hósdagur 9. juli 1998síða 2

Blaðfólk: jósmyndari: Ú ri, uppseting og prent: | 110 Tórshavn Dagny Joensen, Er Kristian Vang | Sosialurin Telefon: 311820 Áki Bertholdsen, Telefax. 314720 Emil L. Jacobsen Lysingar og søla: | Bústaður: É : Sveinur Tróndarson Jonhard Hammer | Argjavegur 26, Argjum | e-mail: — Tunð Kjølbro Postadr: Postsmoga 76, post&sosialurin.fo Bestir og sterkastir Oddagrein VIT megna einki, vit eru ov få og ov små. Hetta verður oftani fort fram av afturhaldskreftum her á landi. Hvat kunnu 45.000 menniskju á nekrum fjarskotnum oyggjum sum Feroyum? Hvussu kunnu vit „bygdafrell“ formáa okkum nakað í mun til tey stóru og dugnaligu á meginlandinum osfr? HETTA hoyra vit um sama mundið, sum okkara ung- dómur undir útbúgving skorar eitt mál fyri og annað eftir. Vit minnast, hvussu tað gekk hjá nøkrum ungum á Fiskivinnuskúlanum í Vestmanna, tá hesi luttóku í altjóða kappingini „European Business Game“. So væl høvdu tey arbeitt og so skilagott, at tey millum fleiri lond fingu fyrstu virdislønina í samband við eina verk- ætlan tey høvdu gjert á skúlanum. OG nú hendir tað so aftur. Hóast lond sum Ongland, Spania, Danmark, Tjekkia, Slovakia, Skotland og Italia luttaka, so er tað oyggjalandið Føroyar vid tess skila- góða og dugnaliga ungdómi, sum skarar framúr - enn einaferð U um dagarnar vann ein bólkur úr Feroya Studenta- skúla finaluna i umreddu kapping. Tey høvdu evnað til eina verkætlan, sum hevði til endamál at útvinna olju úr slógvi, og so væl dugdu tey at tala sína sek, at tey vunnu kappingina. Hetta er ikki bert ein sigur fyri luttakandi og vinnandi liðið av føroyingum. Tað er ein sigur fyri skúlan tey ganga í, tað er ein sigur fyri lærarar teirra, og tað er ein sigur fyri Feroyar, tí hetta er eitt tekin um, at land okkara eigur fólk, sum vilja og duga nakað. Tað er ein áminning um, at vit ikki eiga at yppa øksi og siga, at vit duga einki og at hini duga so nógv beturi enn vit HETTA hevur so sanniliga eisini nógv at siga fyri For- oyar sum so. Tí nettup evnini næmingarnir arbeiða við - hvussu vit kunnu fáa sterri nyttu úr fiskiríki- deminum í havninum - hava samfelagsligan týdning júst hetta at fáa meira burtur úr fiskinum er nakað sum tosað hevur verið nógv um, men ov lítið ítokiligt gjørt burtur úr. Tað hevur eisini stóran tydning at kunna ásanna, at vinnulívið kann fáa stórt gagn av okkara undirvísingarverki. Hetta eiga ikki minst polit- ikararnir at skriva sær aftanfyri oyrað HENDINGIN nú eigur at sannføra okkum um, hvussu stóran týdning ein góð útbúgvingarskipan hevur fyri okkum, og at tað ikki nyttar bara at senda fólk í onnur lond at útbúgva seg. Nettup tá tað um fiskivinnuna ræður, ér táð av alstórum týdningi, at vit menna út- bågvingarnår her í heimliga umhvervinum. Og tað má so sigast, at vinnararnir fyrst á Fiskivinnuskúlanum í Vestmanna á sinni og nú í Studentaskúlanum í Hoy- delum eru nettup eitt dømi um, hvussu stóran tydning eitt fornyskt útbúgvingarumhvervi kann hava fyri okk- ara framtíð HETTA er ikki bara ein sólskinsega og nakað, sum eigur at frøda tey, sum vunnu hesa kapping. Hetta er nakað meira, og nakað, sum okkara