leygardagur 29. november 1997síða 17

229 — 29. NOVEMBER 1997 ——Z|S—I /——— ff JØ————i8I——— DAGNY JOENSEN Tad er eindømi í okkara tíð, at eitt samfelag ikki hevur fingið atgongd til sjónvarp fyrr enn í åttatiårunum Ongastaðni vóru bern uppald uttan ávirkan av hes um sterka fjølmiðli Tað gav serkønu fjølmiði agranskarum og ødrum møguleika at gera kanning ar um, hvussu sjónvarp á virkar børn og ung letteForchhammer, ment anarsosiologur í Danmark gjórdi saman við Peter Chr istensen og Peter Duelund fyrstu kanningina um børn og sjónvarp í Førovum i 1981. áðrenn Sjónvarp Før oya varð sett á stovn í 1984 I 1991/92 næsta kanningin gjørd, sum skuldi ivduka, hvat árin sjónvarp ið hevði havt á uppvaksandi ettarliðið varð Endamálið við hesum kanningum var at åt arpið ávirkaði barnamentanina. Við grund í at samanbera frítið lýsa HVUSSU SJÓN emið og mentanar irksemið áðrenn og aftaná sjónvarpið kom, var møguligt at:Íysa, hvussu randisdagurin hjá børnu num broyttist. við teimum tilboðum. sum sjónvarpið heyði at bjóða Í fyrstu sum kom út í ejørd em meting av sjónvarpið frameftir fór at Virka førovska frágreiðingini 1983. varð NVuUSSU samfelagið Metingarnar vóru skeivar Abendingarnar rkanin av sjónvarpinum fór at gera veitina djúpar á ala og mentanarliga oki Sagt varð Sjónvarpið fór at av marka sosialu samveruna, sum tá var sera væl virkan di * Sjónvarpið fór at skúg va føroysku mentanina til viks, eitt nú, at børnini fóru at sita óvirkin framman fyri sjónvarpið stóran part av degnum * Sjónvarpið fór at dani sera málið, sum føroyingar annars høvdu stríðst so nógv fyri at varðveita * Sjónvarpið fór at ávirka barnamentanina, á hædd við livihåttur hjá børnum aðra- staðni, innan tónleik, klæd- namótan, verumáta o.s.fr + Sjónvarpið fór at økja um bangilsi og ótryggleika hjå børnunum, av ti at so nógvur harðskapur var í sjónvarpsfilmum Nýggja kanningin vísir, at hesar ábendingar ikki vóru á rættari leið Frágreiðingin vísir á, at sjónvarpið hevur ikki havt negativa áviran á gerandis- dagin hjá børnunum á tann hátt, at tey sita Gvirkin fram- man fyri sjónvarpið, og av hesum halda seg burtur frá at luttaka í felags mentanar ligum virksemi voru. at á num Sørnini meira virkin enn nakrantid Heldur hinvegin visir kann ingin, at børnini ongantíð hava verid so virkin og luttikid í so nógvum og ymiskum felgs- tiltøkum, sum tá næsta kanningin Jette Forchhammer Avirkanin av sjónvarpinum, sum politikarar vóru so bangnir fyri, vísir seg at vera ónýtilig. Børnini komu at vaksa upp í eini altjóða fjølmidlamentan, peglast aftur í kaningini tíðindablaðið/.- Jette Forchhammer , mentanarsosiologur, um kanningina Børn & ren i Føroyum: Utlendsku råsirnar størri åvirkan å børn og ung enn SvF Tað er nidurstødan í kanningini um sjónvarpsávirkanina á børn og ung i Føroyum. Fyrsta kanningin varð gjørd áðrenn SvF varð stovnað, og hin 11 år aftaná varð gjørd í 1992 Tað. at sjónvarpið kom, hevur ikki havt óhepnar av- leiðingar á felagsvirksemið sum heild. Hóast børnini ganga til nógv ymisk tiltøk. so hyggja tey eisini nógv í sjónvarpið Eins og í hinum Norður- londum er frítíðin ofta væl skipað hjá børnunum í Før- oyum. Dagurin er fult settur við ymsum gerðarmálum þógv gjart fyri tróttin Í stórri mun enn áður studl- ar tað almnnenna frítíðar- veirksmið. Tá børnini ikki longur kunnu spæla trygt á bygd og í bý, noyddist tað almenna at hjálpa til, eitt nú við at byggja itrottarhøllir og svimjihellir. Nógv er gjørt fyri at skapa karmar um itrottartiltøk víða um í Føroyum, verður sagt í frá- greiðingini Sum grundgeving fyri, hví tað almenna í stórri mun enn áður stuðlar frítíð- arvirkseminum hjá børnum og ungdómi, sigur frágreið- ingin, at