týsdagur 6. januar 1998síða 20

Nr. 2 — 6. JANUAR 1998 tíðindablaðið Viðmerkingar til ta almennu føroysku lánibyrðuna Kreppan sum rakti tjóð okkara seinast í áttatiárunum hevði fleiri orsókir. Eft- ir mínari meining vóru høvudsorsøkirnar hesar: A. Skeivar politiskar av- gerðir. Vit brúktu alt ov nógvan pening til útbygging av landinum, ov nógvur stuðul bleiv latin til fiskivinnuna og almenn vedhøld vórðu latin í alt ov stóran og vági- ligan mun. B. Ov lítið vinnuligt og privat varni. Vinnan gjørdi eisini alt ov stórar vágiligar íløgur, sum í mongum førum endaðu við økonomiskum sorgar- leikum. Eisini varð privata nýslan og hugurin at fíggja við láni alt ov stórur. C. Afturgongd í vinnulív- inum. Vinnulítið kom í stórri trupulleikar enn ein framm- anundan hevdi væntað. D. Alt ov stór útláns- trongd hjá bankum, kred- ittfeløgum og øðrum figgj- arstovnum. Peningatilboðið til allar føroyingar var alt ov stórt. Peningur var nærmast prangaður upp á bæði land, kommunur, almenn feløg, privat feløg og meiniga mannin. Henda útlánstrongd var grundin til at allir liðir í før- oyska samfelagnum kundu hava eina stóra ovurnýtslu. Kreppan íkemur við ødr- um orðum tí føroyingar skuldarbundu seg, og at hetta var møguligt, tí útláns- feløg rættiliga óprofession- elt lempaðu pening í ein ótryggan føroyskan økon- omi. Nú veitslan er liðug, ligg- ur rokningin hjá øðrum av pørtunum, sum luttóku í veitsluni. Långevararnir, sum man kann siga tendr- aðu ljósið í veitsluhglinum, og sum ikki vóru aftastir í meldrinum, hava á sera dugnaligan hátt, skáka sær undan rokningini. Umfram at rokningin gll er løgd til føroyingar at gjalda, er tað sera ivasamt um rokningin ikki er alt ov stór, umframt at rentutil- skrivingin fram til dags dato, hevur verið alt ov høg. Tá tað dag og dagliga av leiðandi embætismonnum og politikkarum verður tos- að, sum um vit skulu gjalda alla skuldina við ovurrent- um aftur, kann ein ikki lata vera við at mótmæla. Tað er ikki ein moralsk skylda at gjalda saldo av skuldini í dag. Tað eigur at vera gjørt eitt føroyskt krav til lángevarar, eisini teir før- oysku, um hvussu stóran part av skuldini lángevarin hevur ábyrgdina av og hvussu stóran part lántak- arin hevur ábyrgdina av. Steddin av skuldini Vit fingu í teimum frálíku sjónvarpssendingunum her- fyri gott innlit í nógv viður- skifti, sum hava við skuld- arsetingina av landskassan- um og kommununum at gera. Bankabjargingin. Hvor hevur økonomisku åbyrgd- ina av bjargingini av Sjó- vinnubankanum. Er tad eitt m, sum danir hava alla åbyrgd av, og eiga vit at krevja teir at gjalda fyri bjargingina? At vit lótu Den Danske Bank sleppa undan ábyrgd- ini av Føroya Banka vita øll. Hetta aftaná at teir, við ok- ursrentum, høvdu tjent feitt upp á veitsluna í åttatiårun- um. Her eru 3 ivasamar milli- ardir. Uttanlandalán. Hvi vóru danir so altráir av yvirtaka og niðursjóða føroysku utt- anlandalánini. Lángevar- arnir høvdu ein trupulleika við skuldini í Føroyum. Her hevði tað verið møguligt at samrátt seg til góðar loysnir. Men danir kundu, eftir øll- um at dóma, ikki liva við, at føroyingar møguliga fóru at fáa avskriva skuld í út- heiminum. Endin var at danir vegna føroyingar yvir- tóku og goymdu okkum skuldina. Hví hava danir rætt til at lata erkvisni teirra fremja yvirtøku av skuld, sum vit síðani skulu gjalda. Her finna vit eisini stórar upphæddir, sum ikki burdu verið á lánisaldoini í dag. Rentan av landskassaskuldini Landskassaskuldin upp á 6 milliardir í danska stats- kassanum hevur verið rentað við umleið 7%. Rent- an burdi, um rætt var at- borið, ikki verið meira enn 5%. Her hava vit goldið meira enn 100 mill. ov nógv um árið í fleiri ár. Kommunuskuld Kommunuskuldin, sum í dag er umleið 2 milliardir, kundi um skilagott var