politikarar eiga at geva gætur. Tað vísir, at vit megna, um vit vilja. Og tað vísir, at í hesum landi býr gott og dugnaligt fólk. Tað sannar orðafellið um, at hver av ødrum liva må. At vinnulívið hevur brúk fyri skúlaverkinum, og at skúlaverkið hevur brúk fyri vinnulívinum. Og í síðsta enda, at vit øil hava brúk hver fyri oðrum, skulu vit megna at byggja hetta landiðupp. Vit eiga fólkið, vit eiga amboðini, spurn- ingurin er um viljan. Eisini hann eiga vit HÓAST tað ikki hevur so nógv við útbúgving og vinnu- lív at gera, so standa vit okkum eisini væl á ødrum ekjum. Tað er eisini ein sólskinssega, at okkara Regin Vágadal nú um dagarnar vann kappingina um at vera sterkasti maður í Íslandi. Eisini eitt domi um, hvat góðar gávur, vilji og teiskni kunnu fera til. Vit ynskja næmingunum og lærarum í Feroya Studentaskúla til- lukku, og vit ynskja somuleiðis Regini Vágadal tillukku Sosialurin Viðmerking Eitt pass Eitt ávíst rumbul hevur staðist av, at undirritaði vil kanna skipanina, har ES- pass verða útskrivað í Før- oyum til føroyingar. Tær vanligu rædusøgurnar verða endurtiknar um at føroy- ingar skulu byrgjast inni og at rættindi verða skerd hjá føroyingum. Sum i øllum slikum mål- um, snyr tad seg bædi um løgfrødi og politik. Lat meg í fyrsta lagi slåa fast, at tað sjálvsagt er ein skylda hjá mær at kanna, um skipanin er í stríð við galdandi lóg- gávu. Alt annað er fullkom- ið ábyrgdarioysi og anarki Hetta er tann løgfrødisligi parturin av málinum Lat meg í øðrum lagi sláa fast, at trupulleikarnir hjá føroyskum sjómonnum og ødrum sum hava upplivad forðingar av føroyska pass- inum, skulu sjálvsagt takast í álvara og loysast. Spurn- ingurin er bara, hvussu vit tryggja. at trupulleikarnir verða loystir og hvussu vit tryggja okkum rættindir í heiminum sum føroyingar. Hetta er tann politiski parturin av málinum, har eg skal gera støðu mína greiða og grundgeva fyri henni Eitt afturstig Skipanin við at útskriva ES- pass í Føroyum elvir eftir mínum tykki til at vit frá- siga okkum rættindir, sum ættarlið undan okkum hava stridst fyri. At føroyingar í sínum tjóðarprógvi - pass- mum - skulu standa sum føroyingar, var eitt úrslit av neyðsemjuni sum varð gjørd um Heimastýrislógina í 1946-48. Bæði danskir og føroyskir = myndugleikar hava sjálvsagt skyldu at tryggja føroyska passinum rættindir Lands- stevnan '98 verður i Havn 11.-12. sept. Men tå trupulleikar hava stungid seg upp, er lopid uppum har garðurin er lægstur, og ES-pass verða útskrivað til føroyingar sum biða um tað. Ein fín praktisk loysn kunnu vit halda, og kanska er tað gjørt í bestu meining. Men lat meg bert nevna nakrar heilt grundleggjandi trupulleikar við hesi skipan- mi: 1. Tryggleiki og rættindir Loysnifi Við at útskriva ES- pass í Féroyum er sett í verk við einum rundskrivi frá danska løgmálaráðnum. Onki er, gjørt fyri at loysa trupulleikarnar sum føroy- ingar hava upplivað við før- oyska passinum uttanlands. Lat okkum nú siga, at danska løgmálaráðið broytir hugsan og tildømis eftir trýsti frá ES sigur, at ongin heimild ér fyri at geva før- oyingum ES-pass. Hvørji rættindi hava vit tá vunnið? At útskriva ES-pass í Før- oyum er eftir mínum tykki ein flýggjan undan ábyrgd- ini av at velja okkara egnu støðu mótvegis ES og um- heiminum og harvið fáa verulig rættindi. 