mikudagur 20. juli 2011síða 4

Mikudagur 20. juli 2011 · Nr. 83 4 Sosialurin Randi Jacobsen Í mai mánaði í fjør fingu 18 lærarar prógv sum orð­ blindalærarar. Í dagsins sam­felag verður orðblindni ella dysleksi mett sum ein álvars­­ligur meinbogi fyri við­­kom­andi persón, í ger­ andis­­degnum og í sam­­band við útbúgving. Skerdir før­ leikar eiga í minst møgu­ ligan mun at forða fólki í at fáa útbúgving og arbeiði, og tí er ljós umsíðir varpað á orðblindni. Ikki minst tí at mann veit, at rætta frálæran kann minka munandi um vansar­nar, ið standast av vant­andi lesi- og skrivi­før­leik­ um. Tað er av sonnum eitt frambrot, at eftirútbúgvingin var framd.   Ketan leypur Útbúgvingin hjá orðblinda­ lærarunum var í fyrstu syftu ætlað at gera lærararnar betri førar fyri at undirvísa ungdómi og vaksnum. Har er tørvurin sjónligast. Orðblindalærararnir hava longu undirvíst í mið­náms­ skúlum og kvøldskúlum kring landið. Seinasta summar og aftur í ár skipa orblindalærarar fyri lesi- og skrivilegu – summar­ fuglalegu - fyri børn­um í 3., 4. og 5. flokki. - - Einstakir fólka­skúla­næmingar hava eisini verið tilmeldaðir kvøld­ skúlanum, men her er tað, at ketan leypur av. Fólka­ skúlanæmingar eiga at fáa frálæru í fólkaskúlanum og ikki í kvøldskúlanum, skrivar Herálvur Jacobsen. Tað hevur ongantíð verið ivi um, at orðblindni eigur at verða staðfest so tíðliga sum til ber, og at serkøn hjálp eigur at verða veitt beinanvegin, um orðblindni er staðfest. Hjá alt ov nógvum hevur skúlagongdin verið ein ring uppliving, við lítlari úrtøku, tí skúlin higartil ikki hevur havt neyðugu førleikarnar at staðfesta og veita orðblindum røttu frálæruna.   Børn mugu undirvísast – Orðblindalærararnir eiga at sleppa inn í fólkaskúlan. Í øðrum londum verða børn kannað sum trý ára gomul fyri m.a. orðblindni. Vinn­ ingurin av slíkum manna­ gongdum eigur at verða sæddur í ljósinum av tí, sum átøk seinni kosta sam­felagn­ um og ikki minst tí einstaka. – Sjálvandi standa skúli og serliga foreldur í eini truplari støðu, tá varhugi er av orð­ blindni ella at orðblindni er staðfest, samstundis sum eingin tímajáttan er til orð­ blindalærarar í fólka­skúla­ num. Her má vend koma í, og fyribilsloysnir, sum at beina fólkaskúlanæmingum til kvøldskúlan, kann ikki góðtakast, skrivar Herálvur Jacobsen. randi@sosialurin.fo Orðblindalærarar mugu inn í fólkaskúlan Tað kann ikki góðtakast, at orðblindir fólkaskúlanæmingar verða vístir til kvøldskúlan, skrivar Herálvur Jacobsen, formaður Føroya Lærarafelags í Skúlablaðnum Randi Jacobsen Í eina viku hava bæði føroysku vakt­ arskipini ligið, tí Fiski­veiði­eftirlitið noydd­ist at spara, men hós­morgunin klokk­an 11 loysir ann­að skipið aftur. Um tað verður Brimil ella Tjaldrið er avgerð ikki tikin um enn. Hvussu verður við vaktarskipunum restini av árinum, er ógreitt, tí tað veldst um uppgávurnar. Johan Simonsen, fulltrúi á Fsikiveiði­ eftirlitinu, fæst ikki at siga, um føroysku vakarskipini fara at hava nakran leiklut í móttøkuni av skip­­unum hjá Sea Shepheard. Eingin annar enn poli­tiið kann siga nak­að um tað málið. Vaktar­ skipini loysa aftur Hós­morg­ unin fer antin Brimil ella Tjaldur út at hava fiski­veiði­ eftirlit Randi Jacobsen Fleiri plantur eru skrásettar, sum verandi