hósdagur 9. oktober 1997síða 13

12 tíðindablaðið | Nr. 192 — 9. OKTOBER 1997 Fyri einum góðum ári síðani undirskrivaði Clinton lóg, ið ger tað torfórari at kæra deyðarevsing — og vandin fyri at ósek verða avrættað, er óktur samsvarandi — bara í ár eru 57 menniskju avrættað — og talið ókist skjótt S J in R HA ið “ K á År Ø Sid g k k K FIS ' k gV k k £ Tá id staturin jrepur ósek! 5 ; k + r I RS so k i 3 % A k. Nak k F } H £ k að } A DE L 5 69 fólk Fl MOM 1 iP k Hes tu eð g ro MUNUM g á ÍS< Ce 1 før ir Fi , Tr rstakliga lógin "The Anti - Terrorism and Effective Death Penalty Act” ið var Q ( } % 3 ik kKærumøgu k B 3 er } | førar KÆTA { 3 v Få 4 Ju tt kærutre se Í FOrIST lógin r ða Karmar fyr Ø atur kanr sær á økinum. T.d. var ist um e g um tíðar K arnar í statinu | var lóglig. men allur ivi var nevndu lóg. Hetta økir ets ini munandi ur.: vandan at isek verða dømd og av rættaði. Tað er eisini vert at skeita uppí, tá ið funnið verður fram til ósek á deyðsgongini, er tað ikki staturin, ið ger tað, men harafturímóti íðin blaðfólk privatdetektivar, sakførara familjan hjá viðkom si hevði næst Edvard Earl Jones åtti at liva i dag Edvard Earl Jones var i maj 387 avrættaður tt: at Tað er lav € Ir se Vræ M | Edw ar tikir } ar AT S ara g árið eftir hann 3 sug 5 n á } ár y € n I h c ørt. H I B ÍK $ i % T f 5 1 E k ivr Ja FOIK 1 1 V il ik i 3 1 | i IK T D rd løg j irif 1 1 I t rå JO AT r 3 áðr R í k 9 r * % k 3 Få nus . 3 3 1 ikk maður Hor segði at maðurir r kraft iga bygdur og hevði fult skegg. Edward Johnson var havt skegg Tvingaður at játta seg sekan T dagar eftir var hanr Tveir dag aftur handtikin og tikin vid løgregluni, hesuferå einsa mallur. Seinni gav hann vitnisfrágreiðing um, at ter høvdu tikið hann út i skógin og hótt við at skjóta hann, um hann ikki játtaði brots gerðina. Hann undirskrivaði jåttanina í, tí "eg var bang- in... Eg var dómdur áðrenn eg yvirhøvur kom í rættin.” Hann tosaði ikki vid sak førara áðrenn hann var koyrdur í rættin og ákærdur Edward Johnson tók | anina aftur so skjótt hann kund Men nú hevði sjónarváttin, sum í fyrstan hevði sagt at tad ikki var hann, ið hevði lopið á hana ibirtur broytt frágreiðing eftir at hava hoyrt um játtanina og peikað á hann sum hin svarta mannin, ið hevði lopið á hana. Urslitid var at Edward Johnson var kendur sekur í drápi og deyða- dømdur “Tilboðið" Innan rættarsakina bjóðaði ákærumynduleikin Edward Johnson ein dóm uppá lívstíð í fongsli um hann játtaði seg sekan í dráp- annførandi orsøkunum ósek verða avrættaði Edward í í gass rúmt í ma) 1987 num. Verjusakferarin segð honum eyðsæð skeivliga, á hann fekk fongsulsrevsing i lívstíð uttan møgulerka at verða royndarleyslatin, um hann góðtók. Um hann heyði góðtikið “tilboðið P | t i til av banna Síðani er tvi um hann nú veruliga var sekur hevði hann kortini verið royndarleyslatin í 1986, árið fyri hann var avrættaður Sambært sakførarunum ið yvirtóku sakina stutt áðrenn avrættingina, vóru tær nógvu kærurnar mis- eydnaðar av løgfrødisligum villum, ið teirra undan gongumenn høvdu framt Edwardsa síðsti sakførari varð ikki settur inn í sakina fyrr enn triggjar víkur áðrenn karmar vóru settir um avrættingina. So var tað sera lítil tíð ul gjøllari kanningar. Edward Johnson