fríggjadagur 6. februar 1998síða 2

Telefon: 11820 | Telefax. 14720 Í e-mail: post &sosialurin.fo SA og prent: et 26, Argjum Postadr: Postsmoga 76 110 Tórshavn Foroyar - Danmark á einum vegamóti Oddagrein ÁRIÐ 1998 verður eitt ár, sum fer at fylla nógv í okkara søgubékum. Tað verður so eisini merkt av einum ávísum máli. Her hugsa vit tó ikki bara um bankamálið men um viður- skiftini millum Danmark og Feroyar sum heild. 1. apríl hevur Heimastýrislógin 50 ár á baki. Tað er valár bæði til logting og fólkatin g og so nærkast vit eisini eini nýggjari ol Samanumtikið eitt týðandi vegamót í viður- skiftunum millum Feroyar og Danmark. SOSIALURIN fer í hesum sambandi at taka upp sum TEMA evnið „Feroyar - Danmark - Eftir KANTI Heldur enn at bróta niður allar brýr, sum ikki føra til Dan- markar, og brúka orku okkara í nalvaskoðan at syngja »Dreingirnir teir fírdu meg«, áttu vit at lagt doyin á at bygt upp eitt skipað samfelag, ið svaraði hvørjum sitt og meira enn tað. Tað gerst, um vit vilja tað, - og um vit tora tað, skrivar Kjartan Kristiansen m. a.: Tað verður sagt, at týski heimspekingurin Immanuel menna hesa gongd; fólka- ræðisskipanin og støduga heldur enn sameina. Størstu áneyðir tykjast vera at søpla áðrenn ; P sami ; . peningin burtur, á einum vegamóti“ og viðgera tað í blaðnum Sn Hr. hue - Re kravsfólkini kunnu spyrja hetta fyrra hálvárið. Ætlanin er at viðgera útjaðaragki. Skipaði sam- inum tykjast tryggja hesa eftir sínum. - í á ráð- evnið breitt við samreðum og greinum. Eis- feløg undir kongi ella fúrsta gongd. Herman Smid metti á ini fara vit at heita á fólk, sum hava ersligt tilknýti til evnið ella sum hava áhuga fyri tí um at skriva til okkara og vit seta tykkara sjónarmið væl upp. lærdu hvørt av øðrum og eftirlíknaðu strategiurnar hjá hverjum ødrum at yvirliva og fara í kriggj. Hesi samfeløg mentu eisini Náttúrufólk ella Bananveldi? Lítið bendir á, at Føroying- urin lætt kann 0 við h stevnu í Norðurlandahúsi- num á heystið 1994, at lík- ligasti endin á føroysku samfelagsskipanini varð, at vit fóru at venda aftur til í årrårnfå tsstøduna, og at Danir BANKAKAN í síni evni at gera seg at kalla = onnur náttúrufólk. Í hvussu #7 2 — ? TS or eað og óheft av beinleiðis nåttåru- soer ikki tå hann virkar ella Máltu taka um endan og — Kjartan Kristiansen: - I tekur flest fólk í er Hetta er tilfeinginum og kundu í búleikast uttanfyri Føroyar. ÞÁ sg skaði Hor kk okkara tíð rapa múrar Sum UPP ýðandi handli, framleiðslu og Tá kenst lítil munur á hon- ; eg Pose , Du L ! um allan heim. Eystur- eisini ein ty partur av spurninginum idnadi byggja sínar um og ødrum borgarum í fólki flat I DR tjaldið fall í 1989, Silki- um viðurskiftini millum báðar ríkispartar- samfelagsskipanir sterkar. = landinum, ja, hann tykist — '0'10 Hutt burtur. Skulu Vit múrurin hongur í lepum; nar. Men tíðin, sum er farin, síðani Heima- Skipanin av samfeløgum vera meira rættslýðin og — "YEYa Kanti, SO er i Sudurafrika fall apart- stýrislógin varð sett í gildi, hevur so sanniliga undir fastari rættsligari civiliseraður enn flest onn- rr Fag ólk br heid, og internótin fevnir eisini nógv at siga, nevniliga fyri, hvussu vit hond, kriggj og framburð- ur. Og heima í Føroyum 1 T ð pE skjótt um øll