vandamiklar á tann hátt, at tær týna aðrar plantur. Listin er ymiskur frá einum landi til annað, tí veður og vakstrarlíkindi avgera, hvussu ein planta trívast í landinum. Felags fyri hesar plantur er, at tær eru innfluttar. Nevnast kunnu lantan dúnurt, sum breiðir seg illa. Ein onnur er apublóman, sum upprunaliga kom til Føroya sum urtagarðsplanta og er farin sum eldur um alt landið. Í ìslandi veksur lupinin vill. Tað ger hon ikki í Før­oy­ um, men Anna Maria Fosaa, leiðari á Náttúr­gripa­savni­ num sigur, at starvs­felagar hennara uttanlands ávara, tí tann dagur kann koma, tá ið lupin fer at breiða seg í Føroyum. Fleiri hóttanir Anna Maria Fosaa nevnir eisini eina fuchsiu, sum kann fara at hótta hinar plant­­­urnar í Føroyum, tí hon ongan natúrligan fígginda hevur í Føroyum, og ein onn­ ur planta eitur gunnara, sum eis­ini er farin at gera um seg summa­staðni. Nýggjasta kenda hóttanin er ein skøra úr Kaukasus. Á látínskum eitur henda skøran alchemilla ‘mollis’. Hon stavar úr Eystur­ evropa og Asia og er hað­ani farin víðari. Í 1948 er hon á fyrsta sinni skrá­sett sum vill­ vaksandi í Stóra­bretlandi. – Hon er heilt vist innflutt sum urtagarðsplanta og er seld fólki í handlum, sum selja blómur, sigur Jens-Kjels Jensen í Nólsoy, sum mælir til, at øll gera sítt til at beina fyri hesi plantu, tí hon týnir allan annan vøkstur og fer víða. Tað skuldi heldur ikki verið neyðugt at innflutt nýggj sløg av skøru, tí vit hava onnur sløg frammanundan. Breiðir seg sum ókrút Tað er tó ikki sum at siga tað at sleppa av við hesa planturnar, tí hon hevur djúpar røtur og fræar nógv. Anna Maria Fosaa er eisini hørm um, at henda skøran er komin til Føroya, tí hon treingir allan annan vøkstur burtur. Hon hevur sæð skøruna í pottum í húsatúnum á grasvøllum, og líkt er eisini til, at fólk hava plantað hana út. Summa­ staðni er hon sjálv farin út um urtagarðin, og hon kann eisini vera sloppin víðari tá ið fólk hava ruddað út í urtagarðinum. Anna Maria Fosaa heldur at skøran úr Kaukasus er komin til Føroya fyri ikki so langari tíð. Plantan er vøkur, men hon eigur ikki at fáa frið at vaksa her. Mugu hava reglur Tá ið ein fremmand planta fyrst er komin fyri seg í Føroyum, er ikki lætt at beina fyri henni aftur. – Vit mugu sjálvandi til at ansa betur eftir hvørjar plantur vit flyta inn og ikki lata plantur, sum kunnu køva okkara plantur, koma inn í landið sigur Anna Maria Fosaa. Flestu onnur lond java reglur sum forða fólki í at taka fremmandar plantur við sær heim. Hesar reglur eru eisini fyri hvar plantusølurnar kunnu innflyta av plantum. – Slíkar reglur mugu vit eisini hava, sigur Anna Maria Fosaa. randi@sosialurin.fo Innflutt skøra týnir alt Føroyar mugu hava reglur fyri, hvørjar plantur verða fluttar inn, sigur Anna Maria Fosaa, leiðari á Náttúrugripasavninum Fiskiveiði­eftirlitið hevur seks eygleið­ arar umborð á Lafay­ ette, og Fiskiveiði­ eftirlitið letur væl at samstarvinum við skipið. Tólv eygleiðarar hevur Fsikiveiði­ eftirlitið samanlagt umborð á markel­ skip­unum við Før­ oyar, og teir verða vænt­andi enn fleiri. Fleiri eygleiðarar Fremmanda skøran er vøkur, men hon er vandamikil og køvir aðrar plantur. So nógv av hesi skøruni er at siggja við Tinghúsvegin í Havn Mynd: Álvur Haraldsen