hósdagur 18. september 1997síða 2

fn Lý og sola: | rom Randi Jacobsen Blaðfólk: Aki Bertholdsen, Eiríkur Lindenskov, Edvard Joensen Jens Kristian Vang ar Re og prent: Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argjum Pastadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 11820 Telefax. 14720 Foroyar - Danmark á avgerandi vegamóti Oddagrein Tann 1. apríl í næsta ár, tvs. góðan mánað fyri eg; tingsvalið, verður eitt seguligt og meguliga eisini pol- itiskt áhugavert vegamót í føroyskari segu. Tá eru nevniliga liðin 50 ár, síðani vit fingu heimastýrislógina. EINGIN ivi er um, at føroyskir politikarar fara at brúka hetta høvid til at seta út í kortið á nýggjum. Og soleiðis sum steðan er vorðin millum Feroyar og Danmark, er lítil ivi um, at tað fara at vera sterkar reddir frammi um at leggja enn størri sjógv millum hesar báðar part- arnar nm, enn steðan er í dag. VIT síggja hetta longu nú á veljaratelunum, har loys- ingarvongurin í foroyskum politikki tykist vinna sterri og størri undirtøku. SOLEIDIS sum danskir myndugleikar, tad verid seg embætismenn og politikarar hava og framvegis bera seg at móti Foroyum i løtuni, kann henda gongdin í Se rtounum bert halda fram. Vit fåa eina polar- isering millum samband og tjóðveldi Í OKKARA hugaheimi er eingin ivi um, at danskir myndugleikar eiga høvudsåbyrgdina av tí stødu, sum hevur tikið seg upp millum Danmark og Feroyar. Tað er eina og aleina um myndugleikum fyri at takka at tað loysnar meira og meira millum báðar ríkis- partarnar. Gamaní, er tað hetta, sum danir miðvíst vilja, so er tað ein ærlig sek. Men tá er at spæla við opnum kortum og viðurkenna hetta. KJARNIN í ollum hesum er tað misálit, sum er íkomið Feroyingar flestir hava rætt og slætt mist álitið á Dan- mark og harvið hevur ell heimastýrisskipanin, sum vit hava livað undir í skjótt 50 ár, fingið eitt álvarsligt skot fyri bógvin. UTTAN mun til um tíðin er komin til at gera broytingar í Heimastýrislógini ella fáa heilt aðra skipan ístaðin, so átti at borið til at bøtt uppá ta vanvirðiligu stødu, sum er íkomin millum Feroyar og Danmark. Og her er eftir okkara tykki bert ein útvegur, og hon er, at danska stjórnin leggur kongin. Stjórnin má viðurkenna - at skal nakað gott koma burtur úr einum framtíðar samstarvi millum ríkispartarnar - so má hon taka á seg ábyrgdina av ti stødu, sum er ikomin í kjalarvørr- inum á bankakreppu ol. BANKAKANNINGIN kann neyvan ganga umaftur. Og soleiðis sum steðan er vorðin, er alt trúvirði og álit fokið. Tí vil eitt úrslit av bankakanningini, sum ikki gongur foroyingum á meti, verða at sammeta við einki annað enn eina krígsavbjóðing frá danskari síðu móti foroyingum. Tað einasta, ið danskir myndugleikar tí kunnu gera í tí stóðu, sum teir sjålvir hava vavt seg inn í í sambandi vid bankakanningina, er at bjóða føroy- ingum eina virðiliga og heiðurliga loysn í lun skuld- arspurninginum. TAÐ er jú avtalað, at samrådingar skulu vera millum stjórnina og landsstýrið um eitt nú allan skuldarspurn- ingin í hesum árinum. Okkara áheitan á Nyrupstjórn- ina er tí henda: setið upp eina dagsskrá, sum inni- heldur óhepnu fylgjurnar av tykkara egnu bankakann- ing og setir út í kortið eitt trýbýti av foroysku uttan- landsskuldini, har danski ríkiskassin rindar ein triðing, Den Danske Bank ein triding og Føroyar ein triding. Gongur stjórnin ikki við til slíka loysn, so eiga