týsdagur 9. juni 1998síða 2

Ábyrgdarblaðstjóri: Blaðfólk: Jan Múller Dagny Joensen, Aki Bertholdsen, Blaðstjóri: | Emil L. Jacobsen ; Á Eirikur Lindenskov — | Sveinur Tróndarson Á Internet: www.sosialurin.fo | Þurið Kjølbro Ljósmyndari: Jens Kristian Vang Lysingar og søla: Jonhard Hammer Utgevari, uppseting og prent: Sp Sosialurin Bústaður: Argjavegur 26, Argjum Postadr: Postsmoga 76, 110 Tørshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post &sosialurin.fo Høgni Hoydal!: Áhugaverd ætlan | Góðan byr á Christiansborg Oddagrein FOROYAR hava leingi verið eftirbátur á gransk- ngarøkinum. Tað er líkasum, at vit hava ikki havt tradition fyri gransking. Orsøkin til tess kann vera fjarstoða okkara, tað kann vera hetta, at vit hava kki tað utbugvingarumhvørvi, sum oftani er ein av fortreytunum fyri gransking av ymsum slag MEN sum eitt lítið oyggjasamfelag úti i Atlants- havi við atgongd til nakrar av mest týðandi fiska- og heimsins reinasta sjógv eru Fer- var í sær sjálvum ein middepil fyri einum heilt játtúrligum granskingarumhvørvi. AT vit í dag hava eitt granskingarumhvørvi á fleiri á okkara stovnum, eitt nu í Nóatúni, eiga vit so avgjørt ikki irmeta. Har arbeiða kompetent fólk við at eitt nú í havumhvørv astu tíðina hava vit hoyrt rættiliga nógv tørvin á gransking í Føroyum. Eitt u undanfarni landsstýrismaðurin Eilif Sam- elsen gjørt eitt stórt arbeiði í so máta. Nú er so hjá eftirmanninum Signari á Brúnni at arbeiða b] J (44) < | 4 € NU frætta vit so, at triggir føroyingar, allir við hægr útbúgving. arbeiða við ætlanum um at seta á stovn ein granskingarmiåddepil, sum skal hava heimstað k. Hetta ljóð TAÐ er greitt, at nettup gransking innan tey mongu økini, sum heilt náttúrliga hava tilknyti til okkara ag og okkara umhvørvi, kann verða at menna okkara samfelag, eisini soleiðis innu koma burtur úr ti óhepnu stødu, bert tað eina beinið at standa á, fiskivinnuna n kann gransking eisini hava við sær, at eitt nógv sterkari bein at standa á í fiski- her eru nógvir møguleikar TA hugsað verður um granskingina, so mugu vit kki gloyma tey humanistisku økini. Náttúruvísindi, eru sjálvandi týðandi tættir í gransk- men eisini tey menniskjansligu økini so innan mentan, skulaskap, sosiologi, hava alstóran týdning. D o kkara tykki eigur granskingin eisini at til rættis við eini komandi oljuvinnu fyri e Hvussu sær okkara samfelag út undan oljuinnrásina og hvussu fer tað at síggja út, tá vit eru mitt í henni? Hvussu hava onnur smásam- felag klárað eina so stóra avbjóðing? Í hesum sambandi er vert at nevna, at 16 foroyingar, harí- millum umboð fyri mentanarstovnar, visindastovn- ar oa. fara til Alaska í september at kunna seg um tað árinið, sum oljuvinnan har hevur havt á bæði fólkið og á umhvervið annars. | so máta kann ein siga, at slík ferð kann verða liður í eini slíkari gransking í sambandi við eina komandi + Q> í Lø] fæl oa a teimum, sum nu royna at fåa i lag granskingarmiådepil i Klaksvík, góðan byr og vóna, at okkurt itøkiligt fer at spyrjast burtur úr Si annars verið gott at fingið fleiri sjón- armið fram í fjølmidlunum um nettup granskingar- og tykist tað at verða rætta høvid júst ú. Kunnu vit eitt nú umvegis granskingina fáa e d á verandi vinnulív og harumframt veikja lív í nýggjar vinnugreinir, nú tøkniøldin eisini levur fingið fótin fastan ner heima, so hevði nógv erið vunnið. Tað er líkasum, at orðið gransking ant fyri mong av okkum. Latið okkum (46) 5 < mfatar 1 Ú dia Sasialunin Nú løgmaður sigur ongar samráðingar verða um før- oyskan suverenitet í Kjøpin- havn í næstu viku, er tað í fult mál, aftur, eydnast dónum at fáa føroyingar