mikudagur 25. november 1998síða 15

—— Nr. 224 — 25. NOVEMBER 1998 tíðindablaðið SESalurin 15 Politiskt viðmerking: Rætleiðing til bræv frá starvsfólki á Toll- og Skattstovu Foroya Í Dimmalætting í gjár er eitt lesarabræv frá starvsfólki á Toll- og Skattstovu Føroya, sum er dagfest Térshavn 19.11.1998, sum skal eitast at vidgera tad, sum eg m.a. førdi fram undir fyrstu vid- gerð av løgtingsmålunum nr. 39 og 40, sum eru upp- skot til broytingar f åvika- vist tolllógini og meirvirð- isgjaldslógini. M.a. er ein av broytingu- num, at innkreyjingin og panting formelt skal flytast frá Føroya Gjaldstovu til Toll- og Skattstovuna. Eins lítið eg av prinsipi- ellum grundum alment finn- ist at alment settum starvs- fólkum, einstaklingum ella starvsbólkum, ein lítið ætli eg mær út í eitt kjak við tykkum sum starvsfólk á Toll- og Skattstovuni. Men tó nakrar rættleiðingar. Tá tit insinuera, at eg skal hava sagt (ella latið skinið igjøgnum), at um Toll- og Skattstovan fekk inkrevj- ingina, so fór alt arbeiðið at detta á gólvið, er ikki rætt. Hetta varð ongantíð sagt. Men eg segði, at hetta í míni tíð sum landsstýris- maður var eitt >satsnings- øki«, har vit við øllum góð- um kreftum royndu at byggja nakað skilagott upp. Og uppgávuna fekk Gjald- stovan tá, men eg eg havi skilt, at henda er flutt til tykkara fyri einari tíð síðan, og nú skal tað formella fáast upp á pláss. Tit kunnu neyvan kenna meg sera væl, tá tit bein- leiðis siga, at eg leggi fót- onglar í vegin fyri samstarvi innan almenna umsiting. Nei, tað eigi eg ikki lut í. Men eg taki mær tó rætt til sum løgtingsmadur at seta fram spurningar til broyt- ingar, sum eg ikki beinleiðis hava fingið nakra sakliga grundgeving fyri. Og tá ið eg haraftrat havi sitid við ábyrgd fyri målsøkinum, so hevur málið mín serliga á- huga. Ég gjørdi annars undir viðgerðini vart við, at iva- leyst funnu vit umsitingar, sum trongdu til åbøtur, so lat okkum heldur brúka ork- una til tað, heldur enn at broyta tað, sum eftir øllum at dóma virkar. Samlaðu eftirstødurnar (incl. rentur) eru frá febr. 1996 til okt. 1998 farnar frá 505.556.630 mió. kr. til 438.036.716 mió. kr. Hetta er ein veruleiki, hóast vit vita, at nakað er upprudd- ing. Samlaðu veðhaldsskyldur landskassans eru eisini minkaðar ótrúliga nógv seinastu árini. Tað er nú ikki tí, at lánini eru afturgoldin, tvørturim6ti. Skuldi eisini verid 6neyd- ugt at upplyst tykkum um, at eg ikki var samdur í teim- um bygnaðarbroytingum, sum fóru fram í umsiting- ina. Møguliga er henda av- gerð um innkrevjingina ein liður í somu broytingum. Tað hava vit ikki enn fingið svar uppá, men fíggjar- nevndin hevur sagt, at hon vil kanna málið nærri. Viðmerkingin um, at eg ikki kláraði at seta álíkning- arskipanina í gildi er ósak- lig, og eg ivist ikki í, at fyrr- verandi stjóri tykkara, nú- verandi fíggjarstjóri kundi rættleitt tykkum eisini hes- um viðvíkjandi. Nøkur ar- beiði fevna um longri tíð enn skeiðið hjá einum landsstýrismanni, og eitt nýtt landsstýri byggir á herðarnar á tí undnafarna. Um mínir kritisku spurn- ingar elva til eitt stríð mill- um starvsbólkarnar á Toll- og Skattstovuni og Gjald- stovuni, so harmar tað meg almikið, men tað dugi eg hóast alt ikki at síggja, at eg havi lagt upp til, og hev- ur tað so ikki verið tilætlað Tit skriva í endanum í brævinum, soleiðis lesi eg tað í hvørfall, at eg eri ein av teimum, sum rópi upp um, at almenna umsitingin er so dýr og tí má rationali- serast. Men tykkum nýtist ikki at fara í andstøduna ella eftir fyrrverandi landsstýris- monnum, um tit vilja finna hasi sjónarmiðini. Tit sita í løtuni nærri réttu viðkom- andi. Annars eru vit langt frá enn komnir á mál í øllum hesum trupulleikum. Og eg vil fegin boða frá, at vit í Javnaðarflokkinum vilja geva okkara fulla stuðul í arbeiðinum: — atforða vøkstri í pri- vatum og vinnuligum eftir- stødum få