leygardagur 7. november 1998síða 10

10 tíðindablaðið SLS/2a UT Nr. 212 - 7. NOVEMBER 1998 Orðaskifti: | Fullveldi - eisini Partur 3 positivar avleiðingar — Um fóroyska fólkið ynskir fullveldi er neyðugt, at tað verður trú uppá, at tað er møguligt at gera nakað serstakt og at verða nakað serstakt. Um ein ynskir nakað í dag, er neyðugt at arbeiða fyri hesum og soleiðis er eisini um ein ynskir fullveldi, skrivar Kristina Danielsen, stud. polit Umlegging av almenna sektorinum U m stílað fer at verða móti veldi og harvið móti ein- um niðurskuri av rikisstudl- inum, verður neyðugt við einari umlegging av tí al- menna sektorinum Ikki verður ráð til at hava allar tær almennu tænastur vit hava í dag, um almenni sektorurin skal verða í tí líki hann er í dag. Føroyska samfelagið er í dag by gt á donsk prinsipp, og tað er tískil neyðugt, um Feroya fólk ynskir fullveldi, at um- skipa føroyska samfelagið og harvið tann almenna sek- torin eftir føroyskum prin- sippum Ein møguleiki fyri at minka um almenna sektorin og skapa nýggj arbeiðspláss í privata sektorinum, er at útbjóða, tvs. at privatisera ein ávísan part av tí al- menna sektorinum Privatisering hevur víst seg nærum at vera eitt bann- orð í Føroyum seinastu ár- im, men hetta skyldast, at føroyska fólki er skeivt upp- lýst um, hverjar avleiðingar privatiseringar bera við sær. að hevur nevnliga víst seg, at geva tað størsta samfel- agsliga yvirskoti og betri tænastur til íbúgvarnir, um partar av almennu tænastu- num verða privatiseraðar Kana á bort í Savna blød til jólaprýði 3; hósdagin kom myndamab fram á hest finu bernin, ið leitaðu eftur blødum í gøtunum í Havn saman við dagrøktarmammum teirra. Børnini, sum eru í aldrinum 2-6 ár, fara at gera jólaprýði burtur úr bløðunum. Fyrst verða tey pressað, 50 furkað ag #0 er klárt at gera hvat tað skál vera si jólaprýði og, Jolos jelagávur. Dagrøktarmammurnar á myndini eru Norma Alstrøm og Annika Bech og tær dagrøkt sær. Henda dagin vóru tey í spælistovuni hjá dagrøktini, ið liggur i Bringsnaggtu. Mynd: Jens Kr. Vang. Hetta skyldast m.a., at tær privatu fyritøkurnar verða noyddar til at kappast um at geva bestu tænastuna, meðan tann almenna tæn- astan hevur havt monopol og hevur sostatt als onga kapping havt. Hetta hevur á nógvum økjum resultera í, at tað almenna hevur hild- ið eitt rímiligt tænastustødi, men hetta er tó eitt stødi, ið uttan iva kundi gjørst betri, um tað almenna var noytt til at gerast meira effektivt og produktivt fyri at vinna kappingina um tænastugki- ni. Tað er nevnliga einki nýtt, at almenni sektorurin ikki er so kappingarførur sum privati sektorurin, nevnliga av tí at tað al- menna í so nógv ár hevur havt monopol. Hetta er eisini orsøkin til, at m.a. tann danska sosial- demokratiska stjórnin nú er farin undir at útbjóða ávísar almennar tænastur til priv- atar fyritøkur. Tað høvdu, uttan iva, ver- ið nógvar útreiðslur at spart hjá tí almenna, um valt varð, at útbjóða nógvar av teimum tænastum, ið ikki bera seg í dag, til privatar fyritðkur. Tí sjålvt um á- vísar tænastur ikki bera seg sum almennir stovnar, so kunnu hesar tænastur, í nógvum førum, gott bera urin hjá seg sum ein privatir stovnar, eisini uttan at tænastustødid fellur. Tað hevur m.a. verið tosað um at privatisera Standferðaskip Landsins, men her hava nógvir føroy- ingar verid bangnir fyri, at ov fáir tårar og bert túrar, ið geva yvirskot, fara at verða gjørdir, men soleiðis nýtist tað als ikki at verða. Um ein ynskir eina