leygardagur 20. september 1997síða 2

| Abygdaftiadetlér: Blaðstjórnarfulltrúi: Joensen, ar. uppseting og prent: Telefon: 11820 | Jan Miller Randi Jacobsen + Klakkstein, Sosialurin Teletax. 14720 | Fyritaksstjóri: Edvard Joensen Bústaður: | Krisjan Dahi Blaðfólk: Argjavegur 26, Argjum e-mail: | Ly og søla: Aki Bertholdsen, Ljósmyndari: Postadr: Postsmoga 76, sosialur & post olivant.fo | Jonhard Hammer Eirikur Lindenskov, Jens Kristian Vang 110 Tórshavn Avgerandi samráð- ingar í London Oddagrein HÓSDAGIN í næstu viku verða samráðingar í London um ásetan av undirgrundarmarki millum Feroyar og Bretland. Nú hesar samrådingar hava gingið gjøgnum so nógv ár, uttan at nakað úrslit er komið burtur úr, eru tað helst fá, sum trúgva, at nakað ítekiligt fer at spyrjast burtur úr hesaferð heldur. HÓAST hesa sannroynd, so er tað tó ein kanska ikki so ótýðandi broyting, at foroyingar hava kravt av bretum, at ein ella onnur avklåring verður fingin innan eitt hålvt ár. Tvs. at vissa fæst fyri, antin málið skal loysast við víðari og møguliga samráðingum á politiskum stig ella tað skal fara til ein dómstól VIÐ ellum tí fyrivarni, sum eigur at vísast í slíkum máli halda vit tó, at stødan hjá føroyingum er ikki tann ringasta. Altjóða oljuídnaðurin og har sjálvandi tann stóri bretski oljuídnaðurin fyrst og fremst hevur ikki tað rásarúm, sum hann heilt náttúrliga vil hava, tá stórar iløgur skulu gerast, soleingi markið ikki er ásett Feløgini síggja helst, at tey sleppa at arbeiða í bæði ti Hvíta okinum og somuleiðis teimum umstríddu pørt- unum av føroyska landgrunninum. Men tað sleppa tey ikki, soleingi marknatrætan stendur við Í veruleikanum merkir henda støda, at oljufeløgini fáa ikki gjørt íleguætlanir fyri eini útbygging av ollum Atlantsmótinum. Seleingi so stórir og týðandi partar av hesum ekinum eru „forbudt zone“ eru iløguætlanir í eitt nú ein infrastruktur ein veingjaskerdur fuglur. Nettup infrastukturin er ein týðandi partur av fram- tíðar vinnumeguleikunum á Atlantsmótinum, men fyri at fara undir ein slíkan er tað helst neyðugt, at Hvíta ekið og Føroyaøkid eru við í útbyggingarætlanunum. HETTA veit bretska stjórnin, sum samráðist við føroy- ingar, frá tí trýsti, sum oljuídnaðurin leggur á hana. Við ødrum orðum er tað ein góður trumfur hjá føroy- ingum at vita, at bretska samrådingarnevndin er undir einum øgiligum trýsti frá tí risastóra og búskaparliga týdningarmikla oljuídnaðinum. VIT hava so eisini sæð, at stjórnarumboð fleiri ferðir hava roynt at lætt um hetta trýst við at lyfta lokinum eitt sindur. Demi um hetta vóru úttalilsini hjá Frazer, fyrrv. orkumálaráðharra, sum við vinnulívsfólk segði, at stjórnin prioriterar eina loysn á marknatrætuni við Feroyar, soleiðis at vinnan kann sleppa framat tí Hvíta økinum. Nýliga hevur so orkumálaráðharrin J. Battle spælt út við, at umframt tær komandi útbjóðingar- rundurnar verður so eisini roynt at hava eina serstaka útbjóðing fyri Hvíta okið longu um aldarskiftid. HVAT sigur so alt hetta okkum! Jú tað sigur okkum so mikið sum, at nú er bráddliga vent í holuni. Meðan tað fyrr vóru vit, sum høvdu mest skund at fáa eina loysn, so eru tað nú bretar, sum hava henda torv fyrst og fremst. Bretska stjórnin kann nevniliga ikki fyrst heita á oljufeløg um at gera iløgur í leiting og útbygging og síðani leggja somu feløgum forðingar í vegin við ikki at vilja slaka í eini samráðing við føroyingar. SOLEIÐIS sum Sosialurin heldur seg kunna skilja stød- una, so eru bretsku krøvini til eitt nú, hvørji grund- linjupunkt foroyingar kunnu brúka, so „langt úti“, at neyvan verður talan um nakra samráðingarloysn, so- leingi bretar halda uppá sítt. Eisini meta vit tað vera eitt princielt mál fyri foroyingar, at bretar sjálvir á sinni skutu upp at áseta miðlinju sum fiskimark, og at hetta tí vil vera tað heilt náttúrliga undirgrundarmarkið eis- ini. Okkara meting er tann, at um ikki bretar innan eitt hálvt ár veruliga vísa ein vilja til at gera eina avtalu, sum í stórum bindur teir til teirra egna uppskot á sinni um miðlinju sum fiskimark, so verður eingin avtala og verða bretar tá at sanna, at málið má fara tungu leiðina til dómstólin. Tað merkir so aftur, at bretar fáa ikki gingið oljuídnaðinum og eisini sínum egna útbjóð- ingar- og útbyggingarpolitikki á meti - og vit fara helst at skriva ár 2000 ella uppaftur seinni, áðrenn ein enda- lig avgerð verður tikin. . . 