at- borið í dag verið nógv minni. Ein kann í fyrsta umfarið siga, at av tí at lángevararnir til kommunurnar gjørdu tot- alt skeivar disponeringar, er tað ótrúligt, at teir ikki viðganga sær ábrygd og av- skriva ein part av skuldini, umframt at rentan síðani burdi verið marknaðarrenta. Tað tyktist eisini, tá kreppan var í komu, at summar kommunur fóru at fara á heysin, men knappliga stað- festi Føroya Rættur at ein kommuna kann ikki fara å heysin. Her var eftir øllum at døma, aftur talan um skuldarniðursjóðing = av grovasta slag. Gav R. Mikkelsen, ella onkur annar, rættarskipanini boð um, at kommunur ikki skuldu kunna fara á heysin? Kundi danskt erkvisni ikki liva við at kommunur í stat- inum fóru á húsagang? Um ein í ødrum lagi meinar at kommunuskuldin skal øll gjaldast aftur, -so reisir næsti spurningur seg. Hevur rentan verið røtt, til so trygg útlán, sum við 100% vissu verða aftur- goldin. Svarið er nei. Tá kommunurnar sam- ráddu seg til »Kommunu- loysnina< koyrdi rentan við fúlum satsum í einum long- um samráðingartíðarskeið- ið, og tá loysnin var sett í verk helt rentustóðið fram á einum alt ov høgum stød- ið. Kommunurnar hinvegin góvu lángevarum treyta- leysar transportir, og bundu seg nógv við kreppuláns- grunnum etc. Eg fati ikki at kommunu- politikkarar, landspolitikk- arar og embætismenn kunnu látast at vera nøgdir aftaná eina slíka avhølving. Kommunuskuldin er í dag minst 0,5 milliard ov høg. Kostnadur av danska politikkinum Politikkurin danir framdu i Føroyum gjørdi kreppuna óneyðuga stóra. Hugsið til dømis um Fossbankan. Hann var tá saman um kom ikki fallitt. Hann skuldi helst fáast av vegnum, so- leiðis at danir styrdu øllum bankakervinum beinleiðis. Alt stagneraði óneyðuga nógv tí kreppan bleiv gjørd so stór sum møguligt. Alt ov nógv virksemi steðgaði upp, og alt ov nógv fólk mistu hús og heim, og máttu við skomm rýma av land- inum, sum flongdir hundar. Vinnuloysnirnar, = sum kroystar vóru niður yvir okkum, hava í stóran mun verið skeivar og hava kost- að samfelagnum nógv. Tað er ringt at siga hvat danskar loysnir hava kosta okkum, men talið er íkki lítið. Endurgjald fyri neyð- tøku av føroyska samfelagnum Danir hava sidan kreppan tók seg upp brotið so nógvar skrivaðar og óskrivaðar reglur og viðfarið lítla beiggja so illa, at ein hevur ilt við at trúgva tí. Teir hava veruliga »lumpa og lirka< sínar loysnir ígjógnum. Teir hava, uttan um allan rætt kroyst allar møguligar loynsir nið- ur yvir okkum. Teir hava eisini yvirtikið stýringina av føroyska samfelagnum, utt- an nakran rætt til hetta. Eitt sera grovt dómi var, tá vit til alla ólukku høvdu latið okkum trýst til at yvirtaka Føroya Banka. Um tað tå var nøkur sum helst mans- virðing í R.M. og Co. so fóru stjórarnir Tage Ben- jaminsen og Flemming Duus, ella hvat teir itu, av landinum dagin eftir. Nei, teir framdu eina rúgvu aftrat við Føroya fólki sum arb- eiðsgevara. Og hvar kom Finn Norman Christensen frá. Hví ein dani? Tað er ótrúligt at hugsa sær at vit lótu hann vera okkara fremsta embætsimann, tað einu ferðina vit samráddust við danir. Danir kravdu, gud hjálpi mær, einaferð at Atlantic Airways skuldi gevast, og hví vóru tað mitt í tí heila Mærsk, sum sluppu at bora í Lopra. Soleiðis kundi ein hildið áfram. Vit eiga at krevja stórt endurgjald fyri neydtøku av tjóð okkara. Føroysk sjálvsvirðing Ein hevur ta fatan at vit før- oyingar eru so avhølvadir sum tjóð, at vit sita eftir við tí áskoðan, at vit duga onki. Nei so er ikki, ein skal ikki leita leingi í t.d. Danmark fyri at finna út av, at eisini har var stór ovurnýtsla, bert pengarnir vóru tøkir. Var t.d. í Arhus í heyst. Har stendur eitt hotel fyri umleið 0,7 milliardir tømt, tí tað er ikki økonomiskt at brúka tað. Tosa um oyðsl. Og vóru ein