fríggjadagur 8. apríl 2011síða 36

nr. 42 · 8. apríl 2011 4 VIKUSKIFTI FACERAPE Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo – Tað er ótrúligt, men eg havi var­ hugan av, at tey ungu taka tað yvir­ høvur ikki í álvara. – Og tað gera foreldrini kanska heldur ikki. Vit hava eina mammu í telefonini, sum ógvuliga fegin vil varpa ljós á eitt fyribrigdi, sum hevur tikið seg upp í kjalarvørrinum á teirri eksploderandi nýtsluni av Facebook í Før­oyum, eins og í øllum heinum annars. Og tað er eitt fyribrigdi, sum alt ov nógv kennast við. Tað, sum hendan mamman hugsar um, er, tá ið óviðkomandi fara inn á facebook vangamyndina hjá øðrum og skriva okkurt upp á nakkan á teim­um, sum síðani fer út um allar geilar á netinum. Hetta fyribrigdi er so vanligt, at tað hevur eitt heiti. Ikki eitt føroyskt heiti, men eitt enskt heiti. Og heitið er Facerape. Hetta er eitt fyribrigdi, sum øll kenna til og sum heilt nógv hava upp­livað á egnum kroppi. Í Føroyum er hetta lítið kannað, men aðrastaðni vísa kanningar, at annarhvør Facebookari hevur verið facerapaður, sigur Dátueftirlitið. Ongin álvari At facerape er so vanligt, kemur í grund­ini ikki so óvart á hesa mamm­ una, vit hava í telefonini. – Tað vísir seg sum um at tey ungu als ikki taka hetta í álvara. Men tað vísir seg eisini sum um at nógv for­ eldur heldur ikki síggja álvaran í hesum. – Men tað áttu tey at gjørt, tí hetta er alt annað enn skemt, staðfestir hon. Hon sigur, at tað, sum verður lagt á Facebook, verður goymt í allar ævir. Facebook hevur tilskilað sær treytaleysan rætt at goyma alt, sum verður lagt á síðuna, bæði tekst, mynd­ir og filmsupptøkur. Tí er altíð vandi fyri, at upp­lýs­ ingar, sum eru lagdir á Facebook, koma fram aftur í ljósið í heilt øðrum sam­bandi. – Í veruliga lívinum hevði ongin góðtikið at givið so nógv rættindi og so nógvar upplýsingar frá sær, sum tey glaðbeint geva Facebook, tá ið tey stovna sær eina vangamynd, ella skriva á síðuna. – Vit eiga eisini at minnast til, at ein stórur partur av teimum upp­lýs­ ingum, vit leggja á Facebokk í teksti ella myndum, eru øgiliga persónligir upp­lýsingar. Foreldrini Hendan sama mamman heldur, at tað fyrst og fremst eru foreldrini, sum eiga at átaka sær ta ábyrgd at læra børnini góðan sið á internetinum. Men hon heldur eisini, at skúlin kundi gjørt meiri við tað, hóast hon eisini ásannar, at tað er mark fyri, hvat kann stúvast inn í skúlan. Men tað eru eisini nakrir skúlar, ið taka hendan trupulleikan í álvara og royna at læra næmingar vísa góðan sið á internetinum. – Tað einasta, vit kunnu gera, er at uppala børnini til at vísa góðan inter­netsið og tað eiga vit at gera. – Men tað kann vera nokk so tór­ført, tá ið heldur ikki foreldrini í nógvum førum heldur ikki skilja álv­aran í hesum, kanska tí tey hoyra til tað ættar­liðið, har tey ikki eru so von við inter­netið. Nógvar kærur Ingunn Eiriksdóttir, stjóri í Dátu­ eftir­litinum, staðfestir at tey fáa nógvar áheitanir frá fólki, sum kær­ ir sína neyð, tí tey hava verið fyri Face­rape. Hon sigur, at rættiliga nógv Face­ reyp kann tykjast at vera meinaleyst skemt, har ongin ivi er um, at talan er um Facerape. – Men tað eru eisini nógv dømi um, at farið verður rættiliga langt út um mark og tá er tað altso ikki stutt­ligt meir. Tað er eisini so ymiskt, hvat fólk halda vera stuttligt. Og tað er heldur ikki vist, at tað, sum er stuttligt í dag, eis­ini er líka stuttligt um nøkur ár. Ólógligt Tað kemur eisini fyri, at fólk, sum hava gjørt seg sekan í Facerape, enn­tá hava broytt loyniorðið, so at tann, ið eigur vangamyndina, ikki so frægt, sum sleppur inn á sína egnu vanga­mynd at bøta um skaðan. – Facerape eigur undir ongum um­støðum at verða góðtikið, tí tað svar­ar til at skriva eitt bræv til onkr­ an í navninum á einum øðrum. Ingunn Eiriksdóttir staðfestir eisini, at Facerape er beinleiðis ólóg­ ligt, tí tað er brot á persóns­upp­lýs­ ingar­lógina. Men hinvegin hevur hetta lítlar og ongar avleiðingar við sær, leggur hon afturat. Facerape er ein heilt stórur trupulleiki og tað eru rættiliga nógv, sum venda sær til Dátueftirlitið at kæra sína neyð Facerape er ramasti álvari og tí er tað spell at børn og ung og foreldur bara sláa tað upp í glens. Dátueftirlitið fær nógvar fráboðanir um facerape og útspillingar og niðurgerðingar á Facebook og stjórin sigur, at tað eigur ikki at verða góðtikið Illustratión: Sosialurin Nógv kæra sína neyð Í veruliga lívinum hevði ongin givið so nógv rættindi frá sær, sum tey glaðbeint geva Facebook