týsdagur 22. september 1998síða 2

Marknaðarleiðari: ene | emne Blaðfólk: ea denskor | Dagny Joensen, Figgjarleiðari: | Aki Bertholdsen, internet: www.sosialurin.fo Sveinur Tróndarson Turið Kjølbro Forsetafriggj, barna- morð og landminur Oddagrein Í gjár klokkan 14% kundu allir heimsins borg- arar setast framman sjónvarpsskíggjan — á skránni var vitnisfrágreiðingin hjá Bill Clinton í málinum um, hvert hann hevur logið fyri rættinum um samband hansara við praktik- antin í Hvítu Húsunum, Monicu Lewinsky. Mótstoðumenn Clintons í kongressini hava gjørt av, at vitnisfrágreiðingin - sum varð tikin upp á sjónband, júst fyri at hon ikki skuldi vera almenn - skuldi almannakunngerast. Tað er fantastiskt - og tað er ófatuligt og púra burtur við, at heimspressan skal hava so stóran áhuga í, um Bill Clinton skal hava friggjad uttanum, um hann hevur verið kon- uni trúgvur - ella um hann hevur logið fyri konuni og fyri amerikonsku tjóðini annars um seksuella tørv sin. Havandi í huga allar teir ræðuleikar, sum fara fram í heiminum - og í amerikanska samfelagnum, so kunnu vit ikki siga annað, enn at talan er um eitt sjúkt samfelag, sum fullkomiliga er farið av leið, tá seksuellu vidurskiftini hjá forsetanum verða tikin fram um, eitt nú, at amerikonsk born skjóta og drepa hvenn annan. Hví gera amerikanska pressan og heimspressan annars ikki meira burtur úr hesum? Hví verða ikki settir spurn- ingar við, hvussu tað ber til, at smådreingir í Amerika kunnu koma alvápaðir í skúla - skjóta og drepa frá hond? Hetta verður bara tagt burtur millum frillur- nar hjá Bill Clinton og aðrar >gelur<, ið skapa meiri pengar - sum geva stóru fjølmidlunum enn fleiri pengar í kassan. Óhugnalig var eisini »avleidningsmanøvran« hjå Clinton herfyri, tå hann - kanska bara fyri at beina pressuna burtur frå Lewinsky- målinum - slepti nøkrum bumbum i Afghan- istan og i Somalia. Um hetta málið kundi fingið amerikanska forsetan at ridla í stólinum, so kundu vit skilt tað. Men at persónligi seksuelli torvur hans- ara skal gera tað, tað er óskiljandi. Nú um dagarnar frættist, at 40 lond hava skrivað undir altjóða sáttmálanum um bann móti nýtslu av landminum. Men tríggjar týð- andi tjóðir vóru ikki teirra millum. Tær vóru Russland, Kina og USA! > — Tað er framvegis neyðugt við landminum á markinum millum Suður- og Norðurkorea, er boðskaðurin úr Hvítu Húsunum...< Vorðið sum samfelag! Latið børnini skjóta hvenn annan í skúlunum. Latið meinaleys fólk í tilafturskomnum londum doyggja av landminum. Men fríggjar Bill Clinton uttan- um, so má hann frá. Moralur er góður. Dupultmoralur eru tvífalt so góður... Sosialurin Emil L. Jacobsen ns Kristian Vang Alvur Haraldsen jalunn Bústaður: 26.A Argjavegur rgjum Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn 14. september 1998 Í ár høvdu vit eina sjåld- sama góða orsek til at halda dagin fyri fólkaatkveðuna í 1946. Hetta árið Tann 30. apríl í ár hendi nevnliga tað, at Føroya fólk vrakadi ta skipan, sum tap- ararnir av félkaatkvøduni vid danskari uppilegging smoygdu nidur yvir okkum i 1948. Orsøkin til at Føroya fólk tók hesa avgerð var tann, at tað gjørdist okkum greitt, at henda skipanin ikki tryggjar vælferð okkara. Tá á stóð, og vit høvdu brúk fyri hjálp í kreppuni, tá vórðu vit ikki hjálpt, men sparkaði av teimum, sum vit frá 1948 høvdu sett alt ov nógv álit á. Nú tóku vit avleiðingar- nar av hesum og vendu aftur til tað, sum Jóannes bóndi í seinastu boðum sínum ráddi okkum