týsdagur 10. november 1998síða 2

Amerikanska valid Oddagrein TAÐ eydnaðist ikki teimum høgravendu og ultrakonservativu í republikanska flokkinum í USA at fáa ta framgongd við valini í farnu viku, sum teir hevdu vónað og roknað við. ATBURÐUR forsetans í Lewinski málinum skuldi brúkast til ikki bert at vinna á Clinton og fáa hann frá, men hetta hovið skuldi brúk- ast til nakað meira og størri, nevniliga hetta at fáa teimum hegravendu fundamentalist- unum í republikanska flokkinum ovurstórt vald. Clinton-kampanjan var bert hamurin, sum hesir høgravendu politikarnir høvdu latið seg i. Innan fyri henda ham livdi ein makt- gymd og ein høgravendur hugsunnarhåttur, sum skuldi brúkast til at kollvelta amerikanska samfelagnum. HER var í veruleikanum talan um eina upp- gerð við tær liberalu og sosialdemokratisk líknandi kreftirmar í demokratiska flokkinum. Endamálið var at svína forsetan so nógv til, at fólk skuldu gloyma at tosa um sosialt rætt- vísi, um útbúgving og pensiónstrygd. Men tað skuldi tíanbetur vísa seg, at veljarnir góðtóku ikki hesa ræðslukampanjuna. HÓAST republikanski flokkurin framvegis hev- ur meirilutan í teimum báðum tingunum eftir valini, so gekst langtfrá sum hann hevði ynskt. Tverturímóti fingu demokratarnir eitt sera gott val, tá hugsað verður um, at teir eiga forsetan. Vanliga fer tann flokkurin, sum eigur forsetan, sera nógv aftur til slík val. Men so skuldi íkki vera hesaferð. TAÐ vóru ikki minst tey svertu og arbeið- ararnir, sum stuðlaðu demokratunum til valini í farnu viku. Hovuðsmálini tey legdu dent á vóru eisini mál, sum demokratarnir meta hogt, nevniliga ein góðan og sunnan búskap, eina betri sosiala trygdarskipan, betri útbúgvingar- møguleikar og eitt heilsuverk, sum tænir teim- um mongu heldur enn teimum fáu. VIT fegnast um, at tær fundamentalistisku og ultrakonservativu kreftimar í USA ikki fingu viðhald við valini í síðstu viku. Hetta hevur vónandi aftur givið teimum hóvligu republikan- arunum nakað at hugsa um. Tað er møguleiki fyri, at USA ár 2000 fer at fáa ein republik- anskan forseta, og tað er ómetaliga týdningar- mikið fyri ta stóru fjøld av íbúgvunum í USA, at hesin - um hann verður valdur - er av tí hóvliga slagnum. Hvorki USA ella heimurin sum heild hava brúk fyri einum hegravendum forseta, sum brýtur niður alt tað, sum roynt hevur verið at byggja upp í hesum marg- háttliga landi - sum um somu tíð er heimsins ríkasta og heimsins fátækasta land. Sosialurin på Eirikur Lindensk | internet: www.sosialurin.fo te Turið Kjølbro oe Haraldsen Marknaðarleiðari: Jonhard Hammer Blaðfólk: ítróttarskrivari: Emil L. Jacobsen mo le a 76, 110 Tórshavn Útgevar, uppeeting og prent: Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: postØsosiaiurin.fo | Stødid á fullveldisorðaskiftinum — Tað er alneyðugt, at vit í minsta lagi royna at halda orðaskiftinum á einum stødi, soleiðis at øll tey, sum skulu taka stóðu einaferð trygg kunnu líta á tað, sum sagt verð- ur, sigur Jóannes Eidesgaard, sum heitir á samgongupol- itikararnar um at virða tey, ið hava aðra hugsan í hesum máli Dygd og sómi. Nú eitt