helt fast um at hann var sekur líka til hann doyði Vitnið Eina viku aftaná avrætting ina fann nyggi sakførarin fram til kvinnuna, ið Ed ward Johnson segði seg at verið saman við í eimi biljardstovu, tá ið morðið var framt. Hinir sakførarnir hjá Edwardi høvdu ikki roynt at funnið hana ella larnar at vitnistrá yvirtalað dómst hoyra hennara greiðing. Hon segði, at hon var farin til dómarahúsið at Iftna 1 såkin men cin 10 i he y 3 sgregium n skuldi fara t Sd SE SiVvd greitt dómi um eina sak har ein ósekur et wrættaður. Her eru fleiri brot á grundlógini Td. stendur grettt í Bill of rights at hin seki er Osekur til tað m tsatta cr pr evað tað stendur eisini, at nevn ingasåamanselingin greitt skal avmynda setingina. Hvussu nógvar slíkar sakir tað eru í veru leikanum vita vit ikki, men talið er greitt hægri enn tað Í ikasamån ið vissa er fingin fyri Dómaraútnevningin Í ÚSA er tað soleiðis at hægstarættadómarirnir verða utnevndir av forset unum og í statunum er tað guverngranir, ið útneyna dómararnir, sum tngið síðani góðkennur. Teoret iskt sæð, eigur tað at verða ein góður, skikkaður, óvild ar dómari, men í veruleik anum sæst týðuliga eitt mynstur Republikanar velja republikanskar dóm ara, og guverngrar, ið m.a eru fyri deydarevsing velja sostætt eisini dómara, ið eru fyri deydarevsing. Eru tað nøkur serstøk mál, tú sum guvernørur ella forseti skalt hava ígjógnum, uttan tað verður dømt í stríð við grundlógin, so er vanligt at hesir tryggja sær, at dóm arirnir, teir seta, hava somu áskoðan sum teir Tey avvarandi Eitt, ið eisini er serstakt fyri amerikansku rættarskip anina er, at avvarandi hjá offrinum skulu siga sína hugsan um, hvørja revsing åkærdi skal fáa. Fólkið ynskir hevnd yvir teirra kæru, tí er deydarevsing ofta í huga hjá teimum avvarandi. Hugsan teirra avvarandi um reysingina av gerningsmannin verður ofta fylgd. Hetta er eisini við at halda deydarevsingardom arnrar høgt. Harumframt er nevningasamansetingin mangan løgin. T.d. í teimum statum har deyðarevsing er skulu neyningarnir deyðarevsings loy vd verða fyri sum møgulig revsing hjá | ákærda. Henda fyritreyt er sera løgin og er eisini vid til at senda nógv á deyðs gongirnar Politiska rákið í USA er man nógvastaðn komin inn í óndan ring, ið er torførur at bróta. T.d heilt sjálvsamt at nakar fangi í síðstu løtu verður náðaur av guverngrur Hetta hendi ofta fyrr, men tey síðstu tíggju árini bera boð um nýggjan polttikk Funnist er Ld. nógv at I setanum Clinton uttanilri av mannarættinda bólkum. tí hann í 1992 sum guvernørur í Arkansas, ikk vildi náða ein svartan fanga ið ikki visti hvat deyða revsingin snúði seg um Hesin var sálarliga tarnaður (mentalt retarderet) og m.a tá ið hann fekk sína síðstu máltíð, vildi hann íkki eta alt. Hann goymdi eitt sindur av eplakakuni, tí so kundi hann eta hetta aftaná av rættingina??? Bara hetta sigur rættuliga nogv um hvørjari stóðu maðurin var pr | Fólkið í USA, var og er greitt fyri deydarevsing, ti tykist tað mangan sum politiskur taktikkur, at fólk verða avrættaði. Clinton hevði í síni tíð tørv á at prógva, at hann var ein “harður" avgjørdur persón ur, eisim tí al nógv amerikanara funnust at hon um, tí hann ongantíð hevði gjørt hertænastu. Prísurin var lívið hjá svarta