almennu Føroyar fyri tað fyrsta at kanna meguleikan fyri at ákæra Danmark fyri altjóða dómstól - og ber hetta ikki til - so at umhugsa samstarvið við Danmark á 50 ára degi Heimastýrisskipaninnar heilt av nýggjum. FØROYSKI javnaðarflokkurin hevur roynt at varðveita sambandi við Danmark á ein fyri bæði Føroyar og Danmark skilagóðan hátt. Tíanverri kvetti danski javn- aðarflokkurin við føroyska bróðurflokkin, tá kreppan tók seg upp og vendi deyva oyrað til, tá foroyskir javn- aðarmenn, sum stóru við styrisvøl, royndu at sannføra floksfelagar í Danmark um, hvat var skilabest at gera. Teir vildu ikki lurta. Ein avleiðing varð, at veljarin revsaði javnaðarflokkin. Tað er annars síður millum javnaðarflokkar, at hesir royna at verja og stuðla somu rættindi og politisku grundsjónarmið uttan mun til landamark. Tíðin er komin til, at danskir javnaðar- menn - umframt at virða foroyingar - eisini geva parta- monnum sínum í Føroyum gætur. Ti er tað nakar flokkur, sum kann byggja brýr millum ríkispartarnar, so er tað foroyski javnaðarflokkurin. Sosialurin Jan P. Syse deyður Fyrrverandi norski forsæt- isrådharrin Jan P. Syse and- aðist i gjár, mikudagin, 66 ára gamal. Hann luttók í valvøkuni hjá Høgri mána- kveldið, men gjørdist sjúk- ur týskveldið. Hann fekk eina heilabløding, og doyði stutt eftir at hann var inn- lagdur á Ríkissjúkrahúsið í Oslo Jan P. Syse, úr borgarliga flokkinum Høgri, var væl- dámdur sum politikkari og persónur. Hann varð inn- valdur á Stórtingið í 1973, og sat fram til stórtingsvalið mánadagin, har hann ikki stóð á listanum. Sum politikkari er hann best kendur frá tíðarskeið- num 1988 til 1993. Hann gjørdist forsætisráðharri í 1989, og sat við stjórnar- leiðsluni í eitt knapt ár, til á heysti 1990. Hann var for- maður í Høgri frá 1988 til 1991. Jan P. Syse var leiðari fyri ein bólk av politikkarum úr Høgri, Kristiliga Fólka- flokkinum, Vinstra og Mið- flokkinum, ið royndi at fáa hesar flokkar til aftur at samstarva í komandi Stór- tingsskeiði jhg … Vit mugu ikki seta oljufeløg- unum ov harðar treytir frá byrjan Framhald av síðu 13 settu skilagóðar spurningar, sum avgjørt sýndu, at teir høvdu roynt at seta seg inn í málið og eisini høvdu skilt tað -So tú ber ikki nakran ótta fyri viðgerðini á tingi? -Nei, heldur tverturímóti. -Sær tú ein vanda í, at tað verður kanska so nógv skrivað og tosað um hesa framtíðarvinnuna, sum vil ikki enn vita verður til nakað - at vit gloyma fiski-vinnuna og aðrar trupul-leikar í samfel- agnum ? -Tað er ein vandi í ti, at tú brúkar ov nógvar kreftir uppá nakað, sum ikki er so aktuelt, og at tú gloymir at laga til ein fiskivinnupol- itikk. Men tað er meira ein trupulleiki hjá teimum, sum fáast vit fiskivinnu og fiski- vinnupolitikk. Eg kann bert gledast um, at vit arbeida við einum øki, har tað frå politiskari síðu er lagdur dentur á holla vitan og ráð- geving frá byrjan av - og at hetta verður verður skipað soleiðis, at vit fáa ein skila- góðan útvikling frá byrjan. 