sindur er liðið frá, síðan fullveldisorðaskiftið tók seg upp, kenni eg meg noyddan (partvís provoker- aðan) til at koma fram við nøkrum meiningum um dygdina og tignina f hesum orðaskifti. Dygdin, tá hon er við, merkir, at orðaskiftið ikki er veruleikafjart, men er opið og erligt. Tað merkir somu- leiðis, at einki við vilja verður fjalt undir gólvteppi- num, men at orðaskiftið hevur eitt fakligt og sakligt grundarlag, sum øll kunnu fyrihalda seg til. Tað merkir sostatt, at allir partar í orða- skiftinim, samdir ella ó- samdir, byggja sínar met- ingar á sama grundarlag. Sjálvandi merkir tað eisini, at meiningar hjá øðrum ikki verða snaraðar, men at tær verða tiknar við í orðaskift- ið, júst sum tær eru settar fram. Stutt sagt, at orða- skiftið er realistiskt og ikki borið uppi av romantiskum veruleikafjarum myndum. Tignin, tá hon er við, merkir, at tað eisini í orða- skiftinum er pláss fyri teim- um, sum ikki eru samd við teimum, sum halda seg um- boða ein meiriluta. Tað merkir, at vit í virðing fyri demokratínum fult út virða, at tað eru onnur, sum ikki eru samd, og at hesi íkki í orðaskiftinum verða skírd fyri bæði líkt og ólíkt. Hetta er sjálvsagt galdandi fyri øll, sum luttaka í kjakinum. Fyri meg at síggja er tað alneyðugt, at vit í minsta lagi royna at halda orða- skiftinum uppi á einum stødi, soleiðis at øll tey, sum skulu taka stóðu einaferð, meira ella minni trygg kunnu líta á tað, sum sagt verður. Annars verður talan um manipulatión og heila- vasking. Og tað er sjálvt málið alt ov stórt og týdn- ingarmikið til. n: Tað er politikkaranna fysta uppgáva at bera so í bandi, at orðaskiftið fer fram á tann hátt, at vit vita, hvat vit tosa um. At vit hava eitt útgangs- stødi. At vit hava tað neyð- uga grundarlagið fyri kjak- inum, tí annars er vandi fyri, at vit hvør í sínum lagi tosa við síðuna av hverjum ødr- um. Og í dagsins orðaskifti um fullveldi verður dúgliga tosa fram við hverjum gðr- um. Men enn hava vit heldur ikki neyðuga grundarlagið. Vitanin og kanningarnarnar, sum eiga at tryggja dygdina í orðaskiftinum, tað bíða vit framvegis eftir, men tað hevur so ikki forða monn- um í at taka stóðu. Samgongan hevur tikið stóðu. Málið er fullveldi. Við allari virðing fyri polit- iska målsetninginum, so er tað ikki heilt vandaleyst at taka stóðu, áðrenn vit kenna treytir 0. 1., og áðrenn tær neyðugu kanningarnar eru gjørdar. Og tað er júst hetta valið í leysari luft, sum Javnað- arflokkurin hevur sín iva um, hóast vit eisini hava sum mál einar Føroyar, sum eru politiskt, fíggjarligt og umsitingarligt óheftar av Danmark. Men vit seta ikki hetta í verk fyrr enn neyð- uga grundarlagið er til stað- ar. Fyrr enn fyrireikingarnar eru gjørdar. Fyrr enn málið er búgvið. Tað er aðalmun- urin. Tað var hetta stjórn- arskipananrnevdnin kundi greitt. Sómi Men tað, sum fyri meg, er kanska meira vandamikið í fullveldiskjakinum er hetta, at menn hava ilt við at góð- taka og viðurkenna, at onn- ar hava aðra hugsan og aðra uppfatan av viðurskiftu- num. Ert tú ikki samdur, so fært tú beinanvegin ein lemjandi dóm um, at tú ert ósakligur; at tú