leygardagur 30. mai 1998síða 9

I A Nr. 100 — 30. MA! 1998 tíðindablaðið SOS Kvinnurnar eru fyri vanbyti Tá tað kemur til arbeiðsloysið eru kvinnurnar fyri týði- ligum vanbýti. Tann 1. mai í ar vóru fingu 1200 fólk út- goldið arbeiðsloysisstuðul frá ALS og av teimum vóru tveir triðingar kvinnur, og tá eru tólini hjá Almanna- stovuni ikki tikin við SVEINUR TRÓNDARSON Vit eru øll greið yvir, at tað ganga fólk í hesum landið, sum ikki hava nakað at tak- ast við. Tey eru arbeiðsleys. Ant- in tí at tað ikki er brúk fyri teimum nakrastaðni ella tí, at tað teimum berst frá at fara út á arbeiðsmarknaðin av eini ella aðrari orsøk. Í samband við at rokn- skapurin hjá ALS varð al- mannakunngjørdur, hava tey gjørt nakrar útgreiningar sum vísa hvussu býti á ar- beiðsleysum er millum kyn- ini. Og sigast må, at tølini tala sítt greiða mál. Kvinnurnar í Føroyum eru fyri týðiligum vanbyti tá tað snýr seg um arbeiðs- loysi. Tann 1. mai í ár fingu 1200 fólk útgoldið arbeiðs- loysisstuðul frá ALS. Av teimum vóru 783 kvinnur og 417 menn. Tað vil siga, at dupult so nógvar kvinnur, sum menn, eru ar- beiðsleysar. Keðilig gongd Tølini merkja, at 65 prosent av teimum arbeiðsleysu eru kvinnur og 35 prosent eru menn. Samanlíkna vit við stød- una sum hon var í marts 1995, so sæst skilliga, at tað eru menninir, sum fáa ar- beiði, meðan kvinnurnar verða hangandi eftir í ar- beiðsloysisskipanini. Í 1995 vóru umleið 55 prosent av teimum arbeiðs- leysu menn. Síðan tá hava fleiri og fleiri menn fingið arbeiði og nú eru bert 35 prosent, av teimum arbeiðs- leysu, menn. Framgongd í byggi og fiskivinnuni Fara vit at leita eftir orsøku- num hví tað er statt sum tað er, so koma vit fram til at tað í fyrsta umfari eru mannfólkavinnugreinirnar sum hava havt stóra fram- gongd seinastu tíðina. Tað hevur ikki verið ser- liga vanligt, at kvinnur hava starvast í byggivinnuni og tað hevur heldur ikki verið serliga vanligt, at kvinnur hava verið til sjós. Tað er tó meiri enn so komi fyri, at kvinnur hava valt sjólívið, men tað er ikki nakað sum ávirkar hagtølini stórvegis tann rætta vegin teirra vegna - tíverri. Hesatr vinnugreinir eru nú einaferð tær, sum sein- astu árini hava hála nógv fólk burtur frá arbeiðsloysi, og tá kvinnurnar ikki eru tær sum fáa arbeiði, so verða tað menninir í staðin! Suðuroyggin ringast ri ara vit so at hyggja eftir hvaðani tey arbeiðsleysu búgva í landinum so síggja vit, at ein stórur parturin av teimum býr í Suðuroynni. Víst er arbeiðsloysi fallið í Suðuroynni við, men har hevur alla tíðina verið ser- liga stórt arbeiðsloysi og tí merkist, sjálvt ein lutfals- liga stór broyting ikki so væl sum aðrastaðni. Ar- beiðsloysi er framhaldandi omanfyri miðal. Serliga í sunnaru helvt av Suður- oynni. Tað er nú ikki bara í út- jaðaranum at arbeiðsloysi er stórt. Í hóvuðsstaðnum er eisini stórt = arbeiðsloysi. Tað merkist ikki bara so væl, tí her eru so nógv onnur fólk, sum hava arbeiði. Manglandi ansingarpláss Tað kunnu sjálvsagt verða nógvar orsøkir til arbeiðs- loysi. Ein av orsøkunum, sum f hvussu er er galdandi í høvudsstadnum er, at tað eru ov fá ansingarplåss. Foreldrini skulu velja hvør teirra skal sita heima, um tey ikki fáa ansingar- pláss til tey smáu og tá fell- ur valið ofta á mammuna. Um hetta er rætt ella skeivt, skal verða ósagt, men tað er eitt val, sum for- eldrini gera, óiva við fyrst at hyggja eftir lønarkekki- num og ambitiónunum og menninir ofta hægri løn og hava stórri ambitiónir enn kvinnurnar. Hetta leiðir okkum inn á eitt annað kjak, sum vit tó lata liggja í hesum føri. Tað mangla í løtuni um- leið 300 ansingarpláss í høvudsstadnum í løtuni og í restini av landinum er stødan heldur ikki ov góð. Eitt rættiliga vanlig dómi á bygd er, at maðurin er til skips og konan er eftir heima við småbørnum. Eru eingin ansingarmøguleikar ALS klárar ikki eitt skrædl sum er