til at gera, og tað er at taka fullveldi. Eitt av heimsins ríkastu londum Men hava vit ráð til tað? Veruleikin er tann, at vit eru eitt av teimum samfel- øgum í heiminum, sum bú- skaparliga hevur best ráð til at tryggja vælferð fólksins. Líta vit at okkara útflutn- ingi, so síggja vit, at Før- oyar eru tað av heimsins londum, sum hevur tann størsta útflutning av fiski í mun til fólkatalið. Mong eru tey, ið eru til reiðar at gjalda okkum nógv fyri at sleppa at eta okkara fisk. Markmið okkara Skulu vit bera okkum skil- agott at í búskaðarpolitikk- inum, so skulu vit royna at fáa fatur í fiskinum við nýtslu av so lítlum innflutn- ingi sum møguligt og selja hann har besti prísur fæst. Størri verður tað avlop, sum vit hava eftir til at flyta inn tað ið okkum tørvar. Eins væl og vit skulu ansa eftir ikki at flyta ov nógv inn fyri at fáa fiskin til høld- ar, so skulu vit eisini ansa eftir ikki at nýta ov nógva arbeiðsmegi í fiskivinnuni. Arbeiðsmegin er virðismik- il, tí hon kann nýtast til at framleiða aðrar góðar, sum kunnu flytast út, ella fram- leiða slíkt, sum tað íkki loysir seg hjá okkum at flyta inn. Umráðandi at húsast Sjálvandi skulu vit flyta inn verur og tænastur. Men í nøkrum førum ber hetta ikki til, og vit mugu nýta okkara egnu arbeiðsmegi til at framleiða hesar góðar. Tak t.d. tann góða sum tað er at fáa gjørt hárið. Tað ber ikki til hjá okkum at fara av landinum at fáa hesa tæn- astuveiting, og tí nýta vit ein part av tóku arbeiðsmegi okkara til hetta. Men aðrar góðar ber ikki til at framleiða heima hjá okkum sjálvum. Fyri mong av okkum er tað neyðugt at hava bil, og bilar skulu framleiðast í so stórum nøgdum, at tað als ikki kem- ur upp á tal hjá okkum at vera sjálvbjargin við hesum góða. Allir teir góðar, sum mugu flytast inn, eta burtur av okkara nettoinntøku av fiskivinnuni. Men er hugur okkara til slíkan innflutning stórri enn fiskivinnan kann megna at bera, so noyðast vit annadhvørt at vaksa um okkara útflutning av øðrum enn fiski, ella sjálvi fara undir at framleiða slíkar góðar. Rágummisskógvar Undir heimsbardaganum gekk t.d. ikki so gott at fáa innflutning í lag. Eitt nú fingust eingir skógvar. Fólk nýttu so húðaskógvar ella rotuskógvar. Men tað var ov lítið av neytahúðum og rot- uskinnum. So kom fram ein nýggjur góði. Hann var rág- ummiskógvar. Teir týsku kavbåtarnir søktu farma- skip, sum sigldu rágummi til Bretlands, har tað varð vulkaniserað, so tað kundi nýtast til dekk á gipum og flogførum. Men tá skipini sukku, flotnaðu rågummi- ballurnar upp, og tær róku eisini inn á strendur okkara. Alla aðra staðni var rá- gummi ónýtiligt til skógvar, tí teir blotnaðu tá tað gjørd- ist heitt og skorpnaðu tá tað var kalt, men í Føroyum var veðrið so lagaligt, at vit í hesum rågummi høvdu eitt frálíkt tilfeingi til skógva- framleiðslu. Hópur at monnum víða hvar í Fer- oyum setti seg at gera rá- gummiskógvar, og væl kundu teir nýtast. Á henda hátt kundu føroyingar við at nýta rekagummi og tóku arbeiðsmegina framleiða ein góða, sum annars ikki fekst. Vaksandi útflutningur av øðrum Her var orsøkin til at vit noyddust at framleiða okk- ara egnu skógvar tann, at kríggið gjørdi at vit ongar fingu uttanífrá. Men hvat um orsøkin til at vit ikki fáa góðar úr útlondum er tann, at vit ikki hava nóg nógv útflutningsavlop til at gjalda fyri teir? Tá er sjáldan neyðugt í nutidarsamfeløgum at fara undir heimaframleiðslu. Al- oftast vísir tað seg, at tað eru nøkur fólk, sum síggja