hósdagur 5. februar 1998síða 12

12 tíðindablaðið Nr. 23 — 5. FEBRUAR 1998 Norðurlandahúsið: Tróndur Patursson og Peter Turtschaninoff á tíðindafundinum í gjár. Tróndur hevur verið við á fleiri ferðum hjá Tim Severin, og í apríl fara teir enn ein túr. Hesaferð er liggur leiðin til Indonesia at stinga augustar SVEINUR POULSEN I 1976 kom ein skinnbåtur vid navninum Brendan til Føroya, og skiparin å hesum báti var bretin Tim Severin Endamálið við teirri ferð- ini var at prógva at siglt var um Atlantshavið, áðrenn ví- kingarnir gjørdu tað við sínum skipum Fólk vóru, sum verða man, forvitin eftir at síggja hetta forkunnuga far, men ein føroyingur var hepnari enn tey flestu. Hann slapp at verða við á túrinum Tað var Tróndur Paturs- son, listamålari Gott samstarv Tróndur var ikki bara við sum sjómaður, men eisini sum teknari, ella illustratør, sum tað eitur Tað er nevniliga so, at tå ið Tim Severin hevur gjørt eina kanningarferð, so skrivar hann eina bók um túrin, og tað er til bøkurnar, tekningarnar hjá Tróndi skulu brúkast Væl man liggja fyri at skriva hjá Severin. Onkrar av bókunum eru vorðnar bestseljarar, teirra millum er bókin um túrin við Brendan Tim Severin hevur tilsamans skrivað 13 bøkur (Mynd: Jens Kr. Vang) Samstarvið millum Seve- rin og Patursson man hava verið gott, tí síðani ta ferð- ina hevur Tróndur verið við á fleiri kanningarferðum. Millum annað á teimum báðum seinastu ferðunum, The China Voyage og The Spice Ísland Voyage. Til Feroya at halda fyrilestur Tim Severin hevur ikki ver- ið í Føroyum síðani 1976, men nú kemur hann aftur. Hann kemur til Føroya at halda fyrilestur um teir báð- ar seinastu túrarnar. Tað er Norðurlandahúsið Tim Severin skal alda fyrilestur Kendi bretski kanningarfararin, Tim Severin, kemur til Føroya um vikuskifti. Hann skal halda fyrilestur um seinastu kanningarferðirnar, millum annað The Spice Island Voyage og China Voyage sum hevur fingið túrin í lag við góðum stuðli frá Ame- rada Hess. Peter Turtschaninoff, stjóri í Norðurlandahúsi- num sigur, at hann er ikki sørt stoltur av hesi forkunn- ugu vitjan — Tim Severin er ein av teimum síðstu ekspeditións- leiðarunum sum eru eftir, og hann er sera høgt í metum í útlandinum. — Eitt nú er hann limur í bretska felagsskapinum, Royal Geographic Society, og tað sigur ikki so lítið. Tað er nevniliga so sera torført at gerast limur har Peter Turtschaninoff heldur fyri, at tað eisini hev- ur tydning fyri skipasøguna, at Severin ger tílíkar ferðir. — Skipini verða gjørd til endamålid, so sigast kann, at tað er eitt slag av »Naval history< hann ger. Gjert nógvar ferðir Tim Severin hevur verið sera virkin á hesum øki. Hann er útbúgvin søgufrødingur við skipum sum sergrein, men sum Tróndur Patursson tekur til: - Severin heldur ikki, at hann kann sita á landi og granska skip. Hann vil heldur liggja í einum sovi- posa og merkja, hvussu tað uppførir seg Fyrsti tårurin Tim Sev- erin gjørdi var eftir leiðini hjá Marco Polo. Eisini hevur hann gjørt ein túr oman eftir Missisippi ánni í Ameriku, og tá gjørdi hann ikki mætari, enn at hann tók ommu sína við. Omman var tá 84 ára gomul - sig so tað. Tað er sjálvsagt dýrt at gera tílíkar ferðir, men higa- rtil hevur verið møguligt at útvegað fígging. Hinvegin tykist tað trupl- ari hesaferð. Túrurin til Fjar eystur at stinga hval er eitt sindur viðkvamur, og tað kann verða orsøkin til, at tað ikki er so lætt at fáa fígging til henda túrin. Tróndur Patursson heldur, at henda ferðin fyri hann óivað verður tann besta ferðin. — Eg havi altíð havt so øgiliga stóran áhuga