leygardagur 11. juli 1998síða 15

Nr. 129 — 11. JULI 1998 tíðindablaðið SOSlalUWn Tróndur Patursson heimaftur av hvalaveiðu í Indonesia: 15 Mundi verið gloyptur av augusti í Kyrrahavinum — Tá eg lá har í sjónum, og ein augustur bert var fáar metur frá mær, hugsaði eg, at skuldi eg verða gloyptur av einum hvali, so lat tað verða gjørt skjótt og væl sigur listarmaðurin og ævintýrarin Tróndur Patursson, sum júst er afturkomin av eini sera spennandi og åhugaverdari veiðuferð eftir augusti saman við teimum innføddu á oyggjunum har eysturi í Indonesia. Sosialurin hevur tosað við hann. JAN MÚLLER Nú um dagarnar kom list- armaðurin og ævintýrarin Tróndur Patursson heim aftur av enn eini spennandi ferð úti í heimi saman við kenda íranum Tim Severin. Teir báðir, sum hava verið á flestu av heimsins høvum saman, vórðu hesaferð á hvalaveiðu í Indonesia sam- an við oyggjafólki, sum í fleiri túsundd ár hevur veitt spermhval við árabáti og skutli. Tróndur er nú í ferð við at gera tekningar til eina bók, sum Tim Severin skrivar um hesa aldargomlu veiðumannamentan, ið ere lítið broytt gjøgnum tús- undtals ár I góðan mánað vóru Tróndur og sonurin Brandur saman við oyggjafólkinum á eini av smáoyggjunum í Malukkunum. Hesar liggja har eysturi í Indonesia, miðskeiðis millum Austral- 1a og Borneo. Eftir at hava siglt f kjal- arvørri Brendans til Ameri- ka og å bambusflaka mill- um Japan og Amerika um- framt at hava gjørt fleiri aðrar åhugaverdar ferðir, avgjørdi Tim Severin her- fyri at gera eina bók og film um veiðuna eftir augusti í suðurkyrrahavinum millum Indonesia og Australia. Við undantaki av føroyingum eru íbúgvarnir her helst ein- asta fólk í heiminum, sum drepur hval frá árabáti. Tróndyr Patursson, sum altíð hefur verið drigin og hugtikinjav náttúruni og her ikki minst hvali, slapp hesa- ferð veruliga at royna seg. Í nógvum av tí hann sá, kendi hann seg heima aftur í Føroyum ella frá føroyska gerandisdegnum, sum hann serliga var fyrr, tá einans árabáturin varð brúktur. Fryntli klókt fólk fn: an er um eitt sera frynt- ligt, klókt og vinsælt fólk. Tey eru sera fátgkk, liva fyri tað mesta av tí, sum havið gevur. Tríggjar mánaðir um ár er augustatíð. Í juni, juli og august gongur sperm- hvalurin ella augustur júst um hesar leiðirnar. Hann gongur vestur eftir millum oyggjarnar Timor og Flo- rence, har oyggjabólkurin Bali endar. Staðið er bert 50 fjórðingar frá Australia, og tí er sera heitt og turt í hesum økinum. Hóast vit skjótt skriva ár 2000, so veiða tey framvegis hval uppá tann gamla mátan við árabáti og skutli. Men eftir er bert ein lítil oyggj, har árabáturin enn verður brúkt- ur. Á ødrum oyggjum er motorbåturin tikin í brúk. Augusturin hevur verið fastur partur av húsarhald- inum hjá hesum oyggjafólk- inum so langt menn vita um. Umframt hvalaveiðu veiðir fólkið eisini risast6ru djevlaskøtuna, sum er so vanlig um hesar leidirnar. Eisini hon verður skutlað, tá hon liggur uppi í sjónum. Pátrúgvin stór -Sum hjá mongum fólki, ið liva so nær knýtt at nátt- úruni, hevur pátrúgvin eis- ini stóra ávirkan á siðirnar og livihåttin hjá