hósdagur 2. apríl 1998síða 3

Nr. 63 — 2. APRÍL 1998 tíðindablaðið Leila á Lo ti, fy siotera etur og er, 3onomiráð revi: 8 g Músin kann vera eitt skadadjor Músaskaðarnir, ið koma av støðugum telduarbeiði gerast alt fleiri í tali og í ringasta føri kunnu teir føra til varandi mein. Men skaðarnir kunnu fyribyrgjast við at innrætta arbeidsumhvørvid eftir tørvinum hjá hverjum einstøkum, sigur Leila á Lofti, fysioterapeutur, sum gevur frálæru á arbeiðsplássum um, hvussu arbeidsumhvørvid verður inn- rættað sum frægast TURIÐ KJØLBRO JENs KR. VANG Teldan er ivaleyst eitt hitt mest nýtta arbeiðstólið í dag. Hon er á øllum ar- beiðsplássum, í nógvum heimum og er av álvara á veg inn í allar skúlarnar í Føroyum. Men hóast teldan er hent, kann hon elva til álvarsamar — trupulleikar Vanligt telduarbeiði, sum eitt nú skrivstovuarbeiði, har tú situr framman fyri telduni dagin langan og ger sama arbeiðið við lítlari og ongari variasjon, kann geva tær støðuga pínu í øksl, arm, alboga, handlið, fremsta- fingur og tummil. Skaðin, sum í í høvudsheitum stendst av arbeiði, man ger við smáum, léttum rørslum — verður á fakmáli róptur RSI, ið stendur fyri Repe- tetive Strain Injurie ella á fólkamunni músaskaði. — Tað eru eini 5-6 ár síðani, at eg sá fyrstu fólkini i mini klinikk við arbeiðs- skadum av hesum slag. I dag meti eg, at vit try i kli- nikkini hava eini 10 fólk í miðal um vikuna í viðgerð móti músaskaða, sigur Leila á Lofti, sum hevur fysio- terapiviðgerð á Argjum. — Fólkini, ið koma við sjúkraeyðkennum av hesum slag, venda sær til okkara við eitt nú ilt í nakka ella høvudpinu. Tá ið vit so kanna, hvaðani pínan kem- ur, vísir tað seg, at hon stav- ar frá arbeidsumhvørvinum. — Alt telduarbeiði må metast vera strævið, tað er minst líka strævið fyri kroppin sum eitt og hvert grovt arbeiði. Tí fólk eru gjørd til grovt arbeiði. Telduarbeiði gevur tær eitt læst arbeidsumhvørvi, har tú situr í eini læstari stóðu framman fyri skíggjan. Varandi mein — Vit síggja lættari og verri tilfeldi, men í høvudsheitum gera fólk ikki vart við seg fyrr enn tað er komið hartil, at tey ikki eru pínuleys í frítíðini. Og tá kunnu vit tosa um ein arbeiðsskaða. Í dagliga arbeiði teirra merkir tað, at pínan byrjar at gera vart við seg einar 2-3 tímar eftir at tey eru komin til ar- beiðis. Í fyrstu atløgu sum ein afturvendandi mødi, men eftir nakrar mánaðir sum pína. — Stóri syndarin er hesin spenningurin, sum verður hildin yvir langa tíð. Fólk kunnu fáa varandi skaða, tí fáa spengurnar ikki neyð- uga blóðflutningin oyði- leggjast tær. Og tað ber ikki til at gera aftur. Liggja nerv- arnar í klemmu, kann føl- ilsið út í hendurnar og fingr- arnar órógvast. Fleiri hava fingið skurðviðgerð, men tað er ikki nøkur varandi loysn um ein kemur í sama arbeidsumhvørvi aftur, sig- ur Leila á Lofti. Ein varandi loysn er hin- vegin, at ein og hvør inn- rættar sær arbeidshølid eftir tørvi. Har eru nógvar loysn- ir. Tól, borð, stólar, ljós og telda verða sett soleiðis, at tað ber til at variera arbeiðs- støðuna so væl sum til ber. Ofta er tað ógvuliga lítið sum ger tann stóra munin, t.d. flyta eitt borðbein ella ein leidning, sum ger at tú ikki kanst brúka tínar limir opumalt - Tað er ikki av minni týdningi, at tú dugir at steðga á, tað eg kalli mikro- steðgir. Ístaðin fyri at halda músini meðan teldan ar- beiðir, so hvíl armin. Tað krevur gott borðpláss. Tak so ein steðg á 2-5 minuttir av og á, har tú fert yvir til eitt hvert annað arbeiði. — Ein møguleiki er eisini at kanna, hvørjar møguleik- ar