hósdagur 25. september 1997síða 9

Nr. 182 — 25. SEPTEMBER 1997 ORÐ OG MYNDIR tíðindablaðið | ” TUNLARNIR BASTU AMERIKUMONNUNUM Triati kilometrar í ein út nyrðing úr Ho Chi Minh Býnum. liggur býurin Cu Chi. Í býnum búgva tvey hundrað túsund fólk Tå tú koyrir inn ímóti Cu sært tú rísmarkir alla Chi Hi teimum rønu 4 vøkru rismarkunum skera akurin við seglinun sum vil kenna best frå tí amla sovjettiska fl um. Øl hava tey I kendå tryhyrnta hattin á høvdinum. Hatturin, ið upp runaliga er vietnamesiskur erjir tey móti teirri sterku lim tå turkur er. og móti regninum í regntíðini A markunum, ið eru heystadar, pløga menn við smáum maskinum ella við eim plógv við einum ella veimum oksum framman fyri. Rísmarkirnar eru ofta ov bleytar til traktorar og nnur tyngri amboð. Tá lið ugt er at pløga, verður vatn veitt inn á markirnar, so leiðis at:tær standa undir vatni. Nú kann rís aftur set ast niður í markina. Hetta arbeiðið verður endurtikið tríggjar ferðir, onkrastaðni fýra ferðir árliga Samfelag undir jerð Alt hetta ljóðar ikk: serliga lagi fyri tað landið, ið er tridstørsti = rísútflytarin i heiminum. Um tú vilt finna nakað sermerkt vid økinum uttanum býin Cu Chi, skalt tú bókstaviliga grava djúp- ari.Undir rísmarkunum er nevniliga eitt net av tunlum Jørðin her er reyð á liti og so mikið hørð, at væl ber til at grava tunlar í henni Tunlarnir ganga heilt inn í miðbýin í Ho Chi Minh Bý- num og vestur móti marki num til Cambodia. Bert í økinum uttanum Cu Chi eru meira enn 250 kilometrar av tunlum. . Í tunnilnetinum, sum i stødum er í trimum hæddum, vóru undir Viet namkrignum råm at bugva i, køkar, goymslur, våpna verksmiðjur, sjúkraheli, og høli til hernaðarlig endamál Eisini vóru nógvar neyút- gongdir. Onkrar av hesum neyðútgongdum gingu út í áir undir vatnskorpuni, og vóru sostatt ómeguligar hjá amerikumonnunum at tinna Fyrst franskmenn sídan amerikumenn Seinast í fyratiårunum vóru teir fyrstu tunlarnir í Cu Chi gjørdir. Hesir vóru nýttir í krígnum móti franska hjá- landaveldinum, millum annað til samskifti millum landsbyir, id vóru avbyrgdir av franska herinum. Tá Frælsisfylkingin { betri kend undir navninum Viet Cong ), ið varð stovnað av kommunistunum í Suður Viet Nam og norðurviet namesisku stjórnini, í byrj- inini av sekstiårunum for at Skadastova i tunlunum Fråsøgn úr Viet Nam. Fjórði partur Tunlarnir í Cu Chi vóru óbeinleiðis ørsøkin til, at amerikanskar herdeildir komu til Viet Nam í 1965, og at tær npoyddust at fara heim aftur í 1973. Ongastaðni hevur amerikanski herurin fingið so harða mótstóðu, sum hann berjast ímóti suðurvietnam- esiska herinum og seinni móti amerikumonnunum, varð tunnilnetið umvælt og víðka. Eftir fáum árum fingu tunlarnir sera stóran týdning fyri Viet Cong, sum alla tíðina hevði valdið á meginpartinum av økinum uttan um Cu Chi. Millum annað vóru øll ålop á Sai- gon og onnur hernadarmål fyriskipaði í Cu Chi Tað, at Viet Cong herurin stóð so sterkur i Cu Chi øki- num, og at sudurvietnam esiski herurin ikki så út til at hava møguleika at fáa valdið í økinum, varð óbeinleiðis orsøkin til, at tá- verandi amerikanski forset- in Lyndon B. Johnson í 1965 sendi tær fyrstu rætti- ligu herdeildirnar til Viet Nam Fyri betur at kunna halda eyga vid Viet Cong heri- num, bygdu amerikumenn eina stóra hernadarstød í Cu Chi økinum. Men teir vistu ikki at undir stødini vóru tunlar, ið kundu nýtast til álop á støðina. Tað gingu nógvir mánaðir, áðrenn amerikansku hermenninir uppdagaðu, hví