týsdagur 1. desember 1998síða 2

Vátt í full veldisreiðrið! SENDINGIN í danska útvarpinum um rík- isfelagsskapin var åhugaverd og eisini verd at geva gætur í víðari ordaskiftinum. Vit fara her í blaðnum at fylgja upp hesum stóra og týdningarmikla evni og ætla at fáa viðmerkingar frá fólki bæði her heima og í Danmark. Tveir av okkara freelans- arum í Danmark hava tosað við fólk eftir sendingina. Eisini fara vit komandi dag- arnar at tríva í spurningar, sum komu fram undir oråaskiftinum. Lesarar okkara nær og fjar eru heldur enn vælkomnir at vera við í hesum oråaskiftinum. VENDA vit nú aftur á heimabeitið - til okkara egna gerandisdag, so er eisini mangt áhugavert við at henda á tí politiska leikvøllinum her. Ikki ti at tað er so sjónligt, men tú kanst lesa millum linjurnar, at tað er við at gerast eitt sindur vátt í fullveldis- reiðrinum. Tað er ein sannroynd, at fólka- flokkurin og tjóðveldisflokkurin í botn og grund eru ósamdir í mongum spurningum, hóast tað eru partar av báðum flokkum, sum fella sera væl saman. HERFYRI gjørdi løgmadur greitt í sam- rødu her í blaðnum, at leiðin til fullveldi er ikki so einføld og løtt, sum mong kanska høvdu roknað við. Hann metti tað vera nógv torførari at fáa fleirtal fyri broytingum, um tað ikki kom meira greitt fram, hvussu eitt nú búskaparligu avleiðingarnar fóru at verða. Eisini metti hann tað sera óhepp- ið, at javnaðarflokkurin ikki var við í ar- beiðinum. Nú lesa vit í bløðunum sera áhugaverda grein, sum fólkaflokstingmað- urin Bjarni Djuurholm hevur skrivað. Hóast tað ikki verður sagt beinleiðis, so er hon ætlað sum ein ávaring og áminning til tjóðveldisflokkin. Hann ger upp við rom- antiskar tjóðskapardreymar og vísir á, at fyrst av ollum má eitt fullveldi byggja á búskaparligt sjálvbjargni. Sum so er einki nýtt í tí. Hetta hava fólkafloksmenn sagt so leingi, og hetta er so eisini partur av boðskapinum hjá javnaðarflokkinum. Men tað er sum um fólkafloksmenn nú vilja síggja nakað itøkiligt frå tjóðveldisflokk- inum - hvussu ætlar hann at fíggja full- veldið - hvar vil hann skerja innan tað almenna osfr. Tað er greitt, at vit nú eru við at koma hartil, at ideologisk áhugamál hjá báðum flokkum stoyta ímóti hverjum eðrum. Spurningurin er, hvussu heilhjart- aður fólkaflokkurin í veruleikanum er fyri fullveldispolitikkinum, sum øll vit fyrst og fremst tjóðveldisflokkurin hevur stungið út í kortið. Fara vit nú at uppliva fleiri og fleiri greinar av tí slagnum, sum Bjarni Dj. skrivar, og nær fer hetta at koma til sjóndar á politiska leikplallinum. Sosialurin Viðmerking: Fyri sosialismu og sjálvstýri - í Framanum og í Javnaðarflokkinum Mær dámar illa hesi persón- ligu álopini í politiska tjaki- num, eisini at skula verja meg sjálvan móti slíkum. Grundin til hesa støðu er at tjakið tá verður óreint og 6- sakligt, og tá verður roynt at fremja sína politisku sek við at dálka mótsteðumannin heldur enn at viðgerða mál- ið, sakina. Eg vil tó gera eitt undan- tak við greinini hjá Manna Perssyni í Sosialinum týs- dagin t. 24. des. Ikki tí at eg haldi tað er so áhugavert at viðgera mín persón fyrr og nú, men tí grein Manna gev- ur mær høvid til nakrar prin- sipiellar viðmerkingar um støðu mína og óivað eisini hjá fleiri øðrum vinstrahall- um til Javnaðarflokkin. Manne roynir í sini grein tey lokabrøgd, sum mangan er tikið ul móti fólki, sum frá ungum árum hava virk- að íðin í politiskum tjaki. Nevnliga at leita í gomlum bløðum eftir onkrum hóski- ligum sitati frá teirra yngru árum at slongja í skonina á teimum sjálvum seinni. Manne hevur leitað í gomlum útgávum av tí vinstrahalla Framanum, sum eg í nógv ár skrivaði í og gav út saman við