ein orsøk m.a. eru broytingar í ivihattinum, og tað at kvinnurnar hava fing- ið fastari tilknýti til abeiðs- marknaðin, umframt at væl- ferðin er vaksin Broytingin frá bygda- mentan til byarmentan hev- ur lutvíst sett dám á sam- felagið, tó at tað bert er í Havn og fyri ein part eisini í Klaksvík, at nógv fólk eru fastlønt. Í Havn og í Klaksvík varð farið undir at skipa frítíðar- virksemið hjá børnum, væl áðrenn fyrsta kanningin varð gjørd í 1981, og her- eftir komu bygdirnar væl við á økinum. Tær broytingar, sum síggjast aftur í frítíðar- mynstrinum í skipaðu eins og óskipaðu frítíðini, skal helst skiljast sum broytingar í livihåttinum, heldur enn i sjónvarps ávirkanini, er nið- urstødan hjá Jette Forch- hammer. Børnini somu møgu- leikar i åttatiårunum Í einum parti av frágreið- ingini, sum er um nútíðar livihått í Føroyum, verður greitt frá viðurskiftunum í åttatiårunum, tå nærum øll børn i Føroyum høvdu somu møguleikar å bygd og í bý. Børnini ferðaðust nógv kring oyggjarnar. Av bygd fóru tey til hand- ils á stórplássunum, vitjaðu familju og vinir, fóru til sjónleik ella í biograf, eins og tey luttóku á ítróttar- stevnum. Børnini á stórplássunum vitjaðu somuleiðis á bygdu- num, hildu summarfri hjá familju ella luttóku í Itr6tt- Jette Forchhammer ment- anarsøsiologur, sum við 11 ára millumbilum hevur loddað dýpið hjá børnum z ungdómi í Føroyum artiltókum Í åttatiårunum høvdu øll børn nærum somu atgongd til fjølmiðlarnar, vikublød ini, teknirødirnar, tónleik og plåtur og bond Tá vóru enn biografar á bygd, og øll hoyrdu útvarp ið. Hóast útvarpið ikki sendi allan dagin. so høvdu børn ini møguleikar at hoyra út lendskar útvarpsstoðir Ferðamynstrið var somu leiðis tað sama. Flogsam bandið við umheimin var hvønn dag. og fólk fóru á charterferðir til heitu lond im 0.s.fr Sostatt var føroyska sam felagið á altjóða stoði. áðr enn sjónvarpið að. Kortini vóru møguleikar at varðveita for oysku mentanina Í einu so lítum samfelag sum tað føroyska, eru brúk fyri ollum góðum kreftum Fíggjarligu góðu tíðirnar gjórdu tað varð stovn góðir ersim møgungt at skapa eitt samfelag við taldgóðum menniskjanslig um. listarligum og mentan irligum virdum Tað var ti ein spurningur. hvussu eið fó r at rða á ror at ve einum so sterkum f] sum sjonvarp er Hvussu fór uppvi ettarliðið. sum hevå gongd til sjónvarr byrjanini, at åvirkast av hes un () Hóast tað bæði figgjarliga og tekniskt var gjørligt at senda s jónvarp sendingar. so varð SvF ikki stovn Fr fyrr enn á heysti 1984 Politikararnir sótu sjóvarfallið av sær Grundleggjandi orsøkin til at tað tók so drúgva tíð at stovna SvF, var tann, at politikararnir ikki kundu semjast um, hvert tíðin var búgvin til tað Meðan politiska orða skiftið -fyri ella ímóti - helt fram, kom sjónvarpið inn um bakdyrnar og yvirhálaði politiska fyritakssemið Privatfólk tóku seg saman og stovnadi Sjónvarpsfel- agið og fóru undir sending- ar Frágreiðingin vísir á, at avleiðingin av, at tað tók so langa tíð at stovna almenna sjónvarpið, var, at SVF fekk harða kapping frá útendsk- um sjónvarpsrásum, sum kundu takast niður um parabol. Tað hevði við sær, at føroyska sjónvarpið ikki fekk stórvegis ávirkan á børn og ung, og als ikki á sama hátt sum útlendsku rásirnar. Tá seinna kanningin var gjørd í 1992, sendi SVF ikki hvønn dag í viku, og fyri tað mesta bert um kveld- arnar. Tann åvirkanin, sum po- litíkararnir áður vóru so bangnir fyri, skuldi nú vísa seg at verða ónýtilig Born og ung komu at vaksa upp í eini altjóða fjøl- miðlamentan. Tað er ávirk- anin haðani og ikki frá al- menna føroyska sjónvarpi- num, sum speglast aftur í kanningini, sigur Jette Forchhammer í frágreiðing- ini