tú hevur til at variera ar- beiðið hjá tær, so tað ikki alla tíðina verður tað sama. Og hjá teimum flestu ber til. Ein longri steðgur er eisini av týdningi, har tú fert út úr telduumhvørvinum, suðin- um, og dustinum. Men tað tydningarmesta av øllum er, at tå avmarkar nytsluna av músini sum minst, tí ongar arbeidsstødur eru so góðar, at tú kanst sita fleiri saman- hangandi tímar uttan at fáa trupuleikar. Samanrenning Músaskaðar kunnu standast av eini samanrenning nógvum ymiskum viður- skiftum, hvussu eru tólini, hvussu verður arbeiðið lagt til rættis, hvussu er arbeiðs- stødan og annað. Ein fyribyrging ella ein lætti er, um ein, ið hevur Leila á Lofti, fysioterapeutur og ergonomiráðgevi, heldur, at arbeiðsplássini sum heild eru positiv yvir loysnum, sum fyribyrgja arbeiðsskaðum av telduarbeiði. Eftir áheitan gevur hon frálæru í, hvussu eitt telduumhvørvi verður innrættað støðugt telduarbeidi, er virkin í frítíðini og ger annað arbeiði øvugt av tí vanabundna, eitt nú íðkar ítrótt. — Tað er fyrst og fremst ábyrgdin hjá hverjum ein- støkum at hava eitt gott ar- beidsumhvørvi. Mín var- hugi er, at arbeiðsgevarar eru ógvuliga positivir yvir fyri loysnum á trupulleikum í telduumhvgrvinum. I nógvum fórum hava teir als ikki vitað av trupulleikun- um fyrr enn ein arbeiðsfel- agi ger vart við seg. Tað er hugburðurin hjá arbeiðs- plássinum, sum er avger- andi fyri, hvussu arbeiðs- umhvørvid er. Tá er tað av stórum týdningi, at arbeiðs- fólkið stuðlar hvønn annan, og at tað verður virt, at onk- ur fer frá at fáa hvíld. Eg kann nevna eitt dómi um eina ógvuliga positiva broyting í arbeidsumhvørv- inum, har tað er loyvt ar- beiðsfólkinum at fara frá telduarbeiðinum og leggja seg niður á gólvið eina løtu til hvíld Músaskaðar eru ikki við- urkendir skaðar enn. Sostatt ber ikki til at fáa endurgjald frá arbeiðsplássinum, um ein hevur fingið varandi skaða. Men viðurkenningin er kanska ávegis, tí í Dan mark verður hesin arbeiðs skaði fyri fyrstu ferð lagdur fyri Erhvervssygdomsud valget. Tað er av alstórum týdningi, at fólk verða gjørd varug við trupulleikarnar, so skaðarnir verða fráboðaðir Skaðarnir eru har, tað ræður bara um at gera vart við teir, so kanningartilfarið er nøkt andi Bernini vandabólkur Ein donsk kanning, sum varð kunngjørd seinasta heyst, vísir, at sokallaða „zappara-ættarliðið“, tey ungu millum 12-16 ár, eru stórbrúkarar av teldu. Hag- tølini vístu, at tey brúka 6- 7 tímar um dagin til elek- tronisku fjølmidlarnar, eina mest til telduna — um dagin. — Tað óhugnaliga er, at børnini reint motoriskt ikki verda ment, ti samspælid millum vøddar, nervar og heila verður ikki stimbrad. Likamliga búningin hongur saman vid ti sålarligu. Tå 10 hesi, sum byrja små at sita nógvar tímar frammar fyri telduni kanska við telduspølum, eina ferð seinni gera vart við árinini, verður tað ikki talan um músaskaðar, men nógv stórri skaðar. Tí eiga øll for- eldur og avvarðandi at av- marka tíðina, børnini sita framman fyri telduna. Eisini skúlarnir hava eina ábyrgd, nú teldurnar av álvara eru á veg inn í allar skúlar. Allir skúlarnir og allar skúla- nevndirnar í Føroyum fáa tilfar, sum felagið hjá donskum fysioterapeutum hevur gjørt um hvussu skaðar kunnu fyribyrgjast, sigur Leila á Lofti, fysio- terapeutur og ergonomiráð- gevi at enda í viðtali. fA Gott inniklima Turran bil Døgsfriar rutar — tí hevur FORD MONDEO aircondition sum standard = VA Oll snakka um veðrið, men FORD MONDEO ger nakað við tað €z P/F WENZEL Akranesgøta 5 - Box 3043 - Havn - Tlf. 13873