rúgva av bankum í Noregi og Dan- mark ikki stýrdir á heysin í áttatiárunum? Jú, teir dugdu eisini. Føroyingar eru hvørki verri ella betri enn onnur fólkaslóg. Nei, lat okkum reisast og fara f holt vid at fyrireika okkum til næstu øld. Vid nyggjårskvødu Atli Gregersen 21 Ein snildislig ætlan Frá tjóðveldisflokkinum í sambandi við ríkisfundin 6. januar 1998 Tjóðveldisflokkurin heldur tað vera mark- leysan frekleika og mót- mælir at danski forsæt- ismálaráðharrin og Før- oya løgmadur seta ríkis- fund í Føroyum. Føroya Løgting hevur á ongum sinni samtykt at halda nakran ríkisfund. Forsætismálaráðharr- in hevur sýnt óhgviskan atburð móti øllum Før- oya fólki. Vit meta vitjan hansara bert er ein snild- islig ætlan at tiðna upp køldu vidurskiftini og álitisbrotini, ið eru land- anna millum. Uttan mun til banka- kanningarúrslitið kunnu Føroya fólk og Tjóð- veldisflokkurin longu nú hava illgruna um, at ógvusliga búskapar- kreppan í Føroyum i TVINGSILSSOLA Hósdagin tann 29. januar 1998 kl. 9.10 verður á dómaraskriv- stovuni C. Pløyensgøta 1, 100 Tórshavn, hildin tvingsilssøla yvir matr. nr. 136, Leirvík (AS nr. 117/ 97). Talan er um eini sethús í 2 hæddum bygd fyrst í 1970-unbum, har hver hæddin er 96 kvm., og er grundstykkid 500 kvm til viddar. Husini eru gjørd av betong vid timbur- skjøldrum, takt vid jarni og vid plastvindeygu vid ter- morútum ísettum. | kjall- arahæddini er trappurúm/ gongd, 3 kømur, pultur- rum, bad/wc og fyrrum. Stovuhæddin er innrætt- að við duri, hjalli, gongd, stova, kokur, kamar, sovi- verilsi og baðiverilsi. Stoyptur garður er rund- anum ognina. Tvingsilssølan er um- bidin av Annfinn V. Hansen, adv., Gongin, Tórshavn, tlf. 19595 (J. nr. 224101), sum kann geva nærri upplysingar um ognina og sum nærri avtala kann gerast við, um ynski er at síggja ognina. Søluuppgerå kann um- biðjast hjá nevnda advo- kati ella hyggjast igjøgn- um á dómaraskrivstov- uni. Foroya Fútarættur, tann 2. januar 1997 0032 kveld kl. 19-23. Deyvafelag Føroya Skrivstovan í Deyvahúsinum »Effata«, Íslands- vegur 10 B, er opin mánadag-fríggjadag kl. 9—15. Telefon 17597. Telefax 13609. Teksttelefon, ring og bið um 16929. Limafundur hvert mána- nítiárunum var væl og vandaliga tilætlað og nýtt sum politiskt amboð at fremja privat donsk peningalig áhugamál ímóti Føroya fólki. Hesa niðurstøðu floksins hevði ikki verið vikið frá í einum hugna- práti við forsætismála- ráðharran Tjóðveldisflokkurin hevur sum adalstevnu- mid at stovnseta før- oyska tjóðveldið, tí hetta er einasta trygd fyri, at føroysk áhugamál verða røkt til fulnar. Tjóðveld- isflokkurin er altíð til- reiðar at tosa við forsæt- ismálaráðharran = um hesi viðurskifti. Tjóðveldisflokkurin TVINGSILSSOLA Hósdagin tann 29. januar 1998 kl. 9.50 verður á dómaraskriv- stovuni C. Pløyensgøta 1, 100 Tórshavn, hildin tvingsilssøla yvir matr. nr. 29 d Lambi, (AS 119/97). Ognin er eini sethús í kjallara- og stovuhædd í 112 kvm. til viddar við lofti 60 kvm., gjørd av betong og takt við jarni, klødd við timbri fyri uml. 5 árum síð- ani. Innrætting: Kjallari: Oinnrættadur. Miðhædd: Durur, gangur, kekur, stova, millumgangur, baðiverilsi við brúsu, 2 komur og hjúnarúm. Loft: Úti á lofti, 2 komur, og eitt lítið rúm óinnrættað. Nok- ur vindeygu skift fyri uml. 5 árum síðani. Húsini eru í ringum standi. Ognin er leigað út. Stykkið er 854 kvm. til viddar. Einki er gjørt uttanfyri. Tvingsilssølan er um- bidin av Frida Paturs- son, advokati, Fr. Pet- ersensgøtu 9, Tórs- havn, tlf. 11145 (J. nr. 970724), sum kann geva nærri upplysingar um ognina og sum nærri avtala kann gerast vid, um ynski er at siggja ognina. Søluuppgerå kann um- bidjast hjå nevnda advo- kati ella hyggjast igjøgn- um á dómaraskrivstov- uni. Føroya Futarættur, tann 2. januar 1997 ER 7