2 auga tri Hvat viðvíkur áhuganum frá oljufeløgunum fyri før- oyska landgrunninum so er Herólvur Joensen nøgdur. Hann er sannførdur um, at stóri áhugin m.a. er ein av- leiðing av tí mátanum, sum oljufyrisiting og oljuráð- leggingarnevnd saman við myndugleikunum annars hava arbeitt uppá. Í dag vísa millum 25 og 30 oljufeløg føroyska land- grunninum ans. Samanbera vit við bretska økid er talið á oljufeløgum, sum arbeiða har nærum 60. Á norskum eki er tað gott og væl 20. Herólvur Joensen vísir á, at vit eru eitt nýtt „frontier“ eki, og nøkur av teimum feløgunum, sum arbeiða á bretska landgrunninum, eru lítil feløg, sum arbeiða saman við stórum samtøk- um. Har eru tí helst nógv feløg, sum ikki hava sum part av síni virkisstrategi at gera fløgur í meira vági- ligum økjum -Eg haldi vit eiga at gledast um tey 25-30 feløg- ini, sum vísa áhuga, og at hesi eru millum heimsins størstu og mest seriøsu olju- feløg. -Sær tú fyri tær, at hesi verða uppaftur fleiri tá avtornar? -Finna tey feløgini, sum fáa loyvi í fyrsta útbjóðing- arumfari, nakað, so verður talið enn hægri sigur Her- ólvur Joensen og vísir til danska orðafelllið ,,Intet avler succes som succes“. Hann vónar, at tað verða í hvussu er oman fyri 20 feløg í 1. útbjóðing. Tad vóru 19 við i Lopra, og nú er talið millum 25 og 30, sum vísa ávísan áhuga. Av hesum eru 25 við í um- hvørvisverkætlanini GEM. -Talið vísir seg at vera spakuliga vaksandi og verða 30 við í fyrstu útbjóð- ing, so er tað bara frálíkt Avtala við danir Hvussu hevur stjórin á oljumáladeildini tað við dønum og teimum avtalum, sum eru gjørdar við danir í sambandi við oljuleiting ol.! -Eg havi altíð lisið av- taluna við danir sum, at danir sleppa við uppá treytir sum øll onnur. At ein hevur sett kappingarføringsklaus- ulin inn havi eg altid mett sum, at teir mugu kvalifis- era seg sum einhver annar, men hinvegin, at vit hava bundið okkum til, at um teir eru kappingarførir, so kunn- u vit ikki útiloka teir, bara tí teir eru danir -Men er tað ikki eitt sindur øvugt at hava slíkt í eini avtalu. Tí eru danir kappingarførir, so fara vit sjálvandi at taka av teirra tilboðum! -Eg taki hetta bara sum, at føroyingar, tá vit fingu avtaluna um undirgrundina, vóru eitt sindur stórsinnaðir. -Men er hetta ikki ein vandamikil melding út til altjóða oljuverðina - um vit vilja hava fría kapping - at , serstakar” reglur skulu galda fyri danskar fyritøkur! -Tað kann ein siga, men eg havi ongantíð lisið hesa avtaluna soleiðis, at vit skulu siga við altjóða olju- vinnuna, at tað eru nakrar serstakar reglur galdandi fyri danskar fyritøkur. Hett- a er sett í eina avtalu millum Føroyar og Danmark og eg taki tad bert sum eina bind- ing frå føroyskari sidu, sum sigur, at um danir eru kapp- ingarførir, so kunnu vit ikki diskriminera teir, bara tí teir eru danir. ga mee -Hvørja stóðu hevur til spurningin um oljusamstan við Noreg kontra Bretland, nú marknatrætan ikki er loyst! -Eg vóni, at vit skjótast møguligt kunnu leggja hasa marknatrætuna við Bretland aftur um okkum, og at vit kunnu samtarva við bretar eins væl og við norðmenn og danir. Tað verða arbeiðs- eki, finna vit olju og gass nær Bretlandi, sum vit mugu tosa við bretskar myndugleikar um. Og tað verður munandi lættari at loysa slík mál við bretskar myndugleikar, um vit fáa markið avklárað. -Hvørja áskoðan hevur Herólv Joensen um eitt alment fóroyskt oljufelag ? -Eg haldi, at Oljuráðlegg- ingarnevndin hevur gjørt eitt skilagott tilmæli um tað. Eg ynski at gerast limur í Navn Geta Byur/bygd AMNESTY Q INTERNATIONAL Feroya Deild Postboks 1075 FR-110 Torshavn Postgiro 56359 + Kunngjørt verdur fyri ætt og vinum at HJALMAR JACOBSEN fyrrverandi bestyrari å Strond andadist tysdagin 16. september, 86 åra gamal. Familjunar vegna Åsleyg, Elin Såsanna, Ingun og Randi