6” Sosialurin Almennar tænastur til »discount-pris« Viðmerkingar til grein, har Bjørn á Heygum enn einaferð slær eitt slag fyri, at vit í Fóroyum, eins og Thatcher á sinni, fara at privatisera alt tað, sum privatiserast kann Bjørn heldur, at privatis- ering í sjálvum sær loysir allar trupulleikar. Í Dimmalætting týsdagin 16. sept. hevur Bjørn á Heygum, Jøgtingsmadur eina grein, har hann enn einaferð roynir at sannføra lesaran um, hvussu væl- eydnað útbjóðing av al- mennum tænastum er í ødr- um londum Bjørn á Heygum hevur fleiri ferðir fyrr við greinum av slíkum slag roynt at vunnið undirtøku fyri, at bert vit privatisera, so eru næstan allir okkara trupul- leikar loystir Hann byrjar greinina við at siga, at man í útlondum hevur sæð eyðsýndar fyri- munir av, at almennar upp- gávur eru latnar privatum at reka. Her haldi eg, at greinin í rættiliga stóran mun haltar, tí man hevur sanniliga eisini sæð tað mótsatta, at útbjóð- ingin = tverturímóti bæði hevur dýrkað tænastuna og haraftrat minka um tænastu- staðið. Hetta skal eg koma aftur til Síðan nevnir Bjørn eina kanning, sum >Kommuner- nes Landsforening« hevur latið gjørt. Eg kenni ikki hesa kanning, men eyðvitað er, at tað finnast dómi, har ein vánalig og dýr og illa fyriskipað almenn tænasta er vorðin bíligari við at lata onkrum privatum hana at gera. Men tá skal munurin vera stórur, tí eg kenni ongan privatan, sum átekur sær eina slíka tænastu, uttan at viðkomandi samstundis fær ein fittan vinning burturúr í egnan lumma. Sjálvandi fer eingin privatur at gera hetta, uttan so, at tað er ein vinn- ingur at heinta. So er ein tænasta privat- iserað við fyrimuni fyri báð- ar partar, sum henda kann- ing opinbart vísir, so kunnu vit vera vís í, at her hevur verið talan um stak illa rikn- ar almennar tænastur. At tað finnast slíkar í Før- oyum er sjálvsagt eisini møguligt, men tað er polit- iska uppgávan hjá lands- stýrinum at bera so í bandi. at hesar tænastur verða rati- onaliseraðar. Tú mást endiliga ikki trúgva, at allir trupulleikar eru loysir, bert vit prrvatis- era, tí í sjálvum sær loysir hon ongan trupulleika. Hver skal kappast móti hverjum í m? Tað hevur annars verið nógv frammi í fjølmidlun- um í samband við ætlanirn- ar at leggja Telefonverkið og Postverkið í partafelags- form, at hetta er ein fyri- munur fyri verkini, tá tey eru í kapping við onnur Hetta hevur onkur eisini nevnt í samband við Strand faraskip Landsins Men við hvønn skulu hes- ir stovnar kappast? Hver fer í kapping við Postverkið um at bera út brøv og pakkar? Hver fer í kapping við Strandfaraskipini um sigl- ing um t.d. Suðuroyarfjørð ella t.d. Skopunarfjørð? Eisini sigur Bjørn í grein- ini, at ein stovnur sum SEV má fyrireika seg til nýggju tíðina við øktari kapping. Hvønn fer SEV at kappast ímóti? Fáa vit í framtíðini fleiri elfeløg? At tit vilja hava hesi verk í partafelagsform og seinni privatiserað hevur eina heilt aðra ætlan, sum eg haldi, at tit borgarligu erliga skulu melda út. Tit vilja, at privati kapital- urin skal inn og fáa ágóðan, taka tann lønandi partin, meðan tað almenna skal sita eftir við tí partinum, sum bert gevur hall. úr útlondum Síðan nevnir Bjørn á Heyg- um dømi um tænastur, har útbjóðing hevur givið bilig- ari rakstur. Hann