mannin um, ið ikki sjálvur var mentur at verja seg. Henda avrættingin var bæði í stríð við altjóða reglugerðir og ti amerikansku grundlógina treyðugt so fekk hetta hvørki fylgjur fyri Clinton ella nakran annan Nýtslan av deyðarevsing mótvegis børnum Tað er í løtuni full vissa um fimm lond, ið hava avrætta persónar undir 18 ár síðani 1990, - USA, Iran, Jemen Saudi Arabia og Pakistan herav vóru flestar, seks í tali, í USA. Hóast altjóða togir og reglugerðir eru settar í gildi fyri at forða líkum. sær tað út tl. at USA klára at skáka sær undan. Bæði amerikanski yg ST sáttmálin um rættindi hjá børnum fordøma harð liga deyðarevsing heild og tað sum serstakliga mótvegis børnum. Yvir 100 nd hava serligar lógir, ið verjur bern/ungdómsbrots menn m.a. mótvegis deyða revsing. Hetta forðar tó ikki heimsins mætastu tjóð at Irepa børn - tverturímóti Fá ið tað eru børn og sálar liga veik, ið fremja álvarslig brotsverk leypa tey ofta framav uttan at hugsa um ylgjurnar Hvorki hjá ffrinum ella teimum sjálv í im. Hesar báðar bólkar heldur man eisini eru lættari“ at hjálpa. Tankir at hesi tkki áttu verið devdadømd, tí tey íkki harafturat kemst av eru heilt ment hava tey ikki fulla ábyrgd ey møguleikin fyri at:tey kunnu rehabiltteres er ev stórri Tey sálarliga veiku/tarnaðu Verður tú roknaður sálarliga tarnaður hevur tú | || ; sum Nr. 192 — 9. OKTOBER 1997 banna í londum sum fremja deyðarevsing - eisini í USA - og tó hevur tað víst seg, at tað mótsatta ofta tarnadum er nógvum (sí dómi verður kemur fyri seg ymanfyri) Eisini kraft, at tå skilur reysingina tú fær. Kjakið í USA hevur ofta snúð seg um, nær kanst tú dømast, nær ert tú fult tilrøkniligur”? I øllum føri semja um málið hóast tað átti at verið rættuliga eyðsæð. Í USA ið eru vóru er stór veit man um fleiri avrættaði hóast hest søgd verða sálarliga tarnaði ella á markinum til hetta Sakin um James T. Roach er dømu um sálarligt tarnað barn, ið fekk deyðarevsing 17. ára gamal 1977 og av rættaður 1986 nærri frå staðnis) Greitt er hesi sak aðra Sálarliga avrættingin Eitt er sjálv avrættingin nakað avrættingin av fólkunum, ið verða devdadømd Frá tí annað er sálarliga løtu at deyðadómur verður felgdur, er fangin vddur at umhugsa útiltið at:verða avrættaður á fast! Sálarliga gin á kann ikki mátast. Hví skuld hóttanin um avrætting ann rs verið tað besta vápnið wbaðlum? Hvort ein deyðadómur verður hjá píning útyntur seks minuttir eftir tíðindablaðið Rætturin til lív - ikki ein sjalvfylgja på 13 rættaði framúr ræðuliga omenn iskjaliga og vanærandi við FI Tveir av teimum innisettu í deyðsgongini telva ímillum klivarnar í Lousiana Í USA sita fangar á deyðsgongini ikki fongsuslrevsingar - skulu avrættast heldur ikki fulla ábyrgd yvir gerðum tínum, tí kanst tú heldur ikki fult út standa til svars fyri teimum. Deyða revsing mótvegis sálarliga eina skjótari rættarsak, seks vikur aftaná ein hópdóm ella 16 ár eftir langdrignum iøgfrødisligum målevnis umrødu, verdur tann av teir verða einans" hýstir til teir ferð og revsing. I USA sita deydadømdir íkki fyri fongsulsrevsingar teir verða einans hýstir inntil teir skulu avrættast undirgivin eini i Kendi filosoffurin Albert Camus tók soleiðis til orðanna Fyri at fáa javnvág málið um deyðarevsing, noyðast