fríggjadagur 23. oktober 1998síða 2

Útbjóðing og avbjóðing Oddagrein NÚ tað nærkast fyrstu útbjóðing á feroyskum eki arbeiða fleiri myndugleikar við at fáa tey ymsu viðurskiftini uppá pláss. Stoða skal takast til hópin av málum. Ein týðandi partur av hesum verður at finna í uppskotinum um kolvetnisskatt, sum helst verður lagt fyri tingið og samtykt í hesum árinum. Onnur mál fara at verða viðgjertd í ti stóra arbeiði, sum skal gerast í sambandi við sjálva útbjóðingina. Her liggur eitt krevjandi og rúgvusmikið arbeiði fyri framman, bæði tá talan er um at gera sjálvt ut- bjóðingartilfarið klárt og at viðgera umsóknirnar. Undan hesum hava vit so fingið eina kolvetnis- lóggávu, sum meira er karmurin um alt tað komandi virksemið. EIN spurningur, sum uttan iva fer at verða umrøddur, tá tingið fer undir viðgerðina av eitt nú kolvetnis- skattalógini, treytum í sambandi við útbjóðing ol., er í hvussu stóran mun vit skulu seta treytir og krøv til útlendsku feløgini, sum arbeiða her í lóggávunum ella hetta skal verða gjert í teimum einstøku loyvu- num. Vit hava longu sæð, at tingmenn ynsktu broyt- ingar í uppskotinum til kolvetnislógina, soleiðis at beinleiðis treytir til oljufeløg og kontractorfelog komu at standa í sjálvari lógini, meðan onnur sum eitt nú umboð fyri okkara egnu oljumyndugleikar mettu tað vera betri at seta treytir og ávís krev í sjálv loyvini. Nú skulu vit so aftur til at leggja lógir fyri tingið. Oljurådleggingarnevndin hevur havt fund og gjørt uppskot til kolvetnisskattalóg. Í tilmælinum verður m.a. sett upp, at manningar á seismikkskipum skulu gjalda skatt her. Enn er staða so ikki til aðrar partar so sum serskatt, royalty og alment oljufelag. Tað er greitt, at her má ein avvegan gerast, og er tað eisini ein politiskur spurningur, hvussu vit ynskja at fáa inntøkur frá einum komandi oljuvirksemi, antin tað er við høgum royalty, serskattum ella kravinum um luttøku av almennum oljufelag ella oðrum. TAÐ eru heist teir, sum halda, at sjálvandi skulu manningar á seismikkskipum gjalda skatt her, með- an onnur seta spurningin, hví júst hesar manningar og ikki manningar á eðrum skipum, sum arbeiða á landgrunninum skulu gjalda skatt. Spurningurin er so, um tað er rætt at gera slíka samanbering. Annað er so krøv til seismikkskip 00. í hesi vinnu at brúka føroyskar verur og tænastur longu nú, áðrenn út- bjóðingina. Her hevur tað so verið hildið at vera rættast ikki at seta ov hørå krøv longu í byrjanini, tå talan eisini er um at marknadarføra okkum rætt og fáa sum flest at gera ílegur her. Vit síggja, at flestu seismikkskipini velja útlendskar havnir, tí tað er bíligari at skifta manningar har. Tá sjálv leitingin byrjar av álvara verður hetta so broytt, tí tá er krav um at brúka foroyskar verur og tænastur. EINGIN ivi er um, at vit eiga at leggja vidurskiftini soleiðis til rættis, at oljuvirksemi skapar mest møg- uligt arbeiði her á landi og leggur mest møguligt eftir seg her. Tað má vera okkara primera mál. Hetta eigur tó eisini at verða gjørt á slíkan hátt, at tað ikki ræðir teir, sum skulu gera ílegur, burtur. Spurningurin her er eisini í hvenn mun vit eiga at taka hædd fyri lækkandi oljuprísunum og harvið meguleikunum hjá vinnuni. Leiðarin á Oljufyrisitingini hevur sagt, at vit eiga ikki at seta vinnuni so herð krøv, at vinnan heldur seg burtur. Hann hevur eisini fyrr sagt, at tað er betri at seta treytir og krøv í loyvini heldur enn í lógirnar. Hetta eru tað ymsar meiningar um. Men tað er rætt at lofta hesum og viðgera tað, eisini nú tá fleiri lógir í sambandi við kolvetnisvirksemið verður fram. Tørvur er tí á at fáa flest allar upplys- ingar á borðið, áðrenn týðandi avgerðir verða tiknar. Í ávísum førum kann tað vera rætt at hava treytir og krøv