mikudagur 28. januar 2004síða 4

6 Nr. 18 - 28. januar 2004 Nr. 18 - 28. januar 2004 7 Nú eru sameind kvinnufeløg farin í gongd við at varpa rættiligt ljós á støð- una viðvíkjandi handli av kvinnum í Føroyum. Hetta er serliga komið í lag eftir, at ein lýsing stóð í Dimmalætting, har tað beinleiðis varð lagt upp til mannfólk at keypa sær konur KVINNUHANDIL Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo – Tá avvarðandi myndug- leikar siga seg ikki kunna gera nakað við eina lýsing, sum beinleiðis leggur upp til keyp av kvinnum, so veit eg ikki, hvør kann, sigur forkvinnan í Kvinnufelags- samskipan Føroya, Inga Ellingsgaard. Hon frøist tó um, at tær báðar nývaldu løgtings- kvinnurnar, Annita á Fríð- riksmørk og Heidi Peter- sen, siga, at tær fara at taka málið upp á tingi, so skjótt, sum tað verður sett aftur. Í lesarabrævi siga tær báðar, at tað undrar tær stórt, at varafútin sigur, at sølulýsingar við útlendsk- um kvinnum í føroyskum bløðum ikki eru ólógligar. Tær báðar vísa á, at sjálv- andi kann føroysk lóggáva ikki ráða í útlandinum, men samstundis vísa tær á grein 233 í revsilógini, har tað millum annað stendur, at hann sum á ein ella annan hátt leggur upp til ólevnað ella ósiðiligan livihátt, sum vekir almenna øsing, verð- ur revsaður við fongsli í upp til eitt ár. Tær báðar halda so av- gjørt, at ein sølulýsing av útlendskum kvinnum kann koma undir hesa grein, tí tær meta tað vera ósigur og ótespiligur ólevnaður at bjóða gomlum dreingjum og giftum monnum í Føroy- um at keypa sær kvinnur úr øðrum londum. Á røttum stað Inga Ellingsgaard fegnast um, at løgtingskvinnurnar vilja taka hetta málið upp. – So vita vit, at málið liggur á røttum stað, og eg ivist onga løtu í, at eitt ein- mælt samtykt ting tekur undir við, at hetta ikki søm- ir seg, sigur hon. Men fyri tað heldur Inga ikki, at øll onnur bara skulu slappa av. Hon sigur, at øll eiga vit at vera á varðhaldi yvir fyri, at hetta gongur fyri seg í Føroyum. – Hetta má ikki sleppa at festa røtur í okkara landi. Tað skal burtur, sigur Inga, sum leggur afturat, at tey hava ongi onnur haldgóð prógv enn lýsingina, og tí- skil er tað sera torført at vita, hvat tey skulu gera við málið. Á fundi mánakvøldið í Mettustovu hittust Kvinnu- felagssamskipan Føroya og Havnar Kvinnufelag, har tosað varð um, hvat eigur at verða gjørt og kann gerast í hesum málinum. – Samstundis sum vit tosa um hetta málið, so kenna vit tað,sum tað er rættiliga lítið, sum vit fáa gjørt, men vit vilja arbeiða ímóti hesum. Eitt skriv fer at koma frá feløgunum, har áheitanir verða um at vera á varðhaldi yvir fyri hesum, og har ljós verður varpað á støðuna, sum hon er í dag, sigur Inga Ellingsgaard, sum at enda vísir á, at tað eru tríggir menn í fjølmiðl- unum, sum hava tikið hetta málið upp. Heini Gaard á Dimmalætting, Sonni Smith á Rás 2 og Helgi Jacobsen í Útvarpi Føroya, og tað heldur hon er flott og gevur stórar ábendingar um, at tí- líkt verður ikki góðtikið í Føroyum. Nógvir føroyingar eru í uppskoti til at fáa blómutyssi frá Peter Qvortrup Geis- ling, tá hesin kemur til Føroyar seinni í vikuni TÍÐINDASKRIV Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Umboðandi hundraðtals føroyingar, eru útvið 50 persónar í uppskoti at fáa »Månedens Buket« frá vælumtókta sjónvarps- læknanum. Tað er komandi viku- skiftið, at læknin frá Lækn- in hevur orðið vitjar í Før- oyum. Leygardagin kl. 15.00 í Norðurlandahús- inum og sunnukvøldið kl. 19.00 á Hotel Norð. Frá IRIS, ið fyriskipar vitjanina, verður sagt, at sera nógvir og áhugaverdir persónar eru í uppskoti, og tað verður torført at taka dagar ímillum tey mongu góðu uppskotini, men ein skal so veljast út. Ein inn- stilling er gjørd, sum sjón- varpslæknin sjálvur sleppur at velja ímillum, eftir