privati- sering, tó soleiðis, at øll øki fáa eitt ávíst ferðasamband, er bert at privatisera við teimum treytum, ið ein met- ir verða neyðugar, soleiðis, at privata felagið, ið skal umsita hesa tænastu bindir seg til nakrar ávísar treytir. Ein privatiserað tænasta nýtist als ikki at kosta í- búgvunum eina krónu meira enn almenna tænastan kost- aði, um tað almenna velur at útbjóða tænastuna. Ístað- in fyri at tað almenna sjálvt skal umsita og seta fólk í starv innan eina tænastu, fær eitt privat felag, ið kann bjóða somu ella betri tæn- astu, fyri bíligari pening enn tað almenna kann, umsi- tingina v.m. um hendi. Fel- agið fær so pening útgold- nan fyri tænastuveitingina og soleiðis kann tað al- menna spara nógvan pening uttan at ganga uppá kom- promis við tænastustødid. Eg fari ikki at koma nærri inná hvørji øki, ið kundi hugsast at verði privatiserad, men møgu- leikarnir eru nógvir, tó eru tað ávís øki, ið best egna seg, at vera almenn- ar tænastur. Altjóða samstarv Síðan 2. Heimsbardaga hevur heimurin verið í ferð við eina umvelting, har fleiri og fleiri lond hava valt at ganga saman í samstørv so sum EFTA, EU, NAFTA o. s. fr.. Flestu lond hava innsæð, at tað í framtíðini verður neyðugt, við einum tøttum samstarvi í krossar landamørk, fyri at tey skulu standa seg í altjóða høpi. Men tað eru ikki bert bú- skaparlig og politisk enda- mál, ið fáa gagn av tí globa- lisering, ið fer fram, alheims friðurin verður eisini styrkt- ur av, at lond knýta vinar- bond og gerast bundin at hvørjum ødrum búskapar- liga. Av ti at Føroyar er eitt lítið land, ið er sera heft at umheiminum, er tað av stór- um týdningi, at eisini før- oyingar royna, at fáa so góðar avtalur, ið møguleiki er fyri, við tey lond, ið vit samstarva við innan ymisk øki og helst eisini við onnur lond, sum í framtíðini kunnu gerast potentiellir samstarvsfelagar. Men so leingi sum Før- oyar eru ein partur av danska kongaríkinum, er ikki møguligt hjá føroying- um at gera handilsavtalur óheftar av dønum. Føroyar eru jú ikki ein sjålvstødug tjóð, men kunnu roknast sum eitt øki í einum landi, í hesum føri Danmark, og Føroyar hava sostatt ikki møguleika fyri, at fara inn og gera avtalur við alheims samstarvsuniónir, uttan danska ávirkan. Tó gera Føroyar sjålvstødugar fisk- ivinnuavtalur vid onnur lond i dag. Føroyar vilja fåa størri avgerðarrætt í einum altjóða samstarvi, sum sjålvstødug tjóð við egnum umboði, enn sum eitt øki undir tí danska umboðnum, ið hevur nógv onnur gki at taka sær av. Sjálvt um Føroyar er eitt lítil land í altjóða høpi, so vil eitt óheft Føroyar, í flest øllum fórum, fáa fleiri møg- uleikar og fyrimunir, við at fara inn í eitt altjóða sam- starv, enn í núverandi støðu. Um Føroyar verður eitt sjålvstødugt land, fer øll út- lendsk kunning og alt út- lendskt samskifti at koma til eitt føroyskt, og ikki eitt danskt, Uttanrikismålaråd, og hetta fer uttan iva at opna nýggjar hurðar fyri altjóða- samstarvi. Eisini samstarvið millum Føroyar og Danmark átti at verið broytt, til eitt sam- starv, ið er virðuligt fyri báðar partar. Sum nú er hava vit eina heimastýris- lóg, ið gevur føroyingum ávís rættindi, tó ikki fleiri rættindi enn so, at tað í sein- ast enda er danska stjórnin, ið situr við valdinum. Tó eru danir hú samdir við føroyingar um, at tíðin er búgvin til, at samstarvið millum londini bædi verdur broytt. So nå er bert eftir hjå føroyingum, at gera upp vid seg sjålvar. Hvat ynskir føroyska fólkið? Ynskja føroyingar eitt framhaldandi