í lóggávuni, í ødrum forum hoyra hesar heima í loyvunum. Sosialurin Sjónarmið: Avger landsstýrismaður sjálvur sína politisku lagnu Fyri kortum varð opinberað fyri føroyska almenningin- um, at ein av landsins kosnu monnum, sum enntá situr í einum av fremstu álitis- størvum landsins, er skuld- settur fyri at hava framt eitt sera álvarsligt brot á revsi- lógina. Tann sera viðkomandi og åhugaverdi spurningurin er nå, um hetta skal fåa nakrar avleidingar ella ikki. Undir øllum umstødum antin so ein avgerð verður tikin - fyri ella ímóti - ella fyri tann skuld als ikki - so verður við hesum statuerað eitt fordømi og ein fyri- mynd fyri eftirtíðina. Okkara politiska skipan, t.v.s. ein og hvgr landsstýr- ismadur og løgtingsmadur eigur í hesi løtu bara at gera sær púra greitt, at tað her og nú verður knæsettur ein mátistokkur fyri etiska og moralska stødid her í land- inum, sum kemur at fylgja teimum og okkum øllum restina av livinum. Vit skulu eisini minnast til, at stødid skal leggjast óheft av, um viðkomandi seinni verdur frikendur i rættinum. Spurningurin er nevniliga, um tad ikki altid og uttan undantak og full- komuliga óheft av einum seinni årsliti í rættinum, men bert uppá grundaðan illgruna um meira ålvarslig brotsverk, er rætt at loysa landsstýrismann úr starvi. Tá hetta mál verður um- røtt er ógvuliga umráðandi ikki at blanda persónin uppí málið. Persónurin hevur í hesum samanhangi ongan áhuga og er málinum full- komuliga óviðkomandi. Málið er ei heldur jurid- iskt, tá vit av góðum grund- um ongar skrivaðar reglur hava fyri tað álit og trúvirði, sum ein landsstýrismaður skal njóta millum manna. Øll sakin eigur tískil at avmarkast til henda rættu- liga grundleggjandi og prin- cipiella spurningin, nevni- liga um eitt sokallað rættar- samfelag við bert einum veti av sjálvsvirðing í heila tikið kann forsvara, at per- sónur, sum skuldsettur er fyri álvarsligt revsilógar- brot, framhaldandi kann verða sitandi í týðandi al- mennum ålitisstørvum. Ongin ivi er um, at slikar ålvarsligar skuldsetingar beinanvegin og uttan nakad ivamål høvdu fingid avleid- ingar fyri ein og hvønn råd- harra i okkara grannalond- um. Hetta hava vit eisini fing- ið váttað av statsrættarser- frødingum! Antin tad so var danski, norski, svenski, ella onkur annar forsætisrådharri, so hevði hesin verið noyddur at loyst henda ráðharra úr starvi, antin hann so vildi tað ella ikki. Hetta hevði hann gjørt væl vitandi um, at fólkavalda tingið ikki eina létu hevði himprast við at lagt fram misálitisváttan móti ráðharranum og kanska móti allari stjórnini, um hann ikki sjálvur tók í egnan barm og setti hann frá í stundini. Men hesir standardir og hesi krøv til moralska stýðið hjá stjórnarlimum í gðrum londum galda kanska ikki fyri ráðharrar undir før- oyska heimastýrinum? Vit hava eftir øllum at dóma eitt annað stødi, um vit haa nakað stødi yvirhøv- ur? Anfinn Kalisberg løg- maður er tann einasti av okkara politikarum, sum hevur fyribils tikið stóðu til málið. Løgmadur hevur nevni- liga alment boðað frå, at tað må vera upp til landsstyris- mannin sjålvan at taka av- gerð, um hann skal verða loystur úr starvi ella ikki. Landsstýrismaðurin skal sostatt samb. Anfinn Kalls- berg, sjálvur persónliga og uttan uppíblanding frá løg- manni taka avgerð, um tað skal fáa avleiðingar fyri starvið, at hann er skuld- settur fyri álvarslig brot á revsil6gina! Hesa stødutakan grundar Anfinn Kallsberg, løgmad- ur, fyrst og fremst å alment vidurkendu grundregluni um, at ongin er sekur fyrr enn hann er dømdur. Vidari verdur sagt, at vit hava eitt lóggevandi, eitt dømandi og eitt útinnandi vald, og at hesi eiga ikki at verða blandað saman. Talan er um eitt mál, sum hoyrir heima hjá tí dómandi valdinum og at tað