út á eitt síðu- spor. At fara á Christiansborg við einum kvalifiseradum endurgjaldskravi í bankamåli- num verdur ein sak uttan enda, og fer at visa seg at verda framhald at renna, so ella so, ørindir fyri donsku stjórnina og Den Danske Bank. Í hesum sambandi fari eg at minna teg á, tå føroy- ingar í september í 1992 fingu fyrisitingarliga rættin til før- oysku undirgrundina, fyri síð- an at fáa mønustingin 6. ok tober 1992. Tað råddi um, og tað ræður um hjá dønum at halda ríkidómi sum jarnbrot at vísa føroyingum »vælvild« í sambandi við uttanlanda- skuldina. Týsdagurin 9. maí 1998 má ikki, sum danir vilja tað, verða ein bardagi í stødd- fróði. men hann má verða dagurin, tá føroyingar og dan- ir í miklum sóma og virðing hvor fyri øðrum, sessast við samráðingarborðið at seta spónin í jørðina til eina pol- uppgerð. Fíggjarliga stødan, og annars allir spurn- ingar landanna millum, eru >í gens natur« innbygdir í tað politisku uppgerðina USKAa 31. desember 1992 Í Dimmalætting nr. 85/1998 biður tú meg skjalprógva hví tað var umráðandi hjá dønum at »geva« okkum ndirgrundina áðrenn års- byrjan 1993? Tað átti annars at undra øll hugsandi fólk, at tað var so umráðandi hjá Poul Schluter, í ringastu kava- roksódn, at koma til Før- beint undan jólum 1992 at undirskriva undir- grundina sum serskilt før- oyskt øki at verða. Sum árið 1992 leið var størsti spurningurin hjá donsku stjórnini, hvussu ter kundu halda undirgrundar- rikidømi kring Føroyar utt- anfyri ES. Skjótt varð teim- um greitt, at eindin í ES var so samangrógvin, at tað var vónleyst at gera nakað tann vegin. Loksins sendu teir nakrar heitar og takksamar tankar til folkaatkvøduna í Føroyum 14. september 1946, sum síðan førdi til oyar heimastyri i 1948, - og var einasta loysnin at útdele- gera undirgrundina undir føroyska heimastýri Høgni Hoydal 31. de- sember 1992 er avgerðandi og síðsti møguligi dagurin hjá dosnku stjórnini at fáa føroysku undirgrundina utt- anfyri ES, - til - á miðnátt henda dag før innari marknadurin i ES i gildi. Hesin marknadur er uttan landamørk i sambandi vid vøruflutning, folk, tænastur og kapital. - Einki undur i stóra fundarvirkseminum millum Den Danske Bank (les A. P. Møller) og donsku stjórnina, í hvussu so er í øllum 1992. - A. P. Møller hevur í 1962 fingið einkar- rætt frá donsku stjórnini at leita eftir og útvinna kol vetni í Norðsjógvinum Sama einkarrætt kundi danska stjórnini geva A. P Møller á føroyskum øki og hevði kanska longu av taluna uppá pláss, - ti! - var umráðandi at flyta havbotn- in kring Føroyar heimastýrið, áðrenn fyriskipanin um marknaðin fór í gongd Einki land hevur latið seg loysa úr einum hafti, fyrr í sama sáttmála at læta seg binda niður aftur við sama halti sum varð í undirgrundaravtaluni millum Føroyar og Dan mark, sum varð undirskrn að í Tinganesi 22. desember 1992, har danir (les A. P. Møller og Den Danske Bank) fingu buktina og báð- ar endarnar at útvinna riki- dómi í féroysku undirg rund- ini. Ongantíð í Danmarkar søgu hevur verið so nógv virksemi á embætismanna- og politiskum sugi uppá tvørs av teim týdningar- mestu ráðharrastovunum í stjórnini, sum í 1992, fyri at flyta føroysku undir grundina fyri ES At »geva« føroyingum undirgrundina einar 3 vikur ådrenober 1992, var ein genialur politiskur leikur. I Bankamålinum settu danir, í neyvum samarbeiði við Den Danske Bank, allar rel- evantar stovnar í undantak- stóðu, sum t.d. figgjareftir- lit, og hildu Tjóðbankan utt- anfyri alla ávirkan í parta- brævabýtinum. I øllum undir INNdra soleiðis gjørt londum, til allar tíðir, verður full ella lutvís undantaks- stóða lýst, tá stór