týsdagur 21. juli 1998síða 2

selv =" Takið MVG av trygdarútgerð! Oddagrein MANGAN hevur verið tosað og talað um at sleppa allari trygdarutgerå undan avgjøld- um, men lítið og einki er hent. Sum er, skal meirvirdisgjald gjaldast fyri vanliga trygdar- útgerð til bátar, bilar og annað líknandi. NÓGV trygdarútgerð krevst til bátar yvir eina ávísa stodd, sum eftir gamla mátinum svar- ar til áttamannafar. Og tað er púra rætt at krevja hesa útgerð, tí nógv dømi eru um, at slík útgerð er komin væl við. SO kann sjálvandi spurnartekin setast við, hver munurin er millum en góðan bát við dekki, sum er 22 fotur, og eitt áttamannafar, sum er 24 føtur. Trygdarkrøvini til tann fyrra eru nógv minni enn til tann seinna, tí markið liggur um 24 føtur. Men hugsast kann, at tann fyrmevndi báturin fer bæði longri leið og fer oftari út í ivaveðri. VIÐVÍKJANDI trygdarútgerð, so eiga lands- politisku myndugleikarnir at taka henda spurningin um mvg á trygdarútgerð upp og endurskoða reglurnar á hesum eki. Føroy- ingar eru eitt sjófarandi fólk. Fjórða hvort húski hevur kanska bát, og teir flestu for- oysku dreingirnir tráa helst eftir at koma í bát, so endamálið eigur at verða, at allir bátar hava ta neyðugu trygdarútgerðina. HER verður hugsað um bæði bjargingar- vestar, whf-sendara, bjargingarkrans, bjarg- ingarbåt, segl, neyðrakettir o.a. Flestu storru bátar hava whf-ara, men óivað høvdu fleiri bátar, sum ikki koma undir kravið, havt sendara, um teir vóru 25 prosent bíligari. FÁIR stuttleikabátar hava bjargingarbát, hóast gummibåturin hevur bjargað mongum manni. Men vóru teir bíligari, høvdu óivað fleiri stuttleikabátar havt bjargingarbåt, tí munur er á at keypa ein bát fyri 12.000 krónur enn ein fyri 16.000. SO kann onkur sjálvandi spyrja, hvaðani skal mista inntekan hjá landskassanum takast. Sum demi kann nevnast, at heima- stýrið kann sjálvt fara at umsita >tinglýsing- ina«, sum er eitt yvirtikið målsøki, men sum danski dómarin, Sorinskrivarin, umsitur, og tíkið eitt gjald, sum samsvarar við t.d. ting- lýsingarkostnað aðrastaðni. Hetta kundi ver- ið ein okt inntøkukelda, tí verandi kostnaður er settur eftir rakstrarkostnaði. Men fyrst og fremst eigur at verða hugsað um trygdar- útgerðina — og eina bíligari trygdarutgerå. Hon kann sanniliga spara í seinna enda. Sosialurin Føroyskt pass - einki annað Vit eru føroyingar, serstøk tjóð, verður sungið og við- hvort reypað. Tó eru vit ikki meira serstøk tjóð, enn vit higartil ikki hava havt okk- ara egna samleikaprógv — okkara pass — sum vísir, at vit eru føroyingar. Hitt grøna passið, sum nú knappliga kallast hitt før- oyska passið, er hvørki fuglur ella fiskur. Kortini stendur orðið »føroyingur« í ti. Men nakað føroyskt pass hevur tað aldri verið og verður aldri annað enn eitt danskt pass, sum kann brúkast av føroyingum. Eins og tey gomlu koyri- kortini, sum nú móti end- anum hava verið donsk koyrikort, sum bara føroy- ingar fingu og brúkt. Danir brúka ES-koyrikort. Og á sama hátt er við føroysku pyntipeningaseðlunum, sum eru danskir peninga- seðlar, gjørdir av danska tjóðbankanum til brúks í Føroyum. Teir eru púra 6- neyðugir. Matadorpeningar. Eingins um helst orsøk hevur nakrantíð verið at brúkt teir. Føroyskir eru teir so ikki, og vit fáa