møguleikar til at vaksa um útflutningin av onkrum góðum, sum geva so stóra inntøku, at tað ber til at keypa nóg nógv í útlondum. Men vit flyta bert fisk út. Ber yvirhøvur til hjá okkum at vaksa um útflutningin tá tað eru mark fyri hvussu nógv fiskiveidan kann økj- ast? Íslendska leiðin Sjálvandi er tað tað. Tak td. ein møguleiki, sum liggur í endaligu upp- gerð okkara við Danmark um vit velja at ganga ta ís- lendsku leiðina. Íslendingar fingu eina skipan, sum gekk út uppá, at tann kapitaliseraða stats- veitingin til Íslands fór í ein grunn, sum skuldi nýtast til at stuðla íslendskari gransk- ing og íslendskum lesandi. Verður okkara statsveit- ing kapitaliserað, fáa vit somuleiðis ein grunn, sum kann nýtast til gransking og útbúgving. Verður hann lagdur á okkara Fróðskap- arsetur, so skulu vit nýta hann á slíkan hátt, at hann ger sum mest gagn fyri sam- felag okkara. Eru vit so í tí stóðu, at okkara útflutning- ur er ov lítil, so kann hesin grunnurin nýtast til at vaksa um útflutningin. Í so máta eru nógvir møguleikar, og kann eitt dómi takast fram. Gransking av ritbúnaði Arbeiðið við at gera ritbún- að er tað skjótast vaksandi menningargki í heimsbú- skapinum. Eftirspurningur- in eftir ritbúnaði veksur stødugt, og einki mark hóm- ast fyri, nær ið hesin eftir- Útgevari, uppseting og prent: Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post G sosialurin.fo Zakarias Wang spurningur fer at minka. Tað liggur væl fyri hjá okkum at framleiða ritbúnað, tí hann kann flytast bíliga við somu ferð sum ljósið. Tað vísir seg, at ritbún- aður mest sum altíð verður framleiddur har vit hava eitt granskingarumhvørvi, sum t. d. ein lærdan háskúla. Hevur okkara fróðskapar- setur nóg mikið av tókum fæi, so ber til hjá tí at keypa dugnaligar lærarar úr út- londum fyri at læra upp gløgga ungdóm okkara í hesi lærugrein. Eftir fáum árum høvdu hesi ungu fólk havt eina útbúgving, sum hevði gjørt tey før fyri at arbeitt alla staðni í heim- inum í tí best lønta yrki sum yvirhøvur er til. Men tað sum loysir seg allarbest er at seta á stovn egið virki innan hesa vinnu. Eins og vit hava sætt í European Business Games, so duga føroyingar betri enn nakar annar at seta egið virki á stovn, og hava tey fyrst fingið tann neyðuga kunn- leikan innan eitt slíkt vakstr- aryrki, kunnu vit eftir stutt- ari tíð fáa ein útflutning av ritbúnaði, sum kann geva eitt fitt uppískoyti til tær inntgkur, sum fiskimenn okkara fáa til landið. Ljós framtíð í fullveldinum Hetta dømid er ikki ósann- líkt, og onnur kunnu væl hugsast. Tað er tí einki at ivast í, at vit við ti dugna- skapi, sum í fólki okkara býr, kunnu fáa allar neyð- ugu inntøkurnar til at tryggja vælferð okkara. Tað er hetta verk, sum vit nú eru farin undir, og Før- oya fólk fegnast um, at tey, ið stýra og ráða, stevna beina leið fram móti full- veldi okkara. Zakarias Wang Navn undir lesarabrøvunum i i Herfyri gjørðu vit á Sosialinum av, at vit ikki longur taka upp dulnevnd lesarabrøv. Øll lesarabrøv, sjónar- mið, viðmerkingar o. I. skulu hava fult navn undir, skulu tey verða tikin við í blaðið. Umframt navn krevur blaðleiðslan eisini at vita bústað og telefonnummar, fyri at tilfarið skal verða tikið við í blaðið. Fólk, ið skriva til okkara, eru vælkomin at lata okkum tilfarid á teldudiskli - og taka vit ímóti øllum vanligum formatum. Eisini ber til at senda tilfar sum e-post, og er adressa okkara: post Gsosialurin.fo. Fax okkara er annars 314720. blaðstjórin |