mánadagur 5. september 2011síða 12

Mánadagur 5. september 2011 · Nr. 102 12 Sosialurin Nøvn Í morgin, týsdagin 6. sep­ tember, fyllir Karla Hansen í Runavík 85 ár. Hon er ættað úr Sørvági, dóttir Jóhannus og Kristinu Joensen úti á Lið. Systkin hennara eru Louis Joensen (d. 08.04.75), Gigga Mouritsen, Luffa Mourit­sen (d. 05.02.09), Poul Arni Joensen, Kristoffur Joensen (d. 27.02.07) og Lea Hansen. Karla giftist við Símuni Hansen, sum var ættaður av Toftum. Símun var við til at seta Føroya Banka á stovn í Saltangará, hann var stjóri í Lynfrost, og so seldi hann tunnur til sildaflotan í 60'unum. Saman fingu tey 6 børn: Jóannes S. Hansen, Sannu Højgaard, Andreas Hansen (d. 31.12.58), Kristinu Háberg (d. 06.09.84), Andriásu Sím­ un­ar­­dóttir og Káru Løkin. Símun andaðist í 1968, bert 45 ára gamal, tá ið Karla var 42 ára gomul og sat eftir við 5 børnum. Karla er ein sera fittlig og hugnalig kvinna at koma á gott hjá. Hon eigur altíð okkurt heimabakað, og hon veit altíð okkurt at fortelja. Hon fylgir væl við øllum, sum fer fram í samfelagnum. Eisini er Karla sera ung í sinninum. Tað merkist ikki, at hon er ein kvinna, ið gongur ímóti teimum 90. Henni dámar væl, tá ið øll familjan er samlað rundan um hana. Hóast tað er larmur og órógv, so heldur hon bara, at tað er deiligt. Eitt, sum eisini eyð­kenn­ ir Karlu er, at hóast hon er einsa­­møll heima, so hevur hon altíð eitt livandi ljós tendr­­að, sum fjálgar um hana. Tey seinastu 25 árini hevur Karla búð í Granna­ túni, men fyri stutt­um flutti hon í nýggja íbúð úti í Runavíkini. Gerandisdagurin hjá Karlu fer við at passa tey yngstu ommubørnini, sták­ ast uttan­fyri við ymiskt, og so er hon dagliga í dagtil­ haldi­num Nón, sum hon bara hevur gott at bera. Karla bakar, og hon hevur altíð okkurt á stokk­ unum. Eisini hevur hon í mong ár, saman við øðrum kvinnum, verið sera trúføst at pakka klæð­ir til børn og vaksin í Rumenien. Somuleiðis hevur Karla altíð verið trú­føst í sam­­kom­ uni í Berøa í Saltangará. Føðingardagin heldur Karla týsdagin 6. september frá klokkan 17 í hølunum hjá eldrafelagnum Nón, har øll eru vælkomin at heilsa uppá hana. EM Karla Hansen 85 ár Karla hugnar sær við einum drekkamunni saman við langommubørnunum Dreingirnir, sum vóru nøkur ár eldri, vóru okkara fyri­ myndir. Vit vildu gera sum teir, siga sum teir, greiða okk­ um sum teir og vága okkum sum teir. Vit lærdu hvør av øðrum at gera for­treð, arga, spæla, vit lærdu at gera bátar og havnir, lærdu at seta føll á skallan og dunnuvel í nakkan, og vit vágaðu okkum eins og teir at klíva í homrum, renna á neystatekjum, renna undan óðum monnum og at gera vápn til bardaga hvør móti øðrum ella øðrum býlingum. Ein dagin var eg tikin, hildin upp móti húsavegginum, meðan teir við felluknívinum mark­aðu meg, skóru lítið skar í oyra, sum bløddi. Var bæði argur og errin, at teir løgdu í at taka meg. Soleiðis vuksu vit upp í einum leiki um, hvør ið sterkastur var, og onkun­ tíð vóru vit á markinum ella uttan fyri lóg og rætt. Gamlilærarin, Andreas Joensen, svaraði einari mammu, sum var stúrin um sín óargaliga son, at er hann ikki drongur, tá ið hann er drongur, verður hann heldur ikki maður, tá ið hann skal vera maður. Og Hjalmar við Neyst, keypmaðurin, helt fyri ein dagin, ein annar var í øðini um teir óreinu dreingir­nar, at tað er ikki smá­drongur, sum ikki ger fortreð. Ein dagin inni á Bakka helt Thea fyri, at tað var hvørt um annað, hvør var verri at gera fortreð, Osmund ella Poul Juul. Osmund var putturin hjá Poul Juul, segði hon, og sipaði helst til støddar­munin. Poul Juul var fótin hægri, men neyvan sveiggaði hann puttin, sum honum lysti. Onkrar dagar sá Petur lærarin reyðan