ikki før- oyskar peningaseðlar fyrr enn vit hava føroyskan tjóð- banka. Men úrmælingurin av Oyri náddi at skapa ein imagineran trupulleika, áðrenn hann fór frá sum løgmaður. Knappliga vildi hann vera við, at grøna passid voldi føroyingum ómetaligar trupulleikar, hóast hetta als ikki passar. Og sum trøll úr eskju sprakk hann upp við tí reyða ES- mirakulpassinum í hondini. Hetta skuldi loysa allar trupulleikar føroyinga. Men í hesm passi stendur, at eigarin er dani og ES-borg- ari. Nú sigur passið bein- leiðis ósatt. Føroyingar, sum búgva í Føroyum, eru jú ikki ES-borgarar. Ikki tí, hóast størsta ynski Ed- munds er at fáa Føroyar inn í ES, sum eina danska blind- gørn, so at vit eins og danir, geva alt sjálvstýri frá okk- um, so er framvegis stórur meiriluti her á landi fyri, at Føroyar halda seg uttan fyri henda stórtýska felagsskap, hinum Fjórða Ríkinum, um tú vilt. Men hesin >trupulleikin<, sum als ikki er til, verður loystur av sær sjálvum, møg innan eitt år ella . I nåverandi samgongu- skjali stendur klårt og greitt, at føroyska ríkið skal stovn- ast um stutta tid, hetta merk- ir eisini føroyskan heima- rætt, og vid føroyskum heimarætti er eitt veruligt føroyskt pass ein sjålv- fylgja. Sjålvsagt talar Høgni Hoydal at, tå stødugt fleiri føroyingar nyta eitt fyri før- oyingar ólógligt pass, og sjálvsagt vil hann steðga hesum vitloysi Tað skal vera mín vón, at hann um stutta tíð verður Føroya fyrsti = uttanríkismálaráð- harri, so at vit fáa skil á við- urskiftum okkara við út- heimin. Og lat tað so verða sligið fast, at tað er púra líkamik- ið, um komandi føroyska passið verður morreytt við grónum prikkum ella hvat tað nú verður. Bara tað er føroyskt, umboðandi ein borgara i føroyska rikinum, og hann kann væl vera kin- verji ella sudurafrikani, bara hann hevur føroyskan rikis- borgararætt. Liturin hevur einki at siga. Á sama hátt við stuttu brókunum hjá oyradrong- inum. Tær verða ikki meira føroyskar av at vera í lit- farnum føroyskum litum. Arnbjørn R. Thomsen Mangt broytist å mansins ævi At mangt broytist å man- sins ævi gongur týðuliga fram, nú rættindi hjá fak- rørsluni eru í vanda. Tað má vera ein ringur ráki í munninum á lands- stýrismanninum Karsten Hansen, nú hann gongur á odda við fólkaflokkinum við tí endamáli at máa stød- ið undan rættindunum hjá fakrørsluni. Rættindi til at fara í verkfall vóru tey, sum kendir tjóðveldismenn bardust fyri, teir vardu borg og tað væl og virðiliga. Men nú er broytt í holuni. Flokk- urin hevur vent tí verka- fólki, sum stovnararnir bardust fyri, teimum hevur tað nýggja tjóðveldið vent bakið, men tað kom eisini fram, tá Signar á Brúnni í útvarpssendingini í andgletti segði frá, at tjóð- veldisflokkurin var ein libe- ralur flokkur og tað hava teir so sanniliga hesa stuttu tíð teir hava verið í sam- gongu við fólkaflokkin, víst í verki. Flokkurin, sum var stovn- aður sum ein arbeiðara- og fiskimannaflokkur, er nú blivin ein stuðulsflokkur hjá tí eitursprænandi fólka- flokkinum, sum bert hevur ein fígginda: verkafólk og sosialismu. Tjóðveldis- flokkurin við ungu mann- ing síni, sum einki kenna til tað og helst ikki vilja kann- ast við tað sum undan- gongumenn floksins stóðu fyri, teir føla seg betur í flokki við fólkaflokkium. Ja, mangt