vit at revsa ein brotsmann ið hevur ávarað offrið ávísan dag verður hann úti fyri einum ræðuligum deyða, at hesin frá tí løtu er at en skerdur at hansara náði í mánaðar Slíkt bølmenni hevur eingin enn komin framá Grundgevingarnar fyri deyðarevsing Fyri deydarevsing nógvar grundgevingar verið førdar fram, men eingin tykist veruliga at halda Hildið hevur verið fast um at deyðafevsing virkar avskrekkjandi fyri fólk at fremja álvarslig brotsverk men her tala tølini. Í teimum 38 statunum í USA har deyðarevsing er loyvd fyrr morð o. líkn. eru líka nógv tílík brot framd, sum í teimum statunum, ið ikki loyva deydarevsing. Eitt enn betur dómi er kanada, ið avtók deyðarevsing fyrr morð 1976. Arið fyri var drápstalið 3,09 fyri 100.000 fólk, í 1980 var hetta 2,41 Hetta hevur verið rættuliga stødugt síðani, og í 1993 var drápstalið 2,19 fyri 100.000 fólk, tvs. 27% lægri enn í 1975 Búskaparliga loysur tað seg betur hjá USA at fólk sita innibúrað í lívstíð, heldur enn at avrætta tey Hver avrætting kostar um hava tvær mill $, hetta eru uml tríggjar ferðir so nógv sun tað kostar at hava ein fanga Heldur ikki hetta tykist hava stór innilæstar 40 ár Argumentið um, at 1 revsing er rættvísur dómur ða cy fyri drápsmenn tykist eisini legið. Tað tykist meir, sum talan er um beinleiðis hevnd. Tey avvarandi vilja hava hevnd, her er deyða revsing kærkomin. Onkur hevur dripið ein av teirra kæru, tí skal hesin eisini drepast. Tað er helst her hundurin er grivin Hvønn rakar deydarevsingin Dyðarevsingin verður nýtt selektivt Hyggja vit al teimum fólkunum, ið verða deydadømd sæst týðuliga eitt mynstur. Tað eru sum heild tey lægru løgini, ið deydarevsingin rakar, har umframt er eisini mismunur á rasunum, ið verða avrættaði Gjøgnumgangandi eru tað fátækraslig litt, ið fáa deyðarevsing. Deyðarevs ing fær av hesum týðuliga ein sosialan dám, ið kappingartilvitaða USA skugvar til viks. Ella sum pensjoneradi dómarin Al- bert Thompson i USA segði; "Eg havi leingi vita, at rættvísi hevur tvey andlit eitt svart og eitt hvítt..." Tá t.d. ein fátækur littur maður verður ákærdur fyri morð, er tað sera torført, fyri ikki at siga nærum Ogjørligt ut fáa tí rættarhjálp hanr eftir grundlógini hevur rætt til. Sum oftast verður tað ein bestikket sakførari, 10 kanska ikki altid er s royndur. Meðan ert ti fíggjarliga væl fyri fært tú ein góðan sakførara at taka sær av málinum onnur rundan um hann, tað veri seg privatdedektivar 0.0. gera hópin av kann ingararbeiði. Tey, ið kunnu hetta verða so at siga ongan tíð avrættaði. Tað eru nøkur heilt fá, ið mugu beta fyri at fólkið hevur eina rætt vísiskenslu í sær sum sigur eyga fyri eyga, tonn fyri tonn... lív fyri lív." Hvat er so at gerða. Umheimurin hevur, sum nevnt í byrjanini ikki gjørt vart seg og eg Ivist í, um hann fer at gera nakað munagott við støðuna. Tá ið tað ræður um manna rættindi verða ofta tey fátækrastligu londini rakt meðan tey búskaparliga væl fyri sleppa undan. Hver skal kunna sanktionera heimsins mætasta land fyri at bróta tað mest grundleggjandi rættindi - rættin til lív. Soleingi eingin verulig um røda er av málinum gerst litið. Utf í heimi kunnu londini, ið hava mótmælt herðingunum av avrætting unum í USA, teljast á einari hond meðan A