átti at skammast ella tað, sum verri er. Hvar enn vit standa í hes- um orðaskifti, er tað ómet- aliga týdningarmikið, at vit fult út virða tey, sum hava aðra uppfatan. At vit fara í dialog við tey við teimum sakligu argumentunum, sum vit halda okkum sita inni við. Tora vit ikki tað, so trúgva vit ov lítið upp á sjálvt málið. Tað nyttar lítið at viðgera persónarnir í Javnaðar- flokkinum í staðin fyri at viðgera tað, sum flokkurin stendur fyri. Tað fyrra gevur ein varhuga av tørvandi arg- umentum, og eru argu- mentini ikki til staðar, so er málið neyvan tað rætta. Bikarid, sum eg siti við, fleyt yvir, tá tingmaður við tingsins og legtingsfor- mansins loyvi, slapp at skíra meg landasvíkjara, enntá meðan eg sjálvur ikki var staddur í løgtinginum, Jóannes Eidesgaard, for- maður Javnaðarfloksins men hevði varamann mín inni. Hetta vil eg venda aftur til í aðrari grein. Forkomið ikki kjakinum Ein áheitan skal tí ljóða frá mær, um at vit leggja okk- um eftir at halda eitt ávíst stødi í kjakinum. Eitt stødi, har eisini minnilutar tora at siga sína hugsan uttan at verða úthongdir í bløðum, almennu fjølmiðlum ella í gerandisdegnum. Tað er styrkin í demo- kratínum. Tað verður eitt fátækt orð- askifti, um bert ráðandi fólkið sleppur til orðanna. Sjálvt við kjakinum um nýggja grundlóg, hvat hon so skal innihalda, so loyvir galdandi grundlóg gllum borgarum frítt tali- og skriv- ifrælsi. Lat okkum virða tað. Jóannes Eidesgaard Føroya Skúlabókagrunnur og Rúsdrekka- og Narkot- ikaráðið hava í felag givið út yrkingasavnið Kærleiks- séga aldarinnar eftir Mártu Tikkanen. Savnið er eitt úrval av yrkingum úr Kærleikssøgu aldarinnar, sum kom út á svenskum í 1976. Yrkinga- savnið viðger trupulleikar- nar í eini familju, har mað- urin er rúsdrekkamisnýtari. Kærleikssøga aldarinnar er sjålvævisøgulig og viðger hjúnalag Mártu Tikkanens við listarmannin Henrik Tikkanen. Sjáldan eru kenslurnar hjá konu ein misnýtara so bersggið og beinrakið lýstar sum í hesum savni. Hvussu meint familjan verður rakt av misnýtsluni, verður kensluborið og viðkomandi vidgjørt. Savnið kann nýtast í bók- mentaundirvisingini í før- oyskum í elstu flokkum fólkaskúlans og í miðnáms- skúlunum. Í miðnámsskúl- unum kann savnið — eisini saman við sjónbandi við sama heiti — nýtast sum høvudsverk, og lýkur tað krgvini sum kunngerðirnar í føroyskum í miðnáms- skúlunum seta. Í savninum eru eisini yrk- ingar, sum eru brúktar í sjónbandinum við sama navni. Filmurin hevur før - oyska talu og er tikin upp í Føroyum. Sjónbandið er ein filmsútgáva av frumførslu, sum Laura Joensen hevði av yrkingum Mártu Tikkanens í seinnu helvt av 80-árunum. Sjónbandið fæst til láns á Landsmiðstøðini fyri und- irvísingaramboð. Í savnin- um er undirvísingartilfar, sum bæði kann nýtast til arta Tikkanen á føroyskum filmin og yrkingarnar í savninum. Laura Joensen hevur týtt yrkingarnar, Turið Sigurð- ardóttir og Bergljót av Skarði hava gjørt undirvis- ingartilfarið. Staðið fyri uppseting og umbróting hevur Gramar, og bókin er prentað á Estra. Bókin fæst í bókabúðun- um. Hon er 80 síður og kostar 60 kr. | | |