skotið varð eftir teimum inni á teirra øki um náttina Hermenn, hundar og kemisk evni. Amerikanski herurin royndi fekk í Cu Chi undir Vietnamkrígnum vid túsundtals hermonnum at finna tunlarnar, men uttan úrslit. Í staðin byrjaðu teir at oyðileggja rísmarkirnar, við at sproyta kemisk evni útyvir tær ella við at seta eld á. A henda hátt væntaðu kunna forða Viet teir at til at gera mun, fóru amerikumenn at senda her menn niður í teir partar av tunnilnetinum, sum teir so smátt byrjaðu at kenna Hesir hermenn komu ofta í skotbardaga niðri í tunlun- um ella vóru fangaðir í -—— - Smágenta til arbeiðis í rísmarkini Cong herinum at fáa nóg nógva fødi ul at halda fram við bardaganum Tá hetta heldur ikki så út teimuin nógvu fellunum. ið vóru bygdar í tunlunum Nakrar av fellunum kunnu í dag síggjast í sjálvum tun lunum ella á einum savni nærhendis tí partinum av tunnilnetinum, sum í dag er opin fyri almenninginum Fellurnar vóru til dømis gjørdar soleiðis at eitt hol, sum var einar tveir metrar djúpt, varð grivið í tunlun- um, og niðri í holinum vóru spískar jarn- ella bambus- stengur settar, ið fangaðu tann, sum kom í felluna Eisini vóru stød, har tun- larnir gjørdust trongari so- leiðis at vietnamesarnir, ið eru småir av vøkstri, sluppu igjøgnum, meðan teir stóru amerikumenninir ikki sluppu igjøgnum Men tá nógvir hermenn doyðu í tunlunum, sendu amerikumenninir hundar niður í tunlarnar fyri at finna Viet Cong hermenn og at finna niðurgongdir til tun- larnar. Fyri at vill-leida hundarnar byrjaðu Viet Cong hermenninir at vaska sær við amerikanskari sápu og at klæða seg í ameri- kanskar hernaðarbúnar Hetta gjørdi at hundarnir ikki kendu mun á vini og fígginda Frí veiða Amerikanski herurin lýsti Cu Chi at vera eitt øki, har teirra hermenn so at siga uttan loyvi kundu skjóta alt og øll. Tá bumbuflogførini komu aftur til hernaðarflog vøllin, vóru tey biðin um at 9 tveita bumburnar, ið ikki vóru nýttar, yvir Cu Chi Seinast í sekstiårunun tverttu B-52 bumbuflogfør eitt ótal av bumbum yvir Cu Chi. Bumburnar tunlarnar, umframt alt omar á jørðini. Men tå var seimt hjá amerikumonnun um. USA var longu í ferð vid at taka seg aftur úr Viet Nam. Tunlarnir statt útynt tað. teir skuldu våiløgdu høvdu s Eftir kríggið Ein amerikanskur herovasti hevur í samrødu um Viet namkriggið sagt, at einki eki í heiminum hevur undir nøkrum kríggi verið so illa bumbað Chi Síðan kríggi varð liðugt í 1975. er fólkatalið í Cu Chi tvífaldað ul tveyhundrað túsund. Hetta hóast tað at tey kemisku evnini enn finnast í jórðini, og eru or søkin til at avgrødin er mun andi verri enn aðrastaðni. I sum áður nevnt, ein og skotið sum Cu dag er partur av tunnilnetinum op im fyn almenninginum Hesir tunlar eru víðkaðir so leiðis at teir nú eru 120 sentimetrar høgir og 80 senumetrar breidir Nógv ferðafólk vitja tun larnar, og royna harvið at ímynda sær hvussu tað var at halda til undir jørd í fleiri vikur, meðan kríggið leik aði á. Eisini kanst tú nýta høvid til at royna ameri kanskar M-16 riflur, ið amerikanski og sudurviet namesiski herurin nyttu ella tær russisku AK-47 riflur nar hjå nordurvietnames iska herinum I ti sambandinum fær ferðafólkavinnan væl av pening! í kassan, tí tað kost ar ein USD fyri hvort skot- ið. Við at skjóta eitt skot við hvørjari riflu, helt eg meg fáa ein lítla ábending um, hví kríggið endaði sum tað gjørdi. Eg rakti nevniliga bert målid vid teirri russ- isku. Um tað var rifluni ella eygamálinum, ið galið var við, tosa vit minni um