samstarv, ið byggir á núverandi skipan, har Danmark gevur Føroy- um eina peningaupphædd á hverjum árið, fyri afturfyri at hava verðuliga valdið á hesum klettum, ið liggja mitt í Norðuratlantshavið? Eg vil við hesi grein ikki gera fullveldi til tað einasta rætta, sjálvsagt eru bæði fyrimunir og vansar, men eg vil vísa á, at tað ikki bert standast negativar, men eisini positivar avleiðingar av, at ríkisstuðulin fellur burtur og av at føroyingar taka fulla ábyrgd av egnum gerðum og egnum samfelagi, skrivar Kristina Danielsen í triðju og seinastu greinini um fullveldi Ella ynskja vit eitt nýtt sam- starv millum tvær javnstød- is tjóðir, har føroyingar ráða í Føroyum og danir í Dan- mark? Stoltleiki Tað hevur verið tosað nógv um hetta fyribrigdið sein- astu tíðina — stoltleiki. Hvat er stoltleiki í veruleikanum, og hvussu verður hetta fyr- ibrigdid definerað ? Jú, fyr- ibrigdið stoltleiki hevur nógv skap, eitt nú: erpin, errin, spelkin, stórlátaður, stórlátin, ansaligur, brettin, andbráður, stórbærur, nakk- hyrntur og nakkafattur. Men spurningurin um, ið hvørj- um skapið hetta fyribrigdi skal lýsast í, er als ikki við- komandi. Tað er heldur ein spurningur um, hvat Føroya fólk leggur í hetta fyribrigd- ið, ið er viðkomandi. Kann Føroya fólk verða stolt av at verða ein partur av einum gðrum landi, og soleiðis einki verðuligt vald hava? Vildi føroyingar verið stoltari av at búð í egnum, sjålvstødugum landi, og tik- ið ábyrgd av egnum gerð- um? Fólk tykjast at verða ym- isk á máli um hesar spurn- ingar, ikki minnst tí, at flestu meta, at stoltleiki røkkur ein ikki langt við. Stoltleiki gevur ongum ar- beiði ella breyð á borðið. Ella hvussu ? Kann stolt- leiki ikki skapa íblástur til at skapa og fremja nakað serstakt fyri samfelagið ?. Kann stoltleikin ikki fáa eina tjóð til at standa saman um at menna føroyska sam- felagið fyri at soleiðis at gerast óheft og sjålvstød- ugt? Hesir eru allir spurn- ingar, ið eru upp til tann einstaka at svara uppá. Spurningurin er soleiðis als ikki um Føroya fólk kunnu liva av stoltleika. Tað er heldur ein spurningur um Føroya fólk kunnu halda fram við at liva við tí ónggd og beiskleika, ið føroyska tjóðin hevur livað við í meira enn eina øld. Eg kann ikki svara hesum spurningi. Tað er upp til alt tað før- oyska fólkið at avgera, og tað fáa øll møguleika fyri tá fólkaatkvgðurnar verða. Nógv fara uttan iva at halda seg til ta tryggu loysn- ina, tí: Vit hava tað jú gott sum er. Men tað er als ikki ein spurningur um at hava tað gott ella ikki, tað er ein spurningur um føroyska tjóðin ikki kann fáa tað bet- ur. Í næstum fáa føroyingar fáa møguleikan til at av- gera, um teir eru nøgdir við at hava tað gott, ella um føroyska fólkið ynskir at taka fulla åbyrgd av egnum landi fyri saman at arbeida fyri at gera tad enn betur — og soleidis eisini fåa størri stoltleika sum tjóð. Eg vil vid hesu grein ikki gera fullveldi til tad einasta rætta, sjålvsagt eru bædi fyrimunir og vansar, men eg vil vísa á, at tað ikki bert standast negativar, men eis- ini positivar avleiðingar av, at ríkisstuðulin fellur burtur og av at føroyingar taka fulla ábyrgd av egnum gerð- um og egnum samfelagi. Um føroyska fólkið ynsk- ir fullveldi er neyðugt, at tað verður trú uppá, at tað er møguligt at gera nakað ser- stakt og at verða nakað ser- stakt. Um ein ynskir nakað í dag, er neyðugt at arbeiða fyri hesum og soleiðis er eisini um ein ynskir full- veldi. 28. oktober 1998 Kristina Danielsen Stud. Polit