fyri havinum og fingið inspira- tion haðani. Tey sum hava sæð fram- sýning hansara við glasmál- ningum geva honum uttan iva rætt í tí. Tim Severin kemur ikki einsamallur til Føroya. Vid sær hevur hann tveir mans, Leonard Sheil og Joe Beynon, sum bådir eru lista- menn. Teir hava eisini verið við á fleiri kanningarferð- um Við sær til Føroya hava teir eina framsýning við myndum og málningum sum gjørdar eru á túrinum The Spice Ísland Voyage. Stuðul frá Amerada Hess Norðurlandahúsið hevur sum nevnt fingið stuðul til tiltakið frá Amerada Hess. Jóhan Mortensen, um- boðsmaður sigur, at tað hev- ur stóran týdning at kenna sín uppruna. — Samfelagið fer at broyt- ast so øgiligt, tá oljan kem- ur, og tí halda vit tað rætt at stuðla tílíkum tiltókum sum greiðir okkum frá okkara uppruna. Tað ger hann við sínum ferðum. Fyrilesturin verður í Norðurlandahúsinum leyg- ardagin. Vit mugu Framhald av síðu 4 bjargisleið, verður tað sam bandsflokkurin, sum noyð- ist at seta tað fram tí sjálv stýrisflokkarnir eru so í samdir, at teir unna ikki hverjum ødrum heidurin av nøkrum tiltøkum å sjålv stýrisborði g tí fer onk at henda Annars I tar hema- stýrislógin sjálv. at nevnd verður sett at greiða ivamål so tað er ongin orsøk at br lógina, um ósemja »g eitthvert Stungið okkum í bak- ið ferð eftir ferð. Jóannes Eidesgaard víst ði, at Jákup Joensen og se p 2 tukkur var ersin broytingar Hann vísti á, at tað landið t hava nú, er ikki tað sam fekk hermastyr !yri SO árum Uu Tá var síðan Danmark ein sjålvstødugt land. Tað er tað ikki longur. Nú er tað ein rættiliga neyvt samanskip- aður partur av ES - Og em partur av ti stjórnarvaldi, sum Danmark tá hevði, er ti í Brussel nú Jóannes Eidesgaard víst á, at vit hava óteljandi dómi um, at Danmark er komið í sjålvir… tvistødu, táið tað hevur skula vart áhugamálini hjá Føroyum og Grønlandi, ti tey hava gingið ímóti áhug- amálunum hjá ES - og tey hava havt stórri tydning fyri danska statin Hvussu ofta hevur danska stjórnin t.d. ikki stungið føroyingar og grøn- lendingar í bakið í hvala- veidimålum, tí teir tá hava tikið lógvatak við teir stóru í Brússel, heldur enn við ríkinum Formaður Javnaðar- floksins vísti eisini á at før yyska samfelagið broytt, og ment, fingu heimastýrið Tað eru somuleiðis fleiri målsøk: frammi í dag sum slett ikki vóru til í 1948 g sum skulu takast við í eini nýggjari uppgerð við Danmark Vit hava nógv dómi um, at karmarnir í heimastyris lógini eru sprongdir, til frama fyri Føroyar. T.d. føra vit sjålvi fiskivinnusamråd ingar við onnur lond, hóast hetta er felagsmál og hoyra heima undir uttanríkisráð num Í eini 12—15 ár hevur javnaðarflokkurin arbeitt fyri at broytt hesi viðurskift- i. Men tað er ongin loyna, er nógv síðani vit at serliga bankakreppan og búskaparkreppan hevur ført við sær, at vit halda, at nú er tíðin komin at broyta við- urskiftini ímillum Føroyar og Danmark. — Vit vita nú, at danska stjórnin hevur sett heima- stýrislógina úr gildi. Teir hava m.a. lagt seg út í før- oysk sermál og kravt broyt- ingar á eitt nú í skattmálum og í fiskivinnumålum — Somueliðis vita vit eis- ini nú, at lógfreðiliga kann fólkatingið broyta heima- stýrislógina um tað vil Og tað seinasta er, at tann politiska-búskaparliga nevndin hjá fólkatinginum hevur sett spurnartekin við avtaluna um undirgrundina, og um ráevni í undirgrund- ini eru føroysk ogn ella ikki. - Ti er tað avgjørt ncyd- ugt at broyta vidurskiftini ímillum Føroyar og Danir og fáa greiði á teimum - Og eg haldi, at tað er neyðugt at vit sjålvi taka stig til tað, áðrenn danir krevja tað