nógvum ødrum góðum fólki. Har heyur hann í einum 20 ára gomlum Frama funnið eitt sera langt og drúgt brot úr eina oddagrein, sum eg kann hava skrivað, hóast onki navn stendur undir. Hetta si- tatið ætlar hann so skal negla meg sum svíkjara móti egn- um sosialistiskum idealum. Kjarnin í hesum sitati eins og í allari oddagreinini er ein harður kritikkur av víkjandi politikki Javnaðarfloksins móti tí borgarliga og ofta smáfasistiska afturhaldinum, sum tå í sjeytiårunum herjaði fram i Føroyum. Afturhalds- menn nå å døgum eru reinir sunnudagsskúlalærarar aftur ímóti tí, sum tá gekk fyri seg. Afturhalds- ágangurin í 70'unum Tá fór fram í føroyskum bløðum, fram um alt í Dimmu og Dagblaðnum, ein ótespiligur ágangur, álíkur eini heksajagstran, ikki bert móti vinstrahallum men ein- um og hverjum borgara í landinum, sum dittaði sær at tala fyri progressivum sjón- armiðum í samfelagstjaki um heimlig og altjóða viður- skifti. Síðani síðst í seksti- árunum høvdu rørslur og fel- agsskapir tikid seg fram, fyri øktum rættindum hjå verka- fólki, fyri ungdómsrættind- um og kvinnufrígering, fyri andaligum og samfelagslig- utn frælsi, fyri frælsi hjá kúgaðum fólkum og tjóðum, fyri heimsumfatandi av- dubbing og friði. Afturímóti vaks ein sonn mcCartyistisk afturhaldsøsing upp gjøgn- um 70-ini i Føroyum, har man royndi at ræda og terr- orisera fólk til at tiga og geva seg undir eitt borgarligt meiningadiktatur. Tað var líka við at man royndi at billa fólki inn, at tað lá ein komm- unistiskur barnaátari undir hvørjari hampamannasong. Tað var undir hesum um- støðum at Framin åkærdi Javnaðarflokkin fyri ikki at standa nóg væl ímóti aftur- haldságanginum. Hvat vit nú 20 ár seinni halda, um hvussu rett henda metingin tá av Javnaðarflokkinum var, kunnu vit altíð tjakast um. Hinvegin vil eg enn standa við innihaldið í tí drúgva sit- atinum hjá Manna: at táið afturhaldið herjar á í óløgum, sum mangan hava tikið seg upp - og eisini í framtíðini fara at taka seg upp - tá er tað ein skeivur politikkur at royna at bjarga sær vid at hopa undan. Ti - fyri at taka eitt pettid úr sitatinum hjá Manna úr Framanum í 1978 ándash; "Av royndum vita vit, og tað áttu javnaðarmenn eisini at vita, so ofta teir hava roynt tað, at fyri hvørja ferð ein víkir fyri afturhaldinum, so herjar tað enn harðari á." Eg havi tikið hesa læruna við mær inn í Javnaðarflokkin, at verja vit ikki borg men slaka og royna at sættast við afturhaldið, so gera vit krøv og sjónarmið teirra stovubær og góðtakilig. Tá sópa vit sjálvi munin burtur millum vinstra og høgra, millum samhaldsfesti og sjålvsøkni. Aðalmunurin millum Javnaðarflokkin og Tjóðveldisflokkin Tað átti annars at givið Manna Persson o.ø. okkurt at hugsa um, hví hesi vinstr- ahallu framafólkini bert funnist at Javnaðarflokki- num og ikki eisini at Tjóð- veldisflokkinum í hesi um- røddu oddagrein? Tað var av teirri einfaldu orsøk, at vit ongar vónir høvdu til Tjóð- veldisflokkin. Sjálvur av- noktaði Tjóðveldisflokkurin púra at standa til vinstru ella til høgru, at vera fyri eini sosialistiskari ella borgarlig- ari samfelagsskipan. Har vóru tey nationalistisku og mangan chauvinistisku sjón- armidini so einarådandi, at vit roknaðu ikki Tjóðveldis- flokkin uppí vinstrakreftir- nar. Tað gjørdu vit hinvegin við Javnaðarflokkin - hóast vit funnist so harðliga at hon- um, men sum við ein íð hóast alt stendur á somu síðu sum ein sjálvur. Hetta var aðalmunurin tá - og er tað enn í dag - at Javnaðarflokkurin stendur vinstrumegin, hóast mistøk og skeivar avgerðir hava ver- ið og eisini fara at koma. Eisini í sjálvstýrispoli- tikkinum kom hesin munur til sjóndar. Framin hevði upprunaliga