hesum oyggjabúgvunum greiðir Tróndur frá -Tá vit løgdu frá sand- inum í teimum eyðkendu ára- og seglbátunum, sum allir eru primitiv før úr træ, varð sungið mest sum alla leiðina út á hvalamiðini í takt við áralagið. Teir róðu nøkur tøk, løgdu stilt og bóðu eina bøn. Soleiðis sum ein kann ímynda sær, at forfedrar okkara gjørdu fyri 100 árum síðani, tá teir í sínum áttamannafgrum fóru út um hólmin. Teir eru einir 20 mans við bvørjum báti; tá farið verður út eftir augusti. Í mesta lagi eru einir 20 bátar og alt umborð er væl lagt til rættis. Fýra skutlarar eru við hvørj- um av bátunum, og her er talan um sera royndar og oftani eldri menn. Tað er nevniliga ikki sért vanda- mikið at vera skutlari, tí bert ein lítil snávan ella mistak, og tú kanst koma til skaða. Teir brúka bæði árar og segl, og róð verður mest sum um kapp at verða fyrst- ur á „féltinum“. Tá verður so lagt tætt upp at august- inum, sum liggur sera ov- arliga í sjónum. Skutlarin finnir sær løgir og loypir niður á ryggin á hvalinum, finnur rætta staðið at stinga í, helst millum rivini, beint Veiðumenninir hava skutlað hvalin, sum ger øgiligt um seg. aftanfyri høvdid. Roynt verður at drepa hann bein- anvegin við at raka hjarta ella lungu, men oftani skal meira til enn so at fáa lívið av hvalinum. Skutlarin er ótrúliga kvikur, og klárar hann at koma sær upp í aftur bátin, áðrenn hvalurin merkir hvassa skutulin. Tað er ein øgiligur brest- ur, tá ein ella oftani allir fýra skutlarnir verða settur í hvalin. Báturin ríkur av- stað, og sprænurin stendur um æsingarnar. Hvalurin tekur dyk á seg og kavar. Tá ræður um ikki at vera í nánd av endanum, sum er festur í skutulin. Men tað kemur meira enn so fyri, at hvalurin fer á botn við bátinum. Og allir menn á bláman. Hetta hendi eisini, tá Tróndur var við einum av bátunum. Tróndur nærum gloyptur -Eg visti av ongum, fyrr enn eg sjálvur lá í sjónum Augusturin, vit høvdu skutlað, fór við fullari ferð tl botns fyri at koma uppaftur løtu seinni. Men ein annar augustur royndi at koma honum til hjálpar Hvalurin kom beint ímóti mær, og hann var so nær, at eg hugsaði, at hann fór at: gloypa meg sigur Tróndur, sum í sama viðfangi kom til hugs søguna úr Bíbliuni, um hvalin, sum gloypti Jónas. -Eg hugsaði eina løtuna, at skuldi tú blíva gloyptur, so ger tað ordiliga. Men líka veit eg, hann var so tætt vid, at cg kundi nema hann, tå hann tó bráddliga vendi. Eg må vidganga, at:tað var eitt sindur ógvusligt, ti eg heyði ongantíð roknað við at koma upp í kjaftin á einum hvali. Tað er annars ikki vanligt, at hvalurin ger seg inn á fólk, og serliga ikki, tå tey eru í sjónum greiðir Tróndur úr Ha frá. Meira vazligt er, at au- gusturin leggur eftir bátun- um, og hann er so mikið klókur, at hann altíð finnur sær veikasta staðið á bát- unum. Men fólkið har er eisini klókt, og tey hava ti málað strikur á båtin, sum vóru tey skott, og harvið veikasta liðið, sum hvalurin vil raka. Hóast bert fá óhapp henda, so er at ansa sær eftir sveivini, ti tað er ikki lukku- ligt at koma fyri, tá hvalurin brestir við sveivini. Tá er Framhald á næstu síðu