leygardagur 16. januar 1999síða 9

Nr. 10 — 16. JANUAR 1999 tíðindablaðið Á (IFDCTONSN eV St er í lagi. Og at ad KFUISKATF HA Hans Pauli Strøm, sosiologur: — Vit eiga nogvan humanan kapital á bók i utlondum grar á ymiskt, ið seta krøv ger, at nakað batnar. Øvugt mennist einki, sigur Hans Pauli Stróm FURID KJØLBRO Vit kunnu tosa um ein folkatalstrødiligan = jarð- skjálvta, sigur Hans Pauli Strøm, sosiologur á Hag- stovu Føroya. I hopflytingini, sum var í verstu kreppuárunum. fluttu ikki færri enn 16.-17.000 føroyingar. Til og úr Før- oyum. Hetta er tridingurin av fólkatalinum og er í sjálvum sær ótrúligt. Hóast hesa stóru remb- ingina og skelkandi rørsl una í bruttotølum er búset- ngarmynstrid ogiliga stød gt og nær um tad sama sum áðrenn kreppuna. Hetta sjálvt um ein stórur ójavni hevur verið í umstødunum á ymsu plássunum. Skatta- prosenuð í ymsum komm- unum hevur ligið á 22-23 %, í øðrum niðri á 16-17% Samstundis er øgiliga stórur munur á arbeiðsplássum Summa staðni hevur verið øskukalt, aðra staðni nóg mikið av arbeiði. Tað er ótrúligt. at búsetingar- mynstrið ikki er broytt stór- vegis. Nidurstødan má vera tann, at soleiðis vilja før- oyingar búgva. og tað eiga vit at leggja okkum í geyma, nú „arkitektar“ leggja ætl- anir um, hvussu Føroyar skulu skipast í framtidini, sigur Hans Pauli Strøm. Hann kennir einki dómi aðra staðni frá, ið hevur víst, at ein tridingur av fólka- talinum hevur tikid klæð- sekkin å ryggin og er fluttur í friðartíð. - Vit skulu nærum aftur til írskar tilstandir fyrst í øldini fyri at finna eitt dómi. har so nógv fólk eru flutt. Og tað er annars eitt ser- dómi í heimssøguni. Hóp- fráflytingin úr Føroyum hevur tó ikki verið so ring. Munurin er, at vit hava havt skipað viðurskifti, ið gjørdu at nógvir trupulleikar vórðu loftaðir. Folk høvdu møgeu eika at vera mobil uttan at vetta við alt. Nógv fóru av andinum at arbeiða. meðan amiljan var eftir. Longu tá høvdu vit av tradisjón ein víðan arbeiðsmarknað. og tað er ein fyrimunur vit altíð nava havt. Føroyingar hava altíð verið vanir við at fara av landinum. tá ið á stendur. Nøkur fylgja ikki við At tey sum koma og eru komin heim aftur velja at búseta seg í Havn. sum mangan verður ført fram, er ikki rætt sambært Hans Paula Strøm Til- og fråflyting gongur ofta I stigum og i fyrsta stigi steðga nógv í Havn. Fólka vøksturin í Havn er als ikki so nógv stórri enn hann er fyri alt landið. Tað er yvir drivið og skeivt at siga. at Havnin er undir einum ogi ligum trýsti. Ein av avleið ingunum av flytingini kundi verið, at alt búsetingar mynstrið vendi upp og niður og at flest fólk fóru at seta seg búgv í miðstaðar økinum. Men veruleikin er. at tað er onnur eki í For- oyum, ið vaksa við somu ferð sum Havnin. - Fara vit tvey ár aftur í tíðina var konsentrasjónin stór rundan um miðstaðar- okið, tá ið tað sunnasta av Skálafjørðinum er tikið við. Nú framgongd hevur verið í fólkatalinum í trý ár eru tað bara trý oki í Føroyum, ið ikki fylgja við. Og tey eru Suðuroyggin, Sand- oyggin og Vágoyggin. Ikki at tala um Fugloynna og Mykines, ið eru komin nið- ur um kritiska punktið. Fólkatalið minkar stútt og spurningurin er bara um år, tå plåssini eru fólkatóm. Fyri trimum árum síðani var tað tepurt í Nordoyggjum, men nú er gongdin vend. - At politisku myndug- Ynskið um, hvar vit vilja búgva stingur ótrúliga djúpt í førovingum. Vit kundu vænta, at alt Pauli Strøm. Mynd leikarnir í høvudsstadnum gera hetta til ein trupulleika og siga, at trýstið er stórt. er ti, at fólkatalið er so stórt. Sjálvt smáar broytingar geva nógv fólk í tali. Veru leikin er. at tað eru bara 2% fólk fleiri í midstadarøki um nú enn í 1989. Og tað er einki at tosa um. Sigur Hans Pauli Strøm Samferðslan avgerandi Tad er vanligt, at fólk ferð ast ímillum heim og ar beiðspláss. Um nókur broyting kemur í. um eitt stórt arbeiðspláss kemur midstadarøkinum orsakað av eini møguligari olju vinnu, fyri at taka eitt dómi. er bert um tað er sam- ferðsluliga møguligt, sigur Hans Pauli Strøm. Suðuroyingar fara neyv- an at flyta til Havnar av teirri grund. Og júst sam- ferðslan er altavgerandi fyri, hvussu búsetingar- mynstrið er. Vit síggja, at orsøkin til, at tað eru nøkur oki, ið hava lyndi til