av okkum - Tí hava vit einaferð enn lagt málið um stjórnmála- nevndina fyri tingið, segði Jóannes Eidesgaard At siga, at ongar broyt ingar eru neyðugar, er at stinga høvdid í sandin. At krevja loysing er tað eisini Tí báði Sambandsflokk- urin og Tj6dveldisfløkkurin vita, at teirra stivrenda støda hevur ongan møguleika at vinna politiskan frama. Ti eru teir bådir flokkarnir besta trygdin fyri, at yvir- hevur onki hendur, segði formaður Javnaðarfloksins Hann segði, at tað var púra misskilt, at at siga, at Javnaðarflokkkurin vildi gera upp við ríkisfelags- skapin — Men vit vilja gera upp við heimastýrislógina — Og tað er púra misskilt at halda, at okkara uppskot um sjálvstýrislóg fer at koll- velta samfelagið. Tí tað er ikki politiskur meiriluti fyri — Tað er ov lætt sloppið av Ola Breckmann at siga, at vit skulu hava eina figg)- arlóg, sum javnvigar við 2 milliardum. — samstundis sum hevur sitid í eini sam- gongu, sum hevur økt fíggj- arlæogina, so at hon nú er farin upp um 3 millirdir. Og hon verður ikki lækkað eina milliard, uttan at tað svíður í hvørjum króki í landinum. — Tað er eisini ov lætt av Tjóðveldisflokkinum at sig- a, at blokkurin skal skerast burtur og so skal fíggjar- lógin lagast eftir tí. Tað fer eisini at merkjast í hvgrjum króki. — Tað, vit mæla til, er fara undir eina menning, har vit so líðandi átaka okkum stórri skyldur, so hvørt vit eru før fyri ti, men uttan at offra vælferðina hjá vanliga føroyinginum — Tad er einasta gongda leidin, at vit åtaka okkum skyldur, so hvørt vit orka, og at vit fåa vent og styrkt buskapin so at vit eisini verða búskaparliga frælsir. - Men búskaparliga frælsið er avgjørt fortreytin fyri poliuskum frælsi Bara ein vegur Formaður Tjóðveldisfloks- ins á tingi, Heini O, Heine- sen segði, at avleiðingin av heimastýrislógini er, at Før- oyar fóru á húsagang. — Tað eru ikki danir sum hava skyldina av hesum, tað hava vit okkara skyld í. — Tað, sum er hent er „at nú er danskur politikkur førdur inn á Føroyar. Før- oyar eru blivnar ein kasti- bløka í donskum politikki. — Eg eri púra sannførdur um, at tað verða ongar broytingar í ríkisfelagsskap- inum so leingi vit liva undir donsku grundlógir: — Føroyar eru ein danskur ognarlutur og vit vita øll, at yvirvaldsrætturin yvir und- irgrundini er í Danmark. — Nógvir føroyingar fela ríkisfelagsskapin sum eitt fíggjarligt trygdarnet undir Føroyum. - Men vit vita, at i 1992 var hetta trygdarnetid tikið undan okkum. Nú eru tað vit, sum skulu betala, men danir, sum skul- u valda. Heini O. Heinesen segði, at tað kann prógvast, at dan- ir hava vunnið nógvar peng- ar uppá ríkisfelagsskapin við Føroyar. — Tað kemst av, at vit inn- flyta at kalla allar okkara verur úr Danmark og tað kastar so nógv arbeiðið av sær Niðri, at tað meir enn uppvigar ríkisstuðulin til Føroyar. Hann helt, at hetta visti, at vit hava nógv at tosa við danir um — Tað er allastaðni so, at lond, sum hava hjálond, hava skyuldu at hjálpa teim- um at gerast sjálvbjargin — Tí er neyðugt at taka loysing fyrst og so at sam- ráðast við danir. Hann helt, at uppskotið um at seta stjórnmálanevnd var var ein smartur máti at beina fyri øllum stigum á sjálvstýrisleið tey næstu, nógvu árini. — Tí samtykkir løgtingið hetta, verður tað kravið frá javnaðarflokkinum í møgu- ligum, -komandi samgongu- samráðingum at flokkarnir, teir samráðast við, halda seg til løgtinsins samtykt. — Tvs, at verður hetta samtykt, hevur miðjan i før- oyskum politikki niður- bundið allan føroyskan sjålvstyrispolitikk í ævigar tíðir, segði formaður Tjóð- veldisfloksins.