mánadagur 15. august 2011síða 2

Mánadagur 15. august 2011 · Nr. 93 mánadagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Ikki bara valds­ stríð – men eisini eitt hug­sjó­n­ar­ligt stríð tykist verða mill­ um sjálvs­ stýr­is- ­Kár­arnar Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Í dag fóru børn og ung kring land­ ið aft­ur í skúla eftir lokna summ­ ar­frí. Á Argj­um hava tey tik­ið í nýtslu ein nýggj­an, snotu­lig­an og sera nú­tíð­ar­hósk­andi skúla – tað er ann­ar nýggi skúl­in í hundr­að­mill­ i­ón­a klass­a­num, sum Tórs­havn­ar Komm­una hev­ur lat­ið bygt í hesari øld­ini. Tað eiga vit øll at verða glað fyri, tí góð­ir og trygg­ir karm­ar kring und­ir­vís­ing­ina kunnu bara stimbra hug­in at læra. Eitt annað stórt stig á ment­unn­ ar­liga øki­num í dag er, at all­ir skúla­ næm­ing­ar frá í dag at rokna hava fing­ið at­gongd til allar tær føroysku net­orð­a­bøk­ur­nar – ó­keyp­is. Hetta er eitt sera gott úrs­lit av sam­starvi m i l ­l ­u m Orð­a­bók­a­grunn­in, Nám, Sprot­an og Menta­mál­a­ráðið. Hetta ment­an­ar­pol­it­iska fram­ brot­ið ger tað møgu­ligt at arbeiða við føroyskum, ensk­um, donsk­um, týsk­um, sponsk­um, italsk­um og seinni eis­ini við fronsk­um og russ­ isk­um orð­a­bók­u­m á teld­u­ni – ein fan­tast­isk koll­velt­ing. Ikki minst tá hugs­að verð­ur um, hvussu nýggj­ar orð­a­bøk­ur á før­oysk­um eru. Nógv okk­ara høvdu bara donsk-før­oysku og før­oysk-donsku orða­bóki­na. Til øll hini mál­ini máttu vit um­v­eg­is danskt. Nú eru hetta søga. Vit hava fyrr á hesum stað víst á týdn­ing­in, tað hev­ur at rað­festa o r ð a ­ bóka­ar­ b e i ð i høgt. Ser­liga í ein­um lítl­um sam­fel­ ag við egn­u­m máli. Vit mugu gera ser­lig á­tøk til tess at varð­veita mál­ ið og ser­ligu mál­brigd­ini, vit hava í før­oysk­um. Og so nógv kost­ar tað held­ur ikki at gera orð­a­bøk­ur, at tað ikki ber til, hó­ast tað helst ikki hand­ils­liga burð­ar­dygt, so er hetta eitt økið, sum tey, ið ráða fyri borg­ um eiga at rað­festa framm­a­liga. Og í dag kunnu vit so fegn­ast um, at eitt stórt stig er tikið á hesi leið: At fáa orð­a­bøkur til fólkið. Í fyrstu syftu er stigið at lata allar skúl­a­næm­ing­ar í fólk­a­skúl­ um og mið­náms­skúla at­gongd til net­orð­a­bøk­ur­nar. Hetta verð­ur bæði gald­andi í skúla og heima við hús. Tal­an er sum vera man um eitt sera stórt tak, men sam­bært Magn­ usi Tau­sen, stjóra í Námi, so verð­ur møg­u­liga talan um at øll skulu fáa at­gongd til net­orð­a­bøkurnar. Tá hava vit tik­ið eitt stórt fet fyri at varð­veita mál okkara. Vit kunnu bara vera fegin og errin um, at eld­ sálir hava verið, sum í sínari tíð bjargaðu okkum málið við hepnu stav­set­ing­ini hjá V. U. Hamm­ers­ haimb. Men tær eldsálir, sum í okk­ ara tíð hava gjørt orð­a­bøk­ur, hava sann­i­liga stórt rós og stóra virð­ing upp­i­bor­ið. Hetta er málrøkt í breið­ astu merk­ing, nak­að, sum vit øll – ikki minst vit í miðlu­num – fáa stóra fragd av. Tiltakið við orðabókunum er eitt stórt