at detta burtur ímillum, botnar í samferdslumøguleikunum. Hinar Føroyar, sum hanga saman, fylgjast. Kemur eitt- hvørt vinnuligt virksemi i ti økinum fer tað at gagna viðkomandi oki og ikki ødr- um viðvíkjandi arbeiðs- megi. - Tað hevur víst seg í Suðuroynni og Sandoynni, at tað hevur ikki verið nóg mikið at fingið gongd í fiskivinnuna aftur. Tað dragsar ikki einsamalt ferð- ina upp á sama stig sum í teimum økjum, har fram- gongd er í fólkatalinum. Mvur Haraldsen Samferðslan er avgerandi fyri um nakað eydnast ella ikki. Ein iløga At føroyingar eru so stað bundnir merkir kortini ikki. at teir ikki kunnu stinga av og koma aftur. Flytførid ella mobiliteturin hjá føroying inum hevur langar søguligar røtur. Vit høvdu eisini kreppu í 50-unum og tá fluttu fólk í hópatali. Tey árini ar beiddu nógvir menn uttan 1 lands ein part av árinum og familjan var verandi heima I 60-unum tekur menningin í útlondum dik á seg. Mun urin millum viðurskiftini í Foroyum og Danmark stórur, og frá- flytingin til Danmarkar var stór oll sekstiårini. Sam- stundis høvdu vit eina menning í Føroyum, hon var bara ov lítil. Kvinnu- fráflytingin var øgilig í 60- unum. Tá ið vit koma til 70- ni siggja vit aftur eina kvika flyting. I 1972 var oljukreppa og stort arbeids- loysi i kjalarvørrinum i Danmark og longu árið eftir er nettoflyting úl Føroyar. Hetta sama sóu vit í 90- unum, at fólk flyta beinan- vegin kreppan kemur. - ØL útbyggingin av kvinnuarbeiðsmarknaði- num hendi í 70-unum. Tá byrjaði alt sum hevur við tænastu at gera. Heilsuøkid, peningaverðin og undir- vísingarstovnarnir komu, og ti var ein tilflyting gjøg- num øll 70- og 80-ini til Foroya. Móti endanum á 80-unum kom so skrædlið. Tey allarfyrstu tekini um gjørdist so Í eina kreppu komu um árs skiftid 1988/89. fyrstu til tøkini at tálma kreppuni komu tá og beinanvegin nettofráflytir Gongdin. sum tá hevði vart í 15 ár koppaði lá fyrstu tekini koma 95, at nå ein Stor > hafnnurir er YOLNUT } Í naddur og vit í loma eina ítla framgongd, kvinkar folkatalid uppeftir og vit fáa eina tilflyting. Flyting er ein sum fólk hava at laga umstødurnar. Eru iðurskifuini ikki til vildar lyta fØroy ingar uttan nakað himpr. Kravið må vera. tå ið politikararnir seta eitt hvort í verk, at liviumstød urnar ikki broytast so mikið. at vit fáa hesar reaksjónir- jar, sigur Hans Pauli Strøm seg ul Mugu ikki avbyrgja okkum Flytingin hevur eisini eina positiva síðu. Fólk vilja ikki vera verandi fyri ein og hvønn pris, - tey flyta fyri at liva eitt betri lív. - Og tað er gott. Eru um- støðurnar ikki til vildar stinga fólk av. Líka so skjótt sum ein spíri er til ein bata koma fólk aftur, sigur Hans Pauli Strøm. Vit tosa um eina metstóra nettotilflyting til Føroya. Vit skulu heilt aftur til 1948 fyri at finna eitt liknandi dømi. Men vit mugu samstundis staðfesta, at bert ein av hverjum tiggju sum fluttu, er komin aftur. Hvat so við hinum, ið ikki eru komin aftur / - Tey skulu vit síggja sum møguligir tilflytarar. Ikki sum eitt tap, men sum eitt potentiali, ið hvønn dag vendi upp og niður eftir kreppuna, og at fólk búsettu seg aðra staðni alt eftir, hvussu umstødurnar er, men so hevur ikki verið. sigur Hans sum gongur veksur í virði í og við at tey nema sær ein førleska meðan tey eru burtur. Tað gagnar teimum g føroyska samfelagnum, i ið tey kor ftur. Nú eru nn siðan tey fyrstu gang tr aftur 10 KOM gongain, sig Strøn Tey kon KK Hur fy ein og VOÐI IS Hesi fólku ) eru farin eru ikk bert rð k ey OYSkA are ti, al lev seta ar á ymiskt. ið ikki er í lagi Og at seta KI ger, at nakað batna! nennist einki. Lønarlag og oll viður skifti. ið hava við føroy ska arbeiðsmarknaðin at gera mugu vera í tráð vit tað sum uttanlands Annars fáa vit ikki gagnnýtt tilfeingið sum er hesi fólk- ini. Henda humana kapital in, sum vit eiga á bók i út- londum. Skulu vit hava tey aftur mugu vit ikki skrúva føroyska arbeiðsmarknaðin niður, men heldur síggja oll Norðurlond og grannalond annars sum okkara ar- beiðsmarknað. Vit skulu verða ein partur av øðrum arbeidsmarknadum, ti ei livshættisligt at innibyrgja okkum alla staðni er eir er galdandi At føroyingar eru íløga. ið verður realiserað. tá ið tey koma aftur. Hans Pauli Strom at enda. SÍSUI