2. At kalla seg féroyingur gevur skerd rættindir Tað er nú latið upp til hvønn einstakan borgara í Føroy- um at velja, um hann ella hon vil hava eitt ES-pass ella eitt grønt føroyskt pass. Men velur tú eitt grønt pass, har tað stendur, at tú ert før- oyingur, fært tú ikki somu rættindir og somu viðgerð uttanlands sum tey. ið yelja reytt ES-pass. Tað grøna passið missir sjálvsagt meira og meira av sínum autoriteti, tå ongin vil brúka Føroya Javnadarflokkur tað. Hetta setur tann einstaka borgararan í eina púra vit- leysa støðu, har hann sjålv- boðin skal velja at diskri- minera seg sjálvan um hann vil hava staðfest í sínum passi, at hann er føroyingur. 3. Mismunur millum borgarar Vit hava nú eina stóðu, har tveir borgarar í sama landi liva undir somu lóggávu við teimum rættindum og skyldum sum tað gevur. Tað kunnu tildømis vera tveir fiskimenn, ið báðir liva av at fiska burturav kvotum, sum føroyskir myndugleik- ar hava gjørt avtalu vid ES um. Teir hava sum føroyskir borgarar eisini latið ES nak- að afturfyri og liva báðir undir treytunum í handils- avtaluni, sum Føroyar hava vid ES. Men teir fåa ikki somu viðgerð, ikki somu rættindir og ikki somu trygd uttan- lands, tí annar hevur eitt føroyskt pass, hin hevur valt sum passar ES-pass. Hetta brýtur øll grund- leggjandi prinsipp um javn- bjóðis rættindi. Vit eiga sjálvsagt at stríð- ast fyri, at allir føroyingar fáa somu rættindi. Varandi loysnir Nú starvast samgongan fyri, at vit koma burturúr heima- stýrisskipanini og skipa Føroyar sum sjålvstødugan stat. Pass-spurningurin er bert eitt av óteljandi itøki- ligum dómum um, at vit hava alstóran tørv á at greiða okkara ríkisrættar- ligu støðu. At vit staðfesta rættindir og skyldur sum føroyingar í heiminum. Tá skulu vit sjálvsagt eisini hava eitt pass sum passar. Hvat ræðast vit? Rædusøgurnar um tað, hava vit hoyrt so ofta og tær krevja onki aftursvar. Vit hava øll gjørt okkum royndir og kunnu hvør í sin- um lagi meta um sannleiks- virði í hesum pástandum um, hvussu ræðuligt tað er at krevja rættindir sum før- oyingar í heiminum. Tað sama varð sagt, tá stríðst var fyri at fáa føroyskt inn í skúla og kirkju, tá fiski- markið skuldi flytast út, tá Danmark fór inn í ES, tá málstríðið var í Hoydølum, tá Postverkið varð yvirtikið - og so framvegis og so framvegis. Í dag kunnu vit spyrja, hvar ræðuleikarnir eru. Vit eiga at spyrja okkum sjálvi, um vit í veruleikanum ikki heldur eiga at ræðast ræðu- søgurnar, sum forða okkum at taka stóðu og ábyrgd. Hegni Hoydal Landsstýrismaður Tøkk Hjartaliga tøkk fyri synda samkenslu, tå kæri beiggi, svågur, mammubeiggi, pápabeiggi og abbi okkara Ólavur Térbjørn Rasmussen Klaksvik doyði og varð jarðaður. Tøkk fyri troystarrík orð í kapellinum og í kirkj- uni. Tøkk til tykkum mongu, sum fylgdu honum til gravar. Tøkk fyri blómur og kransar. Eisini hjartaliga tékk til tykkuni, sum á ymiskan hátt hjálptu til við jarðarferðina Familjunnar vegna systkini