at hann sjálvsagt hevur gjøgn- umgingið øll innkomin uppskot. Avgjørt er, at ein persón- ur verður heiðraður í Norð- urlandahúsinum, og ein á Hotel Norð á Viðareiði. – Enn eru nøkur atgongu- merkir eftir, ið fáast í Norð- urlandahúsinum, á Kunn- ingarstovuni í Havn og á Statoil-støðini í Klaksvík, siga fyrireikararnir. Í hernað móti handli við kvinnum Forkvinnan í Kvinnufelagssamskipan Føroya, Inga Ellingsgaard er ikki í iva um, at tá málið verður lagt fyri í tinginum, verður tað eitt 100 % samt ting, sum verður ímóti hesum ólevnaði, sum letur til at ganga fyri seg í Føroyum Mynd: Jens K. Vang Er heitið á øðrum átakinum, sum skúlarnir í Klaks- víkar kommunu í samstarvi við heilsunevnd býráð- sins, hava arbeitt við í eina tíð. Átakið verður fríggjadagin og er onnur roynd- in at gera skúlarnar í býnum roykfríar ROYKING Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Klaksvík: Annað átakið ímóti royking hjá skúl- unum og heilsunevndini í Klaksvíkar kommunu verður nú fríggjadagin í KFUM og K. Átakið byrjar klokkan tíggju og mangt og hvat spennandi er á skránni. Tað fyrra átakið var sjálvan altjóða roykidag- in tann 31.mai 2002, og hevði tað heitið Tað er ræst at roykja. Í sam- bandi við tað átakið varð gjørd ein kanning, sum vísti, at umleið annar hvør næmingur í fram- haldsdeildini í skúlunum roykti. Nú er so aftur gjørd ein kanning, sum verður av- dúkað fríggjamorgunin. Formaðurin í heilsu- nevndini Rani Nolsøe sigur, at tey eru sera spent uppá úrslitið av kanningini, tí hon kemur at staðfesta, um hesi átakini gera nakran mun og um hetta er gongda leiðin til ein roykfrían skúla. – Her skal sigast bein- anvegin, at lærararnir eru undangongufólk í dag, tá tað kemur til royking. Tað eru alsamt færri og færri lærarar, sum roykja, og er tað serstakliga gott, heldur formaðurin í heilsunevndini í Klaks- víkar býráð. Spennandi skrá Hóast hetta átakið ikki er á sjálvum Altjóða royki- degnum, so ivast Rani ikki í, at tað fer at eydn- ast væl. – Hetta verður bara meira okkara egna átak av tí sama, sigur hann. Sum sagt er ein spenn- andi skrá fyri dagin, og nógv verður gjørt burtur- úr. Nøkur ítróttarfólk, sum eru komin langt áleiðis innan teirra ítrótt- argrein koma at tosa við næmingarnar um royk- ing. Brandur Enni, sum hevur ætlanir um at koma langt innan tónleikin verður eisini har. Og har- til kemur sjónvarpslækn- in Peter Qvortrup Geis- ling eisini at hava eitt innlegg. Og at enda verður so úrslitið av roykikanning- ini millum næmingar í framhaldsdeildini lagt fram. Rani Nolsøeer sera spentur, og hann fegnast um, at hesi átak hava ver- ið, tí hann er ikki í iva um, at tað ger mun. – Hetta hava skúlarnir arbeitt við í samstarvi við Klaksvíkar kommunu. Og býráðið hevur tikið undir við hesum átak- unum og játtað pengar til tað, sigur Rani og leggur afturat, at onnur átøk eis- ini fara at koma. Royking stinkar Royking stinkar er heitið á herferð í móti royking millum næmingar í fólkaskúlunum, sum skúlarnir og heilsunevndin í Klaksvíkar kommunu arbeiða við Hvør fær »Månedens Buket« frá sjónvarpslæknanum Tveir føroyingar fáa blómutyssi frá sjónvarpslæknanum komandi vikuskifti. Ein í Norðurlanda- húsinum og ein á Hotel Norð Mynd: Kirsten Ellebæk Skipafelagið umhugsar nú at fara undir sigling bein- leiðis úr Suðuroynni niður til Scrabster, mánakvøld ÚTFLUTNINGUR AV FESKUM FISKI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Kappingin um suðuroy- ingar harðnar alsamt. Í hvussu so er á flutnings- økinum. Nú er Skipafelagið eisini farið at hugsa um suðuroy- ingar mánakvøld. Suðuroyingar hava mangan gramt seg um trup- ulleikarnar at flyta feskar fiskavørur beinleiðis úr Suðuroynni, niður á megin- landið í Evropa. Men nú ætlar Skipafelag- ið at fara undir sigling bein- leiðis