broytist á man- sins ævi, kanska eru tað tær ungu kreftirnar, tær, sum hava fingið sína útbúgving á RUK við donskum stuðli, sum ikki vilja kennast við, at í fimtiårunum var tað tjóðveldisflokkurin, sum hevði ræðið á Føroya Fiski- mannafelag. Erlendur Pat- ursson sáli var formaður og honum undir lið stóð Frede- rík Hansen sáli. Teir vóru menn, sum vardu borg, sjálvt um tað kostaði nógv, serliga var tað Frederik, sum skrivaði navn sítt í søg- una sum tann, ið vildi verja tey vunnu rættindi, tey rætt- indi, sum landsstýrismað- urin í fíggjarmálum saman við tjóðveldisflokkinum vil broyta, soleiðis at styrkin hjá fakrørsluni viknar. Hetta er tónleikur í oyrunum á teimum borgarligu. Tað at stýra fram ímóti einum sjálvstýrandi Føroy- um, har tann arbeiðandi fjøldin missir rættindi, sum av undangongumonnum og kvinnum eru vunnin við blóð, sveitta og tárum, tað er prísurin, sum tjóðveldið letur fyri at sita í samgongu og toknast folkaflokkijnum, ein høgur prísur, men tað er ikki alt. Í sambandi við figgjarpolitikkin hjá verandi landsstýrismanni hevði Jó- annes Eidesgaard nakrar viðmerkingar og atfinning- ar. Til tær var tað ein av ungu alvum tjóðveldisflok- sins, sum hevði eitt aftur- svar, ikki so at skilja, at eg skal eins og Finnur Heims- dal svara fyri tað, sum ann- ar skrivar. Jóannes er førur fyri at svara sjálvur, og sama meti eg, at Karsten Hansen er. Finnur Helms- dal hevur enn ikki í hesum leiki sett spónin í greytin, men lat meg skoyta uppí, at hann tó hevur rætt í onkrum, hann førir fram. Fyrr var illa. Tað er rætt, at Jóannes sum formaður javnaðar- floksins eftir mínari metan hevur gjørt mistøk, tað var eftir minari metan eitt mistak, at vit slitu samgong- una við sambandsflokkin og lótu lyklarnar til fólkaflokk- in. At lata tað politiska stýr- ið til fólkaflokkin, nú fram- gongd var sjónlig og sum teir eisini hava fiftgið við- rák til valið, tað var polit- iskt skeivt. Men tað mest avgerandi mistakið var at skjóta uppá tjóðveldis- flokkin sum leiðara av sam- ráðingum um landsstýri, tá fór tjóðveldisflokkurin í fólkafloksleypin og javnað- arflokkurin settur uttan fyri alla ávirkan. Og verður framhaldið soleiðis sum útlit eru fyri, so er einki gott í væntu. Men egmá sanna, at hesi av mær mettu mistøk haav ikki órógvað tað, at Jóann- es Eidesgaard stendur sterk- ur í flokkinum, so helst er tað ikki bara tjóðveldis- flokkurin, sum er broyttur hevur skift kós, men før- oyskur politikkur sum heild. Lat meg enda við tí, sum Karsten Hansen segði í út- varpinum nú um dagarnar, har hann vísti til tey 7 ringu og tey 7 góðu árini. Um tað verður soleiðis, sum søgan sigur, so verða tað tey veik- astu, sum koma at líða mest. Við tí gongd, sum er sjón- lig, so verður tað verka- mannafjøldin, tå hon miss- ir sín rætt at mótmæla, men verður drigin fyri rættin. Tað er ein rættur, sum tjóð- veldisundangongumenn bardust fyri, men tað hevur ikki tann stóra politiska týdningin at verja vunnin rættindi hjá føroyskum verkafólki, tá ein sjálvur er tryggjaður sum danskur em- bætismaður við danskari løn og eftirløn Mefjan verkamannafjøld- fer vig eftir å berum. f politikkur verdur framdur av tjóðveldis- og fólkafloksumboðum. Jú, sanniliga, pípan hevur fing- ið annað ljóð. Sverre Midjord