Tá roknskapurin hjá ALS varð lagdur fram fyri tíðinda- fólki í gjár segði Finn Danberg, at skipanin klárar ikki eitt rættuligt skrædl í verandi stóðu. — Til tað er eginpen- ingurin ov lítil SVEINUR TRÓNDARSON ALS hevði eitt framúr gott rakstrarúrslit í 1997 og út- litini fyri 1998 eru eisini góð. Heldur gongdin í samfel- agnum fram sum higartil kann vantast, at úrslitið verður umleið hevltina av ti tað var í 1997. Men tað verður so nógv tosad um eina nýggja kreppu. Hvørja ávirkan fær tað á rokrskapin hjá ALS? — Kemur ein kreppa sum tann í byrjanini av niti-år- unum, so megnar ALS hana ikki einsamøll. — Eginpeningurin hjá ALS er í løtuni umleið 49 mió. krónur og taðeru 45 mió. krónur lægri enn hon var tá skipanin byrjaði og tá síggja vit burtur frá, at ALS í árunum 193-95 fekk tilført umleið 81 mió. krón- ur frá landskassanum og »samhaldsfasta«. Finn Danberg sigur, at skal skipanin einsamøll skula standa ímóti eini so stórari kreppu, sum hinari, so skal eginpeningurin verða nógv hægri. — Leysliga mett, so skal eginpeningurin liggja imill- um 250 og 300 mió. krónur. Í løtuni er hann 49 mió. so har er langt á mál, sigur Finn Danberg, fíggjarleiðari á Arbeiðsloysisskipanini n UI Nyggjar førleikar til tey arbeiðsleysu Størsta avbjóðingin hjá ALS er at fáa tey arbeiðsleysu virkin aftur. Í mongum krevjast serlig tiltøk, tí tey ar- beiðsleysu eeru ófaklærd, sigur leiðslan í ALS SVEINUR TRÓNDARSON Tá ein fyrst gerst arbeiðs- leysur er altíð vandi fyri, at ein ikki fær arbeiði aft- ur. Í Danmark verður sagt at hevur tú ikki fingið ar- beiði aftur innan hålvt til eitt ár eftir at tú ert vorðin arbeiðsleysur, so er stórur vandi fyri, at tú ongantíð fær arbeiði aftur. Um henda útsøgn eisini kann brúkast í Føroyum skal stóða ikki takast til, men á ALS hava tey tikið stóðu. Í framtíðini ætlar skip- anin at gera meira fyri at betra um førleikarnar hjá teimum arbeiðsleysu. Skipanin ætlar eitt nú at skipa fyri trygdarskeiðum fyri sjófólki. Tað er í løtuni ikki krav í Føroyum, at ein sjómaður skal hava tikið trygdarskeið, men vantandi verður hetta sett í gildi í Føroyum við. — Í øðrum londum er hetta eitt krav, sigur Allan Skaal- um, stjóri á ALS. — Hava føroyingar ikki tikið trygdarskeið, so sleppa teir eitt nú ikki við útlendsk- um oljuskipum. Av tí at tað er sovorðin mismunur millum kynini, so ætlar ALS við fjøltått- aðum skeiðtilboðum at gera sítt til at minka um henda mismun. Arbeiðsloysisskipanin hevur í fyrsta umfari sett S mió. krónur av til skeið- tiltøk, og ætlanin er at tað skal koyra á einum roynd- arstødi í fyrsta umfarið. — Vit fara ikki inn at velja fólk burturúr, men sjálvandi verður hædd tikin fyri um tey hava ver- ið langtíðararbeiðsleys. — Kunnu vit samstundis betra um førleika teirra á onkrum ødrum øki, so er teirra møguleiki at fåa ar- beiði aftur nógva ferðir stórri, sigur tey á ALS. OD ——G0aeÁ í bygdini, so ber heldur ikki til hjá mammuni at fara til arbeiðis. Fyri kvinnuna ein óheppin stóða sum sigur okkum at tað í Føroyum enn er langt á mál, áðrenn tað tá arbeiði viðvíkur verður »likarættur«. Nógv ófaklærd Í hagtølunum sum ALS m— | | | | - ringið og fáið nærri at vita Gisting fyri serprís hevur tikið fyri mai mánað í ár var eisini ein talva sum visti útbúgvingarsteði hjá teimum arbeiðsleysu. Her er stødan tann, at um- leið 70 prosent av teimum arbeiðsleysu, eru ófaklærd, meðan bara umleið 30 pro- sent hava eina útbúgving. Hetta eru ógvuslig tel, men hjá ALS siga tey, at tað eru rættiliga fá útbúgvin fólk í skipanini. — Kemur ein faklærdur inn, sum hevur eitt ávíst til- knýti til olju ella nakað í tann rætning, so nær við- komandi ikki at gerast skrá- settur í skipanini. Hann far arbeiði beinanvegin. Country Steak v/ bakaðum epli, kipsi og chillisós Apple Pie Eisini hava vit fjølbroytta a la carte matskrá t Æ méktern rætir ri 7 50), -} Tlf. 317500