Jóannes Eidesgaard — atgera greiða reglur um mgl. eftirgeving av privatari og vinnuligari skuld til tað almenna — at effektivisera inn- krevjingina — at forða fyri avlag- ing av kappingini millum vinnuvirkir orsakað av al- mennari skuld — 0.g. neydugum til- tøkum Jóannes Eidesgaard, løgtingsmadur Eftirlønaravtalan millum Starvs- mannafelagið og Føroya Li Vid hesi eftirlønaravtalu hevur Starvsmannafelagið lagt lunnar undir framtíðar arbeidsmarknadareftirløn- ina hjá limun sínum, ið eru uml. 1.250 í tali. Eftirlønaravtalan tekur hædd fyri, at tann einstaki limurin fær møguleika at byggja upp eina ngktandi persónliga eftirlønarskipan, eins og henda skipan, í ávísan mun, er við til at bóta um vansan við stuttu inn- gjaldingartíðini hjá teimum eldru limunum. Eftirlønaravtalan byggir á tríggjar høvudstættir, ið eru staðfestir í eini høvuds- avtalu. 1: eftirlønargrunnur 2: persónlig eftirlønar- skipan 3: samstarvsavtala Samlaða gjaldið, ið verður inngoldið til hesa skipan, verður býtt í tveir partar. Tann eini parturin verður inngoldin til eftirlgnar- grunnin, ið umsitur sam- lagstrygging og ískoytis- eftirlgn. Hin parturin fer til eina persónliga eftirlønar- skipan. Fram til 01.01.1999 fer alt inngjaldið í grunnin. Tann 01.01.1999 hækkar eftirlgnarinngjaldið til 5,5%. Tá verða 2,5% sett í grunnin og 3% verða inn- goldin á persónligu eftir- lønina. So hvørt sum inngjaldið veksur, er tað tann persón- ligi parring; sup verður = útbygður. 1: Eftirl unnur: (samhaldsfastur partur) Grunnurin fevnir um: Samlagstrygging: (útgjald við deyða) Limir, upp til 50 ára aldur kr. 500.000,- í einum, skatta- frítt. Limir, 51 ár og eldri kr. 300.000,- í einum, skatt- afrítt Iskoytiseftirløn: Vid eftirlønaraldur 67 år kr. 100.000,- f einum, skatta- fritt. Grunnurin er skipadur vid eini sjålvstødugari nevnd undir Starvsmannafelag- num, sum stjórnar eftirløn- argrunninum. Nevndin og Starvsmannafelagið áseta rætningslinjurnar fyri grunnin og støddina á veit- ingum. Virksemið er út- greinað í eini reglugerð, og førdur verður ein sjålvstød- ugur roknskapur fyri grunn- in. 2: Personlig eftirlønar skipan: Av tí at inngjaldið er lágt í byrjanini, verður gjaldið til persónligu eftirlønina í fyrstu atløgu brúkt til eina uppsparing, sum verður út- goldin í einum. Møguleiki er fyri at broyta útgjaldið til eina lívlanga veiting, áðrenn farið verður úr starvi við eftirlønaraldur. Við deyða áðrenn náddan eftir- lønaraldur, verður upp- sparda virðið útgoldið. Her verður-sostatt ikki. innbygt nøkur trygging í = FØRDYA LIVSTRYGGING vstrygging Gunnleivur Dalsgarð, formaður í Starvsmannafelagnum, Tummas Eliassen, stjóri á Føroya Livstrygging og Karsten Hansen, landsstýrismaður í fíggjarmálum sambandi við 6arbeidsføri og deyða í fyrstu atløgu. Lívstryggingin er í hesum uppskoti partur av sam- haldsfasta grunninum. Gjaldsundantøka: Verður arbeiðsorkan skerd við 2/3 ella meira, fellur inngjaldið til persónligu eft- irlønina burtur aftan á 3 mánaðin kstaðin ander Før- - oya Lívstrygging eftirlønar gjaldið, so leingi óarbeiðs- førid stendur vid, um neyð- ugt heilt fram til eftirløn- araldur. Gjaldsundantøka verður veitt uttan mun til, hvussu eftirlønartryggingin er samansett. Møguleiki fyri víðkan: Ein eftirlønarskipan er eitt fíggjarligt trygdarnet, tí eig- ur:hon at setast saman-við: * elliseftirløn * veiting við deyða * veiting við 6arbeidsføri * gjaldsundantøku So hvørt sum inngjøldini vaksa, verður møguleiki fyri at byggja út persónliga partin við veitingum í sam- bandi við + óarbeiðsfgri + hjånafelagseftirløn * barnaeftirløn vm Mynd: Jens Kristian Vang Eisini er møguligt at gjalda eyka inn í sambandi við per- sónliga partin. Á henda hátt verður møguleiki fyri at samanseta eftirlønarpartin í tråd við egnan tørv og ynskir 3: Samstarvsavtala: Her er mannagongdin út greinað í sambandi við dag ligu umsitirgina