framstig fyri málið Í hesum døgum er borg­ar­ stjórin í Tórshavnar Komm­ unu, Heðin Mortensen í summ­ar­frí. Tí er tað Bogi Andr­e­asen, sum situr í hægsta sæti í býráðnum. Bogi Andreassen varð á sein­asta vali fyrst valdur fyri Tjóð­veldi við 489 per­ són­lig­um at­kvøð­um. Tá samgongan millum Javn­að­ar­flokk­in og Tjóð­ veldi varð end­ur­skip­að eft­ir val­ið, varð tann broyt­ing­in gjørt, at Bogi Andre­asen varð valdur til var­a­borg­ar­ stjóra í stað­in fyri Jógv­an Arge. Og nú Heðin Mortensen er í summ­ar­frí, so er tað Bogi Andr­e­asen røk­ir starv­ ið sum borg­ar­stjóri. Bogi stýrir Havnini Orðabøkur til fólkið Mangt er, sum bendir á, at vit eft­ir val­ið fáa tveir Sjálv­ stýr­is­flokk­ar. Í øll­um før­um tykj­ast síðstu leik­ir­nir í Kára­ stríð­num at vera so mik­ið álv­ ar­sam­ir – tá lim­ir­nir í Gamla Sjálsvstýrinum í Eyst­ur­oy og Norð­oyggj­um sláa mann­ garð um Kára P. Høj­gaard og átala Kára á Rógvi, sum helst hev­ur stuð­ul mill­um lærdu fólkini í Havn og ser­liga mill­ um tey nýggjaru sjálv­stýr­is­ fólk­ini. Vit kunnu siga, at stríð er millum akademikaraveingin og verkamannaveingin í Gamla Sjálsvstýrinum. Vit hava sæð tað fyrr, at flokk­ar, sum van­liga hava havt eitt um­boð í ting­bók­i­ num fáa trup­ul­leik­ar, tá tey ger­ast tvey. Kjart­an Mohr um­boð­aði Fram­burðs­flokk­ in einsa­mall­ur í mann­a­ minni. So kom Adolf Hansen upp­í, flokk­urin skifti navn til eis­ini at eita Krist­iligi Fólk­a­ flokk­ur­in. Eft­ir at hava fing­ ið hetta heit­ið, var eitt javnt per­són­ligt elju­stríð, sum førdi til bæði Fram­sókn­ar­ flokk­in (hjá Adolf Han­sen og Kar­o­linu Pet­er­sen) og fyri so vítt eis­ini Mið­flokk­in. So roynd­ir­nar eru, at nýggj fólk í goml­um flokk­um hava tað fyri at klandrast so illa. Gamla Sjálvstýri varð ofta kalla »klípið« ella »kitt­ flokk­ur­in« ­– ella »Fín­i­flokk­ ur«. Hetta var speir­ek­andi, tí flokk­ur­in pass­aði inn í allar sam­gong­ur, hann lagaði seg bara til. Tað tykist eisini, at flokk­ ur­in rúm­ar øll­um, sum rúm ikki er fyri í øðr­um flok­k­um. Bæði javn­að­ar­fólk, Hel­ena Dam á Neysta­bø og Kári Pet­ er­sen, og fólka­floks­fólk, Rúna Siv­ert­sen og Heð­in D. Poul­ sen, trív­ast, ella hava triv­ist væl í flokk­i­num. Tað var eis­ ini ein av teim­um gomlu ord­ i­ligu sjálv­stýr­is­monn­u­num sum segði, tá Hel­ena Dam á Neyst­a­bø fór úr Javn­að­ar­ flokk­i­num í Sjálv­stýr­is­flokk­ in, at »ein slík­an reka kann man ikki lata fara aft­ur við borð­i­num«, Hetta er kanska tekin um, at ein flokk­ur, ið tek­ur all­ ar rek­ar, ið fyri eru, eig­ur at hugsa seg bet­ur um. Standa fólk­ini ikki sam­an um hug­ sjón­ina, so eiga tey ikki at vera í sama flokki. Kanska loysnin er at null­ stilla Gamla Sjálvstýri. Ikki er tað lætt, men hvør sig­ur, at tað skal vera lætt? Livst so spyrts... Nei ikki bara eitt sjúkrahús Bjørn Kalsø kjak á síðu 25 Soleiðis smildra vit eitt bý­ar­ rúm Oddvø Johansen kjak á síðu 26 Nýggja og Gamla Sjálvsstýri í opnum stríði