ímillum Suðuroynna og Scrabster í Skotlandi mánakvøld. Herfyri skrivaðu vit ann- ars um faramskipið Bjørg- vin, sum fer undir beinleið- is sigling ímillum Suður- oynna og Skotland tvær ferðir um vikuna. Bjørgvin skal sigla bein- leiðis úr Suðuroynni týsnátt heilt tíðliga týsmorgun og so aftur seint fríggjakvøld. Fyrsti túrurin verður nú fríggjakvøldið. Men nú sær sostatt út til, at fiskavirkini í Suðuroy fáa ein flutningsmøguleika afturat mánakvøld, tí nú ætlar Skipafelagið at lata Ernir sigla beinleiðis úr Suðuroynni til Skotlands. Sigla har farmur er Árni Joensen á Skipafel- agnum sigur, at tað er ikki heilt endaliga avgjørt um Suðuroyggin verður síðsta havn hjá Ernir úr Føroyum mánakvøld. Men tað skilst tað er hetta, sum liggur í kortun- um. Men hann vissar um, at hetta hevur onki við ætlan- ina um at lata Bjørgvin sigla. – Nú Norrøna gavst at sigla mánakvøld, tók ein tørvur seg upp og tann møguleikan ætla vit at taka. Men um Suðuroyggin verð- ur síðsta havn, er ikki heilt endaliga avgjørt. – Tað veldst um, hvussu nógvir farmur verður at flyta. Vit fara, har sum farmur er, sigur Árni Joen- sen. Hann skoytir uppí, at tað er eitt ógvuliga sterkt ynski frá fiskavirkjum í Suðuroy, at Skipafelagið tekur bein- leiðis sigling ímillum Suð- uroy og meginlandið í Evropa upp, tí teir eru ikki nøgdir við støðuna sum hon er. Men tað veldst eisini um ferðaætlanina hjá Smyrli, sigur hann. – Liggur ferðaætlanin hjá Smyrli soleiðis, at tað ikki hóskar saman við siglingini hjá farmaskipinum, mugu vit fara eftir farminum sjálvir. Lagar seg til umstøðurnar Tá ið uppskot var frammi í Løgtingi um flutningsstuð- ul í 1999, vóru umboð fyri Skipafelagið í vinnunevnd- ini. Tá ivaðust umboðini fyri Skipafelagið í, um tað er rætt, at lata flutningsstuðul, soleiðis at Skipafelagið missir tann kappingarfyri- mun, tað hevur av at sigla bygd úr bygd. Ein spurningur hjá Skipafelagnum var, hví teir skulu fara út á plássini, um stuðul verður givin til at flyta fiskin til Havnar. – Hetta er sjálvsagt. Men fyri tað er ikki sagt, at vit eru fyri ella ímóti flutn- ingsstuðli. Men verða tiltøk ella inntriv sett í verk av onkrum slagi, ávirkar tað onkustaðni og tað mugu vit lagað okkum til. Tað gera vit eisini í sambandi við flutningsstuðulin, sigur Árni Joensen. – Men ein fráferð hjá Smyrli úr Suðuroy til Havn- ar, sum passaði betri til farmaskipini, hevði loyst nógvar trupulleikar í sam- bandi við møguleikarnar hjá suðuroyingum at sleppa av við feskar fiskavørur. – Hinvegin er tað ómøgu- ligt at hava allar bygdir sum síðstu havn, so onkustaðni má farmurin savnast. Men hóast flutningsstuðul verð- ur latin, kann tað vera eitt endamál at sigla til Suður- oyar kortini, tí tað er ikki vist, at ferðaætlanin hjá Smyrli liggur so, at tað passar saman við okkara farmaskipum og tí er spurningurin ikki so ein- faldur, sigur stjórin í Skipa- felagnum. – Skelkurin hjá brúkarum kring um í Evropa er langt ífrá hæsaður av eftir tíðindini um eitur- evni í alilaks. Samstundis er prís- urin nógv lækkaður. Tó eru smá tekin til at gongdin fer at venda ÚTFLUTNINGUR AV LAKSI Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Útflutningurin av føroysk- um alilaksi er næstan heilt hildin uppat. Tað sigur Finn Rasmus- sen í Landshandlinum, sum selir nógvan laks og sum alla tíðina hevur fingurin á pulsinum á marknaðinum. Sostatt kann staðfestast, at tíðindini um eiturevni í alilaksi hava nitið ógvuliga fast hjá brúkarunum kring um í Evropa. Tá ið tíðindini um eitur- evni í alilaksi bórust fyri næstan trimum vikum síð- ani, fór laksamarknaðurin í botn frá einum degi til ann- an og fólk hildu at kalla uppat at eta laks. Tíðindini fóru sum eldur um allan heimin og í Evropa gjørdu bæði sjón- varp, útvarp og bløð nógv