mikudagur 13. januar 1999síða 15

Nr. 7 — 13. JANUAR 1999 tíðindablaðið 15 Viðmerkingar: Demokrati ella diktatur? Onkur hevur verid so beina- samur at lesa mitt opna bræv til løgmans f Sosiali- num tysdagin 5. januar i år og at lesa tad rættiliga væl. Heldur enntå, at har er okk- urt komið øvvgt fyri í sam- bandi við tað, eg nevni mina loyalitetsfatan. Hetta er ikki sort áhuga- vert í einum samfelag, hvors borgarar halda seg búgva í einum demokratisk- um samfelag. Orðingin er hendan: ins ráðgeving hava í huga landsstýrismansins ábyrgd mótvegis løgtinginum. Fyr- isitingin í millum hesi liðini er bert ein spurningur um mannagongdir, sum skulu fylgjast. Utinningin í verki skal vera sambært lands- stýrismansins avgerð. Fakið sjálvt er eitt apriori: Tað er! Hvorki landsstýris- maður ella løgting kann broyta fakið.< Júst hendan orðingin er beinrakin eftir einum dem- Fyrisitingin er bert eitt amboð eins og maktin er eitt amboð. Hesi skulu sjálvsagt nýtast í sambandi við smá- vegis ella stórvegis neyð- støður. Hvørki fyrisiting ella makt má tó nýtast við tí endamáli, at skapa ósann- indir ella at verja ósannind- ir. Gerandisdagurin skuldi helst verið skipaður eftir nevnda leisti: tann alment setti skal tæna samfelagnum nú og framyvir. Øll ráðgev- skal orða landsstýrismans- ins hugsan. Hesar báðar fatanir av embætisverkinum eru ikki sambærligar og vit eiga al- ment at boða frá, hvørja vit ynskja skal virka í Føroyum og hvør fatan ikki skal virka. Onnur er professionel og hin er diktatorisk. Onnur krevur veruliga umsiting og hin krevur bert ja-sigarar. Erik Hoffmeyer er kendur tjóðbankastjóri í Danmark ein kronik i Aktuelt undir heitinum (blaðfólkini høvdu valt heitið): >Jeg skal ikke være en automat med men- inger, andre putter ind i den«. Hækkerup ynskti ein nýggjan tjóðbankastjóra. Men eisini eftir oktober 1973 nevndist tjóðbanka- stjórin Erik Hoffmeyer! Erik Hoffmeyer var loy- alur móti fakinum. Hann var loyalur móti ráðharra, stjórn. fólkatingi og sam- felag. Hann hevur eina greiða fatan av, at í einum demokratiskum samfelag hevur fólkið krav uppá at fáa at vita, hvat fakið mein- »Min loyalitetsfatan eftir = okratiskum hugburði og er = ing skal eisini fylgja hesum frá 1. januar 1965 til 31. ar! 3 år undir leiðsluni hjá tikomin við í mínum brævi = og landsstýrismaðurin skal desember 1994. í 30 år. Ynskir — ráðharrin at Mikkjali Helmsdal, sála, og 10 ár undir Henningi Jac- obsen, nú fyrrverandi lands- verkfrødingi, er rættiliga einføld: Skattaborgarin skal gjalda mina løn og tað, sum eg brúki. Hann hevur fyrsta prioritet. Eg skal tæna før- - eftirkannað av aldrandi skilamonnum áðrenn hon fór út. Tann fyrisitingarligi part- urin er tann øvugti: stovn- urin skal vera loyalur mót- vegis landsstýrismanninum, sum hevur ábyrgd mótvegis fáa eina ráðgeving, sum sambært tí kós, sum løg- tingid hevur sett út í kortið, kann útinnast í verki. At so landsstýrismaðurin tekur aðra avgerð, enn em- bætið loyalt (t.e. havandi í huga signal frá landsstýris- Hann er júst kendur fyri sín- ar meiningar og evni til at siga frá. Hann fekk eina munnliga uppsøgn frá Per Hækkerup, búskaparmála- ráðharra, í oktober 1973. Søgan um hesa uppsøgn var, at Hækkerup ætlaði eitt krógva hesa fakligu mein- ing. so má embætið almann- akunngera hana. At embæt- ið so sjálvsagt má nýta orð- ingar, sum ikki beinleiðis ganga ímóti stjórnarav gerð- um er fyri ein góðan em- bætismann ein tekniskur at ikki veikleikar hjá einum einstøkum persóni eina- staðni í skipanini sleppur at gera alla skipanina veika ella sleppur at niðurbróta virðir, sum trupult verður at oyska samfelagnum uppá y Jøgtingi, sum so aftur hevur = manninum) helt vera best, = lógaruppskot, sum tjóð- spurningur. byggja upp aftur sikt! ábyrgd mótvegis fólkinum. er so ein heilt annar spurn- bankastjórin ikki kundi Tað hevur sjálvsagt eisini Í einum so lítlum. demo- Løgtingid setur kós og Hetta verður lýst við setn- ingur. mæla til. Búskaparmálaráð- tydning, at embætið í roynd kratiskum samfelag, sum tí skapar rúm. Tað hevur