áhugamál hjá tjóðini eru í vanda. Og sjálvandi kann Dan- mark velja og løgfesta síni inntriv í føroeyska samfel- agið eftir eina umsitingar- liga og politiska vanstýring í Tinganesi, sum vit vónandi ongatíð uppliva aftur, men Danmark eigur alla banka- umsjón í Fóroyum, - og Den Danske Bank stóð ikki aft- astur, tá »moralurin« í Før oyum varð grundleggjandi broyttur. Samráðingarnar sum verða 9. juni 1998 Føroya Landsstýri má for alt í verðini ikki fara niður á Christiansborg við hóttan- ini hjá Jóannesi Ejdesgaard í donskum innanrikispolit- ikki, sum jarnbroti at kroysta pening úr dønum Tad kemur sum tíðin líðir, margfalt at koma okkum aftur um brekkur, og kemur at darva brødralagi millum tjóðirnar báðar Vit fara niður at staðfesta yvirfyri dónum |. At Danmark, sambært stýrisskipanini, eigur alla uttanlandaskuldina í sam- bandi við bankabjarging- arnar, og at fyri varni Føroya Løgtings í sambandi við tann partin av uttanlanda- skuldini sum stavar frá Bankabjargingunum verður førdur sum avdráttur a skuldi annars 2. Í hesi okkara fyrstu politisku uppgerð við danir megu vit vísa tjóðarinnar harma, at vit ikki fingu okk- ara grundlåégartryggjada rætt at dómarakanna banka- gøluna og at kanningin eftir serstakari lóg misti avgerð- andi í virði, við ikki at hoyra táverandi donsku ráð- harrarnar, Anne Birgitte Lundholt og Anders Fogh Rasmussen. 3. At tann parturin í undir- grundaravtaluni sum gevur danskari serfrødi og feløg- um framíhjárætt, verður strikaður, og at vunnin olju- peningur í Føroyum verður líkastillaður við aðrar inn- tøkukeldur, at klára fíggjar- ligu skyldirnar við Dan- mark. 4. At >structurændringer- ne< í føroyskum vinnulivi eftir donskum harraboðum, hava somu avleiðingar sum líknandi loysnir og royndir aðrastaðni í heiminum. 5. At Framtaksgrunnurin frá 1994, sum nú eigur part- ar av structurændringerne, hevur hóreiggja sær soleiðis í føroyskum vinnulivi, at tað nú er vanliga uppfat- anin, at donsku atgerðirnar í Føroyum seinastu árini, hava til endamáls at niður- binda føroyingin á eitt pass- andi »humant« stødi, til oljuævintyr dana f Føroyum fer av bakkastokki. 6. At vit hava eitt so stort vinnuligt potentiali í Føroy- um, at vit saman vid ødrum atgerðum og tilladingum, fara at klára okkum sum ein sjålvstødugur økonomiur Lættar verda samråding arnar sjálvandi ikki, men higartil hava vit ikki megn að at:lisið ætlanirnar hjá mótpartinum, og tað er altíð meira ella minni lívsfarligt Tað vil verða heilt burt- urvið, nú vit hava stungið nýggja politiska kós út í kortið, um vit ikki týsdagin vísa okkara politiska jarn vilja, og krevja politiska ny viðgerð av øllum avtalum við donsku stjórnina, við tí endamåli, at fáa hetta slag av útlendskum oki av okk ara herðum. Tað vil lætta um samráðingarnar um sun erenitet, og er treytin fyrr hesum samráðingum Fara vit harafturímóti at brúka tíðina uppá eina matematiska loysn av ban- kamálinum, so detta vit aft- ur í eitt vælskipað danskt hol. sum vit ikki sleppa burtur. Allar avtalur við danir, undirgrundaravtalan sum kjarnuavtalan, eru pol itiskt motiveraðar avtalur - og kunnu bert loysast pol- ttiskt Schluter i gekkaskort sum jólamaður til Føroya Í Dimmalætting 4. mai 1996, sigur Karl Nolsøe v.m.: Var tað í veruleikanum A. P. Møller sum grýlan á Gerðum, tá Poul Schluter fór at kalla við eldi í hølin- um at bera føroyingum und- irgrundina í kavaroksodnini undan jólum 1992? Keldurnar finnur tú, Høgni Hoydal, í omanfyri- nevndu grein. Olavur Petersen KONSERT , Í NORDURLANDA- HÚSINUM Atgongumerki fåast í forsølu z i Norðurlandahúsinum, á Kunningarstovuni í Havn og i Kiosk VAR i Runavík