burturúr. Og reaktiónin hjá brúkar- unum koma eisini alt fyri eitt og sølan av alilaksi helt púra uppat nógva staðni. Tá vónaðu útflytarar, at hetta var bara eitt upplop og at óttin fyri at eta alilaks fór at hæsa av. Síðani hava teir fylgt spentir við marknaðinum í teimum ymsu londunum kring um í Evropa. Men fyribils sær tíverri ikki út til, at óttin fyri at eta alilaks bara var eitt upplop. Útflytarar mugu nevniliga enn ásanna, at gongd er ikki komin á aftur søluna av laksi enn. Verri enn so. Sum vit stúrdu fyri Finn Rasmussen sigur, at gongdin hevur verið sum hann stúrdi fyri. Og tað, hann stúrdi fyri, var, at tað fór at vera eitt ógvuliga møtimikið tiltak at fáa fólk at eta laks aftur eftir at kanningin varð gjørd. – Síðani hendan mat- vørugølan hevur tikið seg upp, hevur tað verið at kalla ómøguligt at selt laks. Hann sigur, at tað hjálpir ivaleyst upp á støðuna at føroyskir myndugleikar sendu eina formliga frá- boðan út um føroyskan laks. – Hendan fráboðanin hevur eisini fingið fitt av umrøðu í fjølmiðlunum. Men hon kom bara alt ov seint Finn Rasmussen heldur, at fráboðanin úr Føroyum skuldi komið beinanvegin, ímeðan tíðindini enn vóru ovast á breddanum kring um í Evropa. Men tað gekk ein heil vika til hon kom og tá var gassið farið av og tá sat óttin fyri at eta laks longu so fastur, at hitt beit ikki reiðiliga á. Sosatt er tað ivingarsamt um fráboðanin úr Føroyum hevur gjørt ta stóru ávirk- anina á vanliga brúkaran. Annars sendi landshandi- lin sjálvur sínar egnu frá- boðanir út og tað tilfarið hava millumhandlarar kring um í Evropa brúkt. Ávísir glottar Finn Rasmussen sigur, at fyri føroyskan útflutning av alilaksi var tað tvífalt óheppið, at tað varð basun- erað út um allan heim, at tað eru so nógv eiturevni í alilaksi. – Prísurin á alilaksi var á veg uppeftir aftur. Men tá ið kanningin varð almanna- kunngjørd og fólk hildu uppat at keypa laks, fall prísurin aftur munandi. Og nú er prísurin einar tríggjar krónur lægri til alaran enn hann var, beint áðrenn kanningin varð kunngjørd. – Í løtuni fær alarin ikki meiri enn 16-17 krónur fyri kilo áðrenn slakt. Áðrenn gølan tók seg upp, var prís- urin einar tríggjar krónur hægri og tað hevur ógvu- liga nógv at siga hjá eini vinnu, sum er á markinum. – Sostatt hevur kanningin havt sera stóra ávirkan og hon hevur avgjørt verið steinur oman á byrðu hjá teirri hart trongdu alivinn- uni í Føroyum. Prísfallið hevur eisini gjørt sítt til, at so at siga ongin laksur verður sendur á marknaðin, tí tað er nyttu- leyst. Í gjármorgunin ringdi hann runt á ymsar markn- aðir fyri at skatta dýpið. – Og tað, sum sagt verður á marknaðinum í Spania, Fraklandi og aðrastaðni í Suðurevropa, er, at nú tyk- ist sum um at ein pikkalítil glotti er fyri framman og at sølan av laksi er kvinkað eitt lítið sindur upp eftir aft- ur, og at gongd er við at koma í aftur. Men framvegis er sølan bara ein viðfáningur av tí, hon hevur verið. Kortini leggur Finn Rasmussen dent á, at vit skulu heldur ikki gloyma, at vanliga verður ikki nógv- ur laksur keyptur fyrst í árinum, so tað ávirkar eis- ini støðuna. Tì vónar hann, at tað kemur at meiri gongd á aft- ur, sum tað líður eitt sindur út á árið. Kappingin um suðuroyingar harðnar Nú er verður arbeitt við at lata Ernir sigla beinleiðis ímillum Suðuroy og Scrabster mánakvøld. Higartil hava suðuroyingar onga beinleiðis fráferð havt niður á marknaðin mitt í vikuni, men nú er líkt til, at teir fáa heilar tvær fraferðir at velja ímillum Útflutningurin av føroyskum laksi er næstan steðgaður Tíðindi um eiturevni í laksi, hava framvegis ógvuliga stóra ávirkan á marknaðin, tí fólk eru ikki farin at keypa laks aftur enn. Sostatt hæsaði skelkurin hjá brúkarunum ikki so skjótt av, sum útflytarar høvdu vónað C M Y K 7 6