klút fyri sær í skúlastovuni, og gjørdist óður. So var dagur­in bjargaður, men seinni mundu teir og mangur annar drong­ ur ásannað, at alt annað hevði fylt upp har, stund­ir skuldu havt verið til skúlan. Ein summardag stóð Osmund, sum var farin um ferm­­ing­ar­aldur, og kálkaði húsa­­­grundina. Helst hevði pápin biðið hann; men hug­ urin mundi vera lítil. Vit yngru vóru leysir og fóru út um Egg at gera blikka­bila­veg. Tá vaknaði aftur drong­urin í honum, hann stakk kálkku­ stin aftur millum beinini og sletti við hon­um sum einum skitnum hala og og læt sum frensur. Drong­urin í honum slepti ikki takinum, tí, sum hann sjálvur segði í eini Rás2 sending, var hann í ringasta kúllaaldri, tá ið hann 18 ára gamal til stuttleika vann teimum eldru umborð onkrar neisir. Ikki tí, hann og vit aðrir gjørdu eisini okkurt til nyttu, fóru ørindi, sóp­aðu, hoyggj­aðu og og vóru á floti. Og vit gingu í sunnudags­ skúla, í kirkju og á møti, og for­eldrini bóðu okkum skikka okkum væl, og høvdu at okkum, frættu tey nakað. Men mangur drongur kundi ikki bara sær at forvitnast, at arga og royna ytstu mørk. So leingi, ið vit vóru dreingir, varð hetta tolt, um so onkur hevði at okkum, gav ilt av sær og kanska tók onkran í herðatoppin. Ein og hvør maður og kona vistu, at um fá ár stóðu eisini hesir dreingir­ nir við vaðbeinið, snelluna, línustampin, í fiskarúgvuni og gjørdust menn, styrimenn, skiparar. Onkur fór kanska skúlavegin, og fáur ella eingin fór niðurímillum. Soleiðis var tað tá. Osmund gjørdist maður, fiskimaður, skipari, reiðari, stjóri, formaður - you name it - og húsini á Garði eru nú væl kálkað, prýðilig og snøgg bæði uttan og innan. Osmund var tíggjunda og yngsta barnið hjá Lamb- Elspu og Garða-Tummasi, hjá Elisabeth og Tummas Justinussen úti á Garði. Hon hevði tænt í stórum bónda­ húsi í Lamba, staðið í handl­ unum hjá Heinesen í Havn og hjá Leirvíks-Jóannesi á Bakka. Hon smádroymdi um fittan handil, meðan børnini komu hvørt eftir annað. Tað elsta var 18 og inniløgumaður í húsinum, áðrenn Osmund sá dagsins ljós. Pápin, stórur og sterkur, var av heiðriks­ stovu­­fólkinum, tiltikið spar­ ið og kravlítið, men eis­ini av gløgga og hugdjarva úti­ stovu­­fólkinum. Hann læt sær lynda at eiga í pottin. Tá ið konan var farin á soppin og lá á sjúkra­húsi í Klaksvík, fór Eirik, tann elsti sonurin, inn at vitja hana og spurdi, hvussu til stóð: „Hygg,” segði mamman, ”hann liggur har!“ ”Hatta er einki at hyggja at,” svar­aði Eirik, ”bara ein meira at føða!” Ólíkir gjørdust brøðurnir, sum vuksu upp undir hvør sínum umstøðum, tað gjørdi aldurs­munurin og tíðir­nar, og ólík hava forløg teirra, men útistovufólkið lýgur seg ikki burtur hjá teim­um. Osmund fekk um endan á vað­beininum og sjálv­drátti­ num, var burtur við trolara, norðmonnum og donskum skipum. Hann fiskaði laks í Eystursjónum, starv­aðist vegna Fiskirann­sóknar­stov­ una við royndar­fiski­skapi eftir laksi og svartkjafti undir Føroyum. Hann royndi alt og einki innan fiskivinnu, troytti fjarlagdar leiðir hand­ an Afriku og hugtók bygdar­ fólkið við øllum sínu­m vírki á sjógvi og landi. Var hetta ikki Osmund úti á Garði? So leingi prátið var um fisk, um hann so var við Svald­bard ella Afriku, bar til at práta uppií. Men har komu alskyns skip, umbygd ella nýggj og stásilig. Fiskur i ókend­­um nøgdum kom upp á land í bygdini, virki og fólk vunnu pening av hansara ávum, og maðurin var tals­maður hjá reiðarum og skipabólkum. So kom krepp­an, og hann lá sum kúlan. Hvør reisti hann aftur? Hvussu fekk hann reist seg aftur? Túsund tals spurn­ingar mólu í klingur, meðan aftur tók at nørast, har Osmund var uppií. Skip komu og fóru, handlar og hotell komu upp í