eina parolu um "sosialistiskt = tjóðveldið". Men longu fyrst í 70'unum var stór ónggd okkara mill- um við orðið "tjóðveldið" sum eina ábending til aftur- haldslig tjóðveldissjónar- mið. So í staðin fyri settu vit í endamálsorðingarnar "sos- ialistiskt samfelag" og "tjóð- skaparligt frælsi”. Somuleidis við paroluni, sum til tá hevði staðið undir blaðheitinum á forsíðuni á Framanum: "Fyri sjálvstýri og sosialismu". Hana tóku vit og vendu til: "Fyri sos- ialismu og sjålvstyri”. Hetta vard gjørt fyri at visa å, hvat vit meintu var tað yvirorðn- aða málið av hesum báðum, hvat få hevði tann størsta týdningin, hvat íð stóð fremst. Eisini hetta gjørdi tá og ger enn í dag ein aðalmun mill- um Javnaðarflokkin og Tjóðveldisflokkin í sjálvstýr- isspurninginum. Javnaðar- flokkurin hevur sum sítt fremsta mál at verja og menna lívskor fólksins, væl- ferðina í gerandisdegnum, og samstundis støðugt at vinna framá í stríðnum fyri eini samhaldsfastari samfel- agsskipan. Út frá hesum verður politikkurin fyri bú- skaparligum sjálvbjargni og politiskum sjálvstýri lagdur. Tjóðveldisflokkurin hevur sum sítt einaráðandi mál at skipa Føroyar sum eitt full- veldi og hevur valt at gera hetta eftir uppskrift Fólka- floksins og við Fólkafloksins hjálp. Vit nýtast ikki at ill- gita, vit kunnu bara lesa í Dagblaðnum, hvat tær bú- skaparligu og sosialu for- treytirnar eru fyri tí, og hvussu heita samfelagið í høgrafullveldinum skal skip- ast. Tey vinstrahallu sjónar- miðini rúmast í Javnaðarflokkinum Tað hava verið gjørdar nógv- ar royndir at skipa politiskar flokkar vinstrumegin Javn- aðarflokkin. Tær eru allar so syndarliga miseydnaðar. Mín nidurstøda av øllum hesum ymisku royndunum er, at soleidis-sum politisku vidurskiftini eru í Føroyum, er ikki råm fyri nøkrum flokki vinstrumegin Javnað- arflokkin. Eg trúgvi og vóni heldur ikki at tað skal verða neyðugt, tí at tær vinstrahallu kreftirnar og tey vinstrahallu sjónarmiðini skulu kunna rúmast í og verða ein partur av tí føroyska Javnaðar- flokkinum. Tað var m.a. út frá hesi fyritreyt at eg játtaði at fara uppí og stilla upp fyri Javnaðarflokkin. Tann føroyski Javnaðar- flokkurin røkkur longur til vinstru enn teir sosialdemo- kratisku flokkarnir í hinum norðanlondunum. Har er eis- ini rúm fyri upp til fleiri Hans Pó li Sø flokkum vinstrumegin. Teir eru eisini harðliga tiltrongd- ir. Var eg t.d. búsitandi í Dan- mark í dag, hevði tað ikki verið hugsandi at eg hevði atkvøtt fyri tí danska sosial- demokratiska flokkinum, eg hevði óivað valt Eindarlist- an. Tað er hugsjónarliga rúm í Javnaðarflokkinum fyri radikalum = vinstrahallum sjónarmiðum, sjálvt um tað kanska ikki altíð sæst so væl í gerandispolitikkinum. Tað havi eg longu upplivað mína stuttu tíð í Javnaðarflokkin- um, á limafundum, lands- fundi, leiðslufundi og teim nógvu fundunum í tingbólki- num. Tað er júst hetta sum hevur undrað og glett meg mest, hvussu hugsjónarliga vítt tað er til veggja, í sera livligum og ofta hvassum orðaskifti, um sosialismu og um sjálvstýri, um neydsem)- ur í gerandisdegnum og pol- itiskar hugsjónir. Hans Pauli Strøm, løgtingsmadur fyri Javnadarflokkin Bergur Berg er nu formadur i BLF Buskapar- og Løgfrød- ingafelag Føroya hev- ur havt eykaadalfund og nyggj nevnd er vald. Í neyndini, sum nú hev- ur skipað seg, eru: Bergur Berg, formað- | ur, Gunnar Holm-Jac- obsen, skrivari og næst- | formaður, Ólavur Ell- | efsen, kassameistari, og Sjúrður Rasmussen, Kristina Samuelsen, Hilmar Høgenni og Finn Danberg. Eyka- nevndarlimir eru Bjørg- rr agt og Ingi- ór Talan var fyrr í heyst | um, at felagið skuldi avtakast, men á eyka- aðalfundinum varð ár- | | broyttum samtyktum. |