iond. Heim- byggja framtíðina. urin í tættbygdum gkjum tykist hver sær eingin so i s Þið 4 +å J urin liggur tær víðopin at róku vánaliga skipaðar blíður og skilagóður sum sf At ør in søkja - te a SKULU vit halda fram sum higartil við hesi bólkar og tjóðir út í fjarbýli Føroyingurin. Ei dåni i, at vána útlit fyri okkum. og at se ' Aug overse lóg óbroyttari, skal hon endurskoðast, skal við kargar strendur og á útlendskir eygleiðarar, eitt L ein nýggj lóg koma ístaðin ella skulu vit taka fulla stigið til loysing!!! Hetta eru spurningar, sum vit fara at seta. Og fyri at kunna fáa eitt so breitt og sakligt orðaskiftið og viðgerð av evninum sum gjorligt fara bæði foroyingar og danir at siga sína hugsan. TAÐ er eisini greitt, at uppskotið hjá javnað- arflokkinum um setan av stjórnmálanevnd, sum skal kanna júst umrøddu viðurskifti, vil vera ein av kjarnunum í hesum orðaskifti. Endamálið má vera at fáa flest møguligar smáar oyggjar. Her kláraðu hesi náttúrufólk at lívbjarga sær; tó ikki so væl, at tey kundu skipa seg í bardaga, hverki til álops ella í sjálv- verju. Búskaparliga vóru tey heldur ikki so frægt fyri, at skipaðu samfeløgini kundu fáa nakað av skatti frá teimum ella brúka hesi fólk sum manning í her- stríði Tað er eitt stórverk at fáa nú Martin Paldam, ikki kann fáa inn í sitt høvd, hvussu hetta fólkið hevur megnað at komið sær út í so stórt ófgri. Hann undrast á, um før- oyskir politikarar í hesum ovgifta landi við opnum eygum havaå stýrt út í ófori, vitandi at gevarin kann ikki annað enn bjarga. Egna løn- in hevur so verið at sitid við valdinum ta longru tíðina og tað unga fólkið ikki leggur í slík framtíðarútlit, er ann- að mál. Tað fer ikki í longd- ini at bata at keypa tey heimaftur. Vit hava eisini longu fing- ið tað eftir kanti, men tykj- ast hava sera trupult við at skilja, at so er og taka av- leiðingarnar. Vit royna at finna politiskt felags stev í kravi um endurgjøld frå dønum, men vit vilja ikki Nyggju kveistrarnir hava enn einki bøtt um hetta ar- beidslag. Eitt aldarskifti Okkara tíð er meira enn nøkur onnur frammanundan ein broytingartíð. Hon kann kanska best samanlíknast við tíðina um 1500-talid, tá okkara geografiski heimur la j ad m lagt náttúrufólk undir slíka. vunnið hverjum ødrum finna saman um, hvussu vit varð víðkaður við Amerika, politiskar áskoðanir fram um málið - um- siðmenting. sum í øldir er — neisur ; sjálvi skulu finna eina Afrika og Asia, tå vit fingu framt at onnur, sum ikki takast við politikk, farin fram á evropeiska Í heimaskipan Føroyinga gongda leið fram, har vit prentskriftina við Guten- sleppa fram at i ordaskiftinum. Hóast evnið er vidurskiftini millum Føroyar og Danmark, so er greitt, at hetta í stóran mun snýr s um, hvat vit foroyingar vilja og ætla við landi okkara í framtíðini. Í hvonn mun vit vilja vera meira ella minni heft at Danmark - og í hvenn mun vit vilja standa á egnum beinum og meira ella minni sigla okkara egna sjógv. VIÐ hesum bjóðar Sosialurin sær til at hýsa einum orðaskifti, sum kann fáa stóran týdn- ing ri okkara framtíð og fyri vidurskiftini illum Danmark og Feroyar - hvussu hesi enn fara at laga seg. (Tey, sum kunnu hugsa sær at skriva okkum grein um evnið, og sum vilja hava samband við