tískil burturav er upp til dómandi valdið at avgera, um ein skuldseting ella ákæra skal fáa avleiðingar fyri viðkom- andi ella ikki. Men her fer Anfinn Kalls- berg so ruddiliga skeivur, og hevur fullkomuliga mis- skilt, hvat málið veruliga snýr seg um! Talan er og hevur ongan- tíð verið um at dóma nakran Anfinn Kallsberg! Ei heldur tekur løgmaður sær døm- andi vald við fyribils at loysa ein landsstýrismann úr starvi til sakin er av- greidd. Verður persónurin fríkendur, so er hann reins- aður og kemur sjálvsagt aft- ur í starvið! Nei, spurningurin snýr seg stutt sagt og heilt einfalt um, um tað er sambærligt við eitt so týðandi starv, sum landsstýrismaður, at sami persónur, sum skal umsita og handheva lands- ins lógir, samstundis er und- ir grundaðum illgruna fyri at hava framt groft brot á hesar somu lógir! Stuðlar Anfinn Kallsberg, samgongan og í seinasta enda løgtingid, eini prin- cipavgerð um, at tað av eini hvørji løgnari grund ikki skal fáa avleiðingar fyri ein ráðharra í Føroyum at verða skuldsettur fyri álvarsligt brotsverk, so reisir hann samstundis nógvar spurn- ingar, sum hann er svar skyldugur. Tekur Anfinn Kallsberg ikki nakrar avleiðingar av hesum álvarsmáli, verður gingið út frá, at hann alment svarar hesum viðkomandi spurningum: 1) Hvat er tað, sum rætt- vísger, at slík mál ikki skulu fáa avleiðingar í Føroyum, samstundis sum vit kunnu staðfesta, at tey fáa avleið- ingar aðrastaðir? 2) Er ein slík tyngjandi skuldseting sambærlig við útinningina av einum av landsins hægstu ålitisstørv- um? 3) Hvussu ímyndar Anfinn Kallsbert sær at tað altav- Bjótn á Heygum gerðandi álitið á politisku skipanina skal varðveitast, tá persónar skuldsettir fyri álvarslig brotsverk fram- haldandi sita í landsins leið- andi størvum? 4) Er tað eftir serføroyskum normum í lagi, so má spurn- ingurin setast um nakað mark í heila tikið skal vera fyri at røkja landsins hægstu ålitisstørv, t.v.s. skal ein landsstyrismadur framhald- andi sita hóast hann er skuldsettur fyri onnur og kanska enntå fleiri sera ål- varslig revsilógarbrot v.m? Skal man taka Anfinn Kallsberg uppá orðið, so er úrslitið fyribils væl tað, at ein føroyskur ráðharri verð- ur sitandi sjálvt um hann er tikin uppá feskan gerning í álvarsligum lógarbroti - tí sum tað er sagt og endur- tikið - hann er jú ikki sekur fyrr enn hann er dømdur og tað kann sum kunnugt taka bæði mánaðir og ár til enda- ligur dómur verður feldur um rættarskipanin við bý- rætti, landsrætti og hægsta- rætti verður troytt fult út! Er hetta tað stýðið, sum nú verður lagt, samstundis sum hesir somu menn ætla at gera Føroyar til ein so- kallaðn suverenan stat, so sigi eg bara Guð náði okk- um øll somul! Bjørn å Heygum Heimarøktin bjargað Figgjarnevndin mælir til, at Heimarøktin fær 1,4 mið. kr. i eykajåttan Olavur i Beiti Undir viðgerðini av um- sóknini frå Almanna- og Heilsustyrinum um eyka- jåttan til Heimarøktina, hev- ur Fíggjarnevndin fingið upplýst, at Heimargktin í 1998 væntandi kemur at hava eina meirnýtslu uppá 3,1 mió. kr. Søkt er um eina eykajått- an uppå 1,4 mi6. kr, og sambært viðmerkingunum í álitinum hjá Fíggjar- nevndini, er upplýst at rest- in verður fingin til vega við sparingum. 5,2 mió. kr í 97 Heimargktin fekk í 1997 eina eykajáttan uppá 5,2 mió. kr. orsakað av meir- nýtslu, og tá átalaði Fíggj- arnevndin í ålitinum, at jått- anareftirlitið ikki er nóg neyvt, men átalan hevur neyvan gjørt nakran mun. Nú hevur so Fíggjar- nevndin fingið upplýst frá almannaráðharranum, at ar- beitt verður við broytingum av skipanini. Ætlanin er at gera figgjarstyringina betri, og væntar Fíggjarnevndin tí, at Heimargktin framyvir kann halda virksemi innan givna játtan, verður sagt í viðmerkingunum í álitinum frá Figgjarnevndini.