ann- = inginum: 'Útinningin í Tað er hendan hugsanar- = harrin lat lógaruppskotið og veru toyggir og bendir føroyska, skuldu vit havt an prioritet, sum alla tíðina = verki skal vera sambært hátt Mikkjal Helmsdal, sáli, skriva og legði afturat, at sítt fak tann vegin, sum allar møguleikar fyri at fáa skal ráðgevast soleiðis, at tað fyriheldur seg til, hvat tænir samfelagnum nú og framyvir. Tann tridi priori- teturin, landsstýrismaðurin, skal alla tíðina fyrihalda seg til løgtingið. Tí skal stovns- landsstýrismansins avgerð." Í einum demokratiskum samfelag er høv- udsspurningurin, hvussu vit i felag siggja og lyfta tær uppgåvur, sum liggja fyri framman. vísti á, tá hann segði, at tað hevði verið lítil fongur í ein- um landsverkfrødingi, sum bert sat og bíðaði eftir eini avgerð. Tann øvugta hugsanin er, at embætismaðurin einans uppskotið var gjørt í samráð við Tjóðbankan. Tjóðbank- astjórin hevði annars í besta føri loyvt orðingini: »ud- formningen har været drøft- et med Nationalbanken« Tjóðbankastjórin skrivaði stjórnin ynskir at ganga. Fyri ein góðan embætis- mann er hetta eisini ein spurningur um teknik. Fyri okkara lítla, við- kvæma samfelag mega vit alla tíðina royna at tryggja, eina skipan. sum bæði for- melt og reelt kann styðja uppundir tað góða (fakliga og etiskt) og forða ti ikki- góða. Signar P. Heinesen Heilsuverk, heilir sjúklingar og føroyskur prestur í Keypmannahavn Eina ferð fyri nøkrum árum síðani, var ein føroyskur kommunulækni á ferð i Is- landi. Hann vitjaði millum annað ein starvsfelaga á Norðurlandinum. = Hesin vísti honum bygdalagið; fjøllini, laksin í ánni, foss- arnar og orkuna. Ferðin endaði við vitjan á tí lítla røktarheiminum í bygdini. Har lá tann elsti íslending- urin, Halldóra Bjarnadóttir, eitt konubrot í allar mátar, fyrrverandi skúlastjóri og slóðbrótari í javnstødismål- um. Hon var tá 107 ár, við fullum skili men ringari hoyrn, og kreftirnar vóru farnar at ganga undan. Is- lendski læknin rópti fleiri ferðir í oyrað á gomlu kon- uni, at føroyingar vóru á vitjan. Umsíðir hoyrdi Hall- dóra, hugdi upp, og vid hvøssum eygnabråi tók hon til: >Dúsið þið enn þá undir Dønum?« Tá tann føroyski læknin nikkaði, legðist gamla konan aftur, tók dýn- una upp um høvdid og merki eg líka so opið aftur. Bergur heitir á Helenu at steðga við at víðka um við- gerðartilboðið til tey, ið før- oyska sjúkrahúsverkið ikki hevur útgerð, førleika og serkunnleika til at hjálpa. Hansara sjónarmið er, at einasta menniskjansliga loysnin fyri føroyskar sjúk- lingar er tann núverandi; Danmark og danskt heilsu- verk. Hetta, sigur hann, tí sjúklingarnir ikki eru krónur og oyru men »heili« menn- iskju, sum hava danskt mål, kent umhvørvi og danskan trivnað fyri neyðini. Sum føroyskur heilsu- verksbrúkari heiti eg á teg, Bergur Jacobsen, at gera eitt rend inn í dagligstovuna á Hotel Tórshavn í Gothers- gade. Har sita tey sættu ella sjeyndu vikuna á rað. Ein unglingi úr Vági, ein omma úr Svínoy, ein bilførari úr Havnini. Set teg niður sam- an við teimum. Spyr tey og lurta. Lær at kenna menn- iskju, ið gera sítt allarbesta Keypmannahavn. Tíðin at bíða í Føroyum var drúgv, men nú ber av, og tað vísir seg, sum er hon beinleiðis steðgað. Í roynd og veru skilja tey lítið av tí heila. At "fara niður" er dýrt og álv- arsamt, so nú átti viðgerðin at gingið skjótt og kósin verið greið. Men ampin øk- ist í sinninum og kroppurin skilur onki. Meðan tað føroyska heilsuverkið rindar fyri eina uppreidda song á Ríkis- sjúkrahúsinum, eru hesi fólk fyribils send á Hotel Tórshavn og bíða nú ein dag fyri og annan eftir. Tey telja samdøgur og kostnað sam- an við hinum í dagligstov- uni og bíða víðari í einum raði. Raðið í sær sjálvum er eitt sjúkueyðkenni, ein frá- bodan um yvirvaksnar eindir, Ogvisligar sparingar og skriviborðshagreiðingar, eitt greitt tekin um ódugna- liga skipan, sum til tíðir lík- ist ruðuleika. Svínoyar- omman suffar og tekur til, leika, og tey hava torført við at skilja, hvussu her verður skipað fyri, ja, her í sjálvari Keypmannahavn. Tey bíða eftir