mánadagur 21. mars 2011síða 2

Mánadagur 21. mars 2011 · Nr. 34 mánadagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Tað var ein sera hátíðarlig løta í Norð­ ur­landa­hús­i­num fríggja­kvøld­ið, tá Hel­ena Dam á Neysta­bø, lands­stýr­is­ kvinna í menta­mál­um, hand­aði Sunn­ leifi Ras­mus­sen og Jon­hardi Mikk­ el­sen á­vik­a­vist Ment­a­nar­virð­is­løn Lands­ins og Heið­ur­s­gávu Landsins. Her vórðu valdir tveir menn, sum hava gjørt sera nógv fyri at ríka um okk­ara ment­an­ar­lív – og báð­ir hava teir brot­ið upp úr nýggjum á hvør sín­um øki. Sunnleif Rasmussen hevur skapt tón­list á sera høgum støði, og verk hans­ara eru kend víða um í heim­i­ num. Hann er bæði mo­dern­að­ur og trad­i­ti­on­ell­ur við sín­um tón­leiki. Øll kenna vit hansara tón­leik – eis­ ini tey, sum als ikki hava á­huga fyri klass­isk­um tón­leiki, tí hann er so eyð­ kend­ur, ella sum lands­stýr­is­kvinn­an ­segði, hann er stór­fing­in og ógvis­lig­ ur, fram­søk­in og krav­mik­il. Hann er kom­pro­mi­leys­ur, eks­per­i­ment­er­andi og full­kom­i­lig­a sín egin. Hin mentamaðurin, sum var heiðr­ að­ur, var Jon­hard Mikk­el­sen í Vest­ manna. Vit sum gingu í Hoy­døl­um fyri út við trí­ati ár­um síð­ani lærdu at kenna henda unga vest­menn­ing­ in, sum und­ir­vísti í før­oysk­um. Hann var øðr­vísi enn hin­ir lær­ar­ar­nir, sum hann gekk upp í upp­gáv­una við lív og sál og veip­andi ørm­um. Men tað er kort­ini fyri bóka­út­ gávu, at hann varð heiðr­aður fríggj­ a­kvøld­ið. Hann hev­u­r á for­lag­num Sprot­anum giv­ið út fleiri enn 100 bøk­ur við rætt­i­liga yms­um inn­i­haldi. Ella fyri enn einaferð at endurgeva landsstýriskvinnuna: heilt frá smá­ um yrk­in­g­a­søvn­um til stór­ar skald­ søg­ur til bøk­ur um før­oyska mál­ið, upp­a­l­ing, skald­søg­u­grei­n­ing og snar­ skeið í stav­set­ing, ja tú kanst siga: frá orðálvi til ull. Vit eiga at fegnast um, at vit hava slík­ar eld­sálir, sum hesar báðar menn. Tí tað er slík­ur eld­hugi, sum nør­ir um ment­an okk­ara, í hes­um føri tón­leik­ a­liga og máls­liga. Hó­ast til­tak­ið við ment­an­ar­virð­is­løn og heið­urs­gávu lands­ins er sera gott, so sakna vit tó vilj­an hjá land­i­num til at dugna meira á mentanarliga øki­num. Tað varð nevnt um Jonhard Mikkelsen, at tá hann ikki slapp at geva eina bók út hjá Skúl­a­bóka­ grunn­i­num, so fór hann í Spar­i­kass­ an og tók eitt lán í staðin – og so kom bókin út, sum kanska var bein­leiðis elvingin til Sprotan? Takið bara orðabókaarbeiðið hjá Sprotanum. Her er gjørt eitt megn­ ar ar­beiði, eitt arbeiði, sum valla er grund­a­ð á handilsskap, tí hvussu skalt tú kunna gerast ríkur av gera orð­a­bøk­ur í Før­oy­um? Tað er fan­tast­ iskt, at eitt privat forlag skal megn­ ar at gera orðabøkur, sum eis­ini eru teld­u­tøk­ar á in­t­er­neti­num, sum lata dyr upp til fleiri heims­ins mál. Slíkt mentan­ar­av­rik hev­ur nógv størri virði, enn vit geva okk­um gætur. Gævi tey ráðandi kunnu skilja og læra av hesum. Sunnleif og Jonhard hava ríkað okkara mentanarlív – Hvat er autisma í mun til Aspergers syndrom? Hesin spurningur verður reistur, tá Autismufelagið skipar fyri fundi í Miðlahúsinum í ann­að­kvøld, týskvøldið klokk­an 19 - 21:30, tí tá skip­ar Au­tism­u­fel­ag­ið fyri fundi í Miðl­a­hús­i­num, har Lenn­art Ped­er­sen, chef­ psyko­log­ur frá Cen­ter for Au­tism­e í Danmark fer at halda fyr­i­lestu um, hvat au­ t­isma er í mun til As­pergers Synd­rom. Hvussu eru diagnosurnar au­tisma og Aspergers syndr­ om nýtt­ar í dag? Er nakar mun­u­r á børnum, sum bera brek­ið in­fantil autisma og børn­um, sum bera brekið As­per­gers syndrom? Er mun­ur á teirra menning og fram­tíð­ar­útlitum? Í hesum døgum verður ar­beitt við at endurskoða ver­andi flokking av di­a­gn­ os­u­num, sum stórur partur av heiminum í dag nýtir: »ICD-10« sum er ment inn­an WHO heilsustovnin hjá ST, og sum verður nýtt mill­um annað í Føroyum og Dan­mark. »DSM-IV« sum er flokk­ingin av diagnosum inn­an sálarligar sjúkur í Am­erika, og sum millum ann­að eisini verður nýtt í Svør­íki. Hvat hendir við stað­ fest­ing av diagnosum inn­ an aut­ism­u­økið, hvørjar broyt­ingar fara fram. Og hvat merkir hetta fyri børn og vaksin, sum framm­an­ und­an hava staðfest eina diaøgnosu? Fundurin við Lennart Ped­er­sen verður sum sagt í Miðl­a­hús­i­num í ann­að­ kvøld, týs­kvøld­ið klokkan 19-21:30. Fundur um autismu og Aspergers syndrom vird mentanaravrik – Nú má svansið við fólksins pen­ingi halda uppat! Tað sigur floksleiðslan hjá Javn­að­ar­flokk­i­num, sum á­tal­ar »tað oyðsl við fólksins pen­ingi, ið nevnd og stjórin í Trygg­ing­ar­fel­ag­num Føroyar nú um dagarnar fremur«, sum sagt verður í yvirlýsingini frá Javn­að­arflokkinum. Tað er sjálvandi gott, at ein politiskur flokkur tekur slíkt mál upp. Men latið tað nú ikki bara blíva til snakk! Mergsúgving av fólksins peningini er av tí ónda. Tað er tað altíð, tá fólk, sum sita við valdi, kráma pening til sín sjálvs. Men tað hevði sjálvandi sømt seg, sum politikarar gingu sum fyrimyndir á øllum økjum – eisini tá tað snýr seg um pensjónsviðurskiftini... Átala mergsúgvarar Latið ting­for­ mann­ stýra Jóanes N. Dalsgaard kjak á síðu 29 Spæla hassard við pen­ sjónini Elin J. Rasmussen kjak á síðu 10 Seinastu tíðina hava bæði Dimma­lætting og Sos­i­al­ur­in funnist at ymsum við­ur­skift­ um við­víkj­andi Trygg­ing­ar­ fel­ag­num Før­oy­ar. Ser­liga eru tað við­ur­skift­ini kring um­ boðs­ráð­ið, nevnd og stjórn, sum minna alt ov nógv um skeiva bygn­að­in í Eik Banka. Meðan Dimmalætting skriv­ar síðu upp og síðu nið­ ur, og Sosialurin í fleiri odd­ a­grein­um hev­ur funn­ist at hes­um við­ur­skift­um, so hev­ ur evnið als ikki á­huga í tíð­ ind­a­deild­ini hjá Kring­varp­ i­num, hvørki í sjónvarpi ella út­varpi. Nú er Kringvarpið ein pub­lic ser­vice støð, sum vit øll eru tvung­in at gjalda fyri. Men Kring­varpið er eisini ein komm­er­si­ell støð - ein støð, hvørs lívs­grund­ar­lag er tengt at, hvussu nógv vinn­u­lív­ið vil gjalda fyri lýs­ing­ar­nar. Ein tann besti kundin hjá Kring­varp­inum er Trygg­ing­ ar­fel­ag­ið Før­oy­ar. Trygg­ing­ar­ fel­ag­ið er spon­sor­ur hjá Degi & Viku, sum er flagg­skip­ið hjá sjónvarpinum. Kann tað vera so gal­ið, at Kring­varp­ið ikki vil við­gera hetta evni av ótta fyri at missa lýs­ing­ar­peng­ar frá Trygg­ing­ar­fel­ag­num Før­ oy­ar? Nei, vit spyrja bara, tí tað kann vera ó­hepp­ið, um lýs­ing­ar­søla á­virk­ar tíð­ind­ a­flutn­in­g­in. Men so­leið­is vilja pol­i­t­ik­ar­ar­nir hava tað, og hetta eru treyt­ir­nar hjá Kring­varp­i­num. So Trygvi og Flossi hava kanska stór­an týdning fyri Trygg­ing­ar­fel­ag­ið... Man Flossi ávirka Kringvarpið? Við Trygva og Flossa hevur Tryggingarfelagið Føroyar sponsoerað Deg og Viku hjá Kringvarpinum í langa tíð