nevnir m.a. eldrarøktina, reingerð á sjúkrahúsum og renovati- ónina. At ansa okkara eldru fyri »discount-pris« haldi eg vera lítið sømiligur máti at takka teimum fyri bit og slit. Hyggur tú í Danmark eftir, hverja tænastu tey gomlu fáa, har henda tænasta er privatiserað, og hvussu stórt utskifti er av teimum, sum veita tænasturnar, so vænti eg, at tú kemur á aðrar tank- ar. Sjålvsagt skal hen. fa tæn- asta gevast av fólkum, sum eru upplærd í fakinum, og sum hava virðing bæði fyri teimum gomlu og fyri tæn- astuni. Tá ið taksametrið tikkar, tá vænti eg ikki, at hetta fer at verða okkum politikkarum til nakran sóma. Annars tori eg at siga, at vit við heimahjálpini hava best virkandi skipan í Norð- urlondum, og okkara røkt- arheim og okkara primera heilsutænasta hava gjørt eitt megnararbeiði, hóast tey nú í fleiri ár hava koyrt upp á pumpurnar, hvat játtan við- víkur Tað er nóg ringt, sum tað er í dag hjá okkum, aftaná okkara stóra niðruskurð á hesum og ødrum økjum Hin vegin kann tað gott vera, at danskir myndug- leikar halda, at alt stendur væl til, tí tey gomlu eru ik tey. sum standa í fremstu rød og kæra sína neyð Viðvíkjandi reingerðini á donskum sjúkrahúsum, so má ikki standa allastaðni so væl til, tí fyri kortum var frammi, at stødan á Rikis- sjúkrahúsinum var út av lagi vánalig, hvat reinleika við- víkti. Annars vita vit, at rein- gerðingsvinnan í Danmark er tann vinnan, sum hevur mest av svørtum arbeiði og tað er neyvan so legið, at teir kunnu átaka sær upp- gávur bíligari enn tað al- menna. Men tað sum fyrst og fremst telur, er, at okkara sjúkrahús verða bæði væl og virðiliga gjørd rein, hóast júst reingerðin alla tíðina hevur verið skorin niður. Tað sama kann ikki sigast um privatu reingerðina á einstøkum sjúkrahúsum í Danmark. Privatiseringarnar hjá Thatcher og sørum Annars kann Bjørn á Heyg- um og lesarin bert taka nið- ur í dungan av ótrúliga Ohepnum privatiseringum, sum hendu ta alt ov longu tíð, sum teir konservativu og serliga Thatcher sótu við valdi í Onglandi. Hvussu gekst, tá vatnveit- ingin og vatnverkini vórðu privatiseraði í Onglandi? Jú, tænastan dýrkaði, kvalitet- urin versnaði, og nakrir fáir privatir struku av stað við risavinningi. Vatnverkini vordu hvørki vidlikahildin og enn minni útbygd. Tað gav at bíta. Tú kundi eisini tíkið dómi frá amerikanska heilsiverk- inum, sum jú er rættiliga nógv privatiserað. Hvussu stórur partur av amerik- anska fólkinum hevur ráð til at leita sær heilsubót á sjúkrahúsunum? Og hvat kostar henda borgarliga skipanin? Jú, amerikanska heilsu- verkið er eitt av heimsins dýrastu. Haraftrat eru hag- tølini bæði viðvíkjandi livi- alduri og barnadeyðiligheit als einki at reypa av, tvørt- urímóti. Ikki tí, teir hava nøkur sera framstandandi sjúkra- hús, hvat viðgerð viðvíkur, men midalstødid er lægri enn tað norðurlendska. Har eru vit ósamdir Nei, vit eru langt frá samdir í tí, tú skrivar, og mín sann- føring er, at verður tað al- menna stýrt við skili ber sjálvandi til nógv betur at røkja hesar tænastur. Har- aftrat eru tað hóast alt nakr- ar tænastur, sum als ikkiber til at privatisera m.a. eldra- røktin, sum tú tekur fram sum eitt vælegnað dømi. Hetta verður ikki sagt av sosialistiskari vanahugsan, sum tú vilt gera tað til í tíni grein. Tú sigur forrestin, at afturhaldskreftir úr Tjóð- veldisflokkinum og úr Javn- aðarflokkinum vilja bert økja tann tyngjandi al- menna sektorin. Eg haldi, at tú her er sera stuttmintur, tí neyvan man nøkur samgonga hava sett so nógv almenn starvsfólk, og tað serliga stjórar, enn júst henda, sum tú sjálvur er partur av. Er hetta so nýggja borgarliga vana- hugsanin? Jú, eg eri samdur í tí, at vit skulu syrgja fyri, at skattgjaldarans pengar verða nýttir so skynsamiliga sum gjørligt, men vit eru avgjørt ikki samdir í mát- anum. Jóannes Eidesgaard