skannaratíð, bíða eftir at hugt verður at skannara- myndunum eina ferð í næstu viku, bíða tí ongin heyði hongt myndirnar upp til "konferansuna" í dag, bíða eftir tørni til næsta tól og næstu "konferansu". Telefonrokningin til Føroya veksur saman vid heilsu- verksrokningini, og tey har heima órógvast og skilja akkurát onki. Snýr tað seg ikki júst um at basa sjúkuni, áðrenn hon ger ov varandi mein. Hvar eru føroyskir reið- arar, politikkarar, læknar, tannlæknar, løgfrødingar og grannskoðarar? Hví sita teir ikki her og trilla tumlar, meðan tíðin fer og ótrygg- leikin og óvissan veksur? Eru teir ongantíð sjúkir, ella liggja teir kanska á dýrum, effektivum og dugnaligum privatsjúkrahúsum í ymisk- betur og betur, hví Dronn- ingin leitar sær til Arhus at fáa heilsubót. Tú hevur rætt í einum, Bergur Jacobsen, øll menn- skju vilja gjarna vera heil, og hesi trý, tú situr saman við, eru komin langan veg júst til tað sama. Tey eru ikki komin, tí at tað danska málið sjóðar mildari í oyr- um teirra enn onnur mál, og ikki eru tey komin til at verma stólarnar á Hotel Tórshavn. Tey eru heldur ikki komin til at tosa við prestar ella lógarkon fólk. Nei, tey eru komin fyri at fáa viðgerð av kønari lækn- ahond, skjótt effektivt og við skili. Um so socialráð- gevarnir vóru fimm og før- oysku prestastørvini i Dan- mark 10 i tali, so gekst teim- um ikki betur. Fyri at sipa aftur til grein- ina i Dimmu, so lat okkum ferðast í huganum til Lond- on. Har hava íslendingar í nógv ár havt ein prest í full- um starvi, sum millum ann- presturin lutvís kann verða "spardur burtur" Kanska havi eg so hóast alt skilt eitt sindur av skrivinum hjá Bergi Jacobsen! Harafturímóti skilji eg als ikki, at hann loyvir sær at lítlsvirða = dygdina í íslendska heillsuverkinum, tí í fleiri fórum stendur ís- lendskt heilsuverk mát við tað allarbesta. Í onkrum for- um er íslendskt hugvit og handverk enntá heilt frammarliga á hesum oki Her havi eg serliga band- agisttænastu og framkomn- ar protesur í huga, hjarta- skurðviðgerðir og krabba- meinsviðgerð fyri at nevna dømir. Og júst hetta er vitn- isburdur um, at trøllvaksnar eindir og stórt fólkatal er ongin trygd ella fortreyt fyri sjålvbjargni og dugnaskapi Ti fegnist eg um, at før- oyska heilsuverkid hyggur uppum begarðarnar og víðkar sín sjónarring við trivnaði og vælferð for- oyska sjúklingsins í huga. í vendi sær burtur. til at at vera heil, ynskja av — at gott er at hon altíð hevur um Norðanlondum, har að hevur tikið sær av sålar- Tann dygdarbesta loysnin er i Henda søga rann mær i — øllum hjarta at sleppa vid í rindad sín part av sjúkra- pengar valda, ráða og ligum og samfelagsligum allarhelst samstundis tann 3 huga, tå eg las ársins fyrstu = lívsins leik og at halda á at — kassanum. hjálpa? Jú gaman í, at teir = trupulleikum hjá íslendsk- bíligasta. tá ið hugt verður 1 Dimmu 1999. Har var ein vera partur av virknum ger- Menniskjuni i dagligstov- fara so hjartareinir í egna um sjúklingum á bretskum frameftir og menniskju við i opin viðmerking frá Bergi andisdegi í Føroyum. Tad, uni eru ikki býtt, tey eiga lumma, men lat meg so eis- sjúkrahúsum. Hesir hava gjørd sum heilir persóna á Jacobsen til Helenu Dam á = og einans tað er teirra mál. sín vísdóm, eru málrættað — ini spyrja, hvussu reint eitt = fyrst og fremst havt hjarta- 3; Neystabø, Helena, spæl ikki Tey eru ikki komin í og heilhjartað. Hetta eru føroyskt hjarta er vid so skurðviðgerð fyri neyðini. Tórshavn í januar 1999 i vid sjúklingunum, sum fekk skundiellaánakrasnarferð. fólk, sum upplivad hava djúpum lummum her síðst Ni, henda viðgerð er flutt Þóra Þóroddsdóttir í meg at øtast, og fyri atóðin Flúgvarin kundi fyri tann = bæði åttati- og nítíárini í = í hesari øldini? Ja, har eru = til Íslands fyri nøkrum árum i ikki skal spinna í mær ein = skuld flogid einans eina ferå— Føroyum: uppsagnir, effek- bæði spurningar og svar, og — vid góðum úrsliti, eru ræddir | enn harðari vev. so vid- um vikunamillum Vågarog — tivisering og kaldan veru- fólkini í dagligstovuni skilja frammi um, at London-