blaðið fyrst, kunnu ringja á 11820 og tosa við Jan Miiller ella Eirik Lindenskov). Við hesum lýsa vit orðaskiftið um viðurskiftini millum Danmark og Før- oyar inn í næstu old opið at vera. Sosialurin meginlandinum, har civili- sation og rættarfatan er vorðin so inngrógvin partur í samfelagnum, at tey Otil- vitað meta um rættarskip- anina. Royndin hjá Tito mar- skálki at fáa Jugoslavia sið- ment í eitt skipað samfelag miseydnaðist. Har hevur felagsskapurin verið noydd- ur at dvína fyri spjaðingini í bólkar, sum tykjast lata hánt um tað mein, øll eru fyri, um tað bert ber til at gera skaða í hinum bólku- num. Um okkara leiðir hevur tað eydnast íslendingum at fara undir slíkt stórverk, sum framt er á meginland- inum. Vitjar tú ísland, varn- ast tú, at skapanin av einum skipaðum samfelagi við í- bygdari rættarfatan enn er í sínari byrjan, men tú leggur samtíðis til merkis, at seig- liga verður vunnið framá. Neyðugt er íkki við kongi ella = einaræðisharra at hevur spilta barnið fyrsta rættin. Saman við sínum forsprákarum krevur tað fleiri gávur, fleiri lættar og meira umsorgan. Tað ræður hjá hesum um at fáa øll spilt, og væl tykist ganga. Tey mongu óspiltu børnini látast íkki um vón. Tey gera ikki vart við, at gongdin er ein háð ímóti teirra rættar- fatan. Tá vargurin er úti, halda friðarfólk seg innan- dura, og vargarnir eru mangir frammarliga í dag. Teir sleppa rættiliga 6- skalaðir frá teirra levinti. Seinastu trý árini hava teir tølt Føroyingin til nú so smátt at halda, at als ongin fleingjå var uppiborin. Tað er tí óneyðugt at taka sær annað skinn um bak. Tíðin tykist komin til, at ovgiftan, ið gevarin knokkroytir sítt heimafólk at bera okkum, aftur kann býtast út sum skattalætti, undirsjóvartunl- ar, studningar, mvg-svans og annað, ið kann spjaða svara hvørjum sítt og skapa búskaparligan vøkstur. Vit vilja ikki vidganga, at studningar og skattalætta- skipanir f almennu høvuds- vinnuni eru niðurbrótandi fyri hana og forða øðrum ídnaðar- og tænastuvinnum at kappast um dugnaliga ar- beiðsmegi. Vit kvetta týð- andi flutningssambond við útheimin, heldur enn at skipa tey til framtíðina. Vit lata okkara undirstødukervi fara í forna, og eta heldur pengarnar upp, sum kundu verið brúktir til neyðugt viðlíkahald. Tí verður einki at standa ímóti við, tá rákið vendir, hóttandi skjótt. Meðan íslendingar byggja sær upp eina fólka- ræðisskipan at menna seg sum mentaða tjóð, brúka okkara oddafiskar veikastu partarnar av okkara nýggju stýrisskipanarlóg til at halda okkum á bananveldisstød- num ella sum náttúrufólk. berg, tá vit fingur upplýs- ingartíðina og trúbótina umframt mangt annað. Í okkara tíð rapa múrar um allan heim. Eysturtjald- ið fall í 1989, Silkimúrurin hongur í lepum; í Suðurafr- ika fall apartheid, og inter- nótin fevnir skjótt um øll lond. Heimurin liggur tær víðopin at søkja - eftir vitan, eftir samvinnu, eftir mark- naði og eftir kapping. Heldur enn at bróta niður allar brýr, sum ikki føra til Danmarkar, og brúka orku okkara í nalvaskoðan at syngja >Dreingirnir teir fírdu meg«, áttu vit at lagt doyin á at bygt upp eitt skip- að samfelag, ið svaraði hvørjum sítt og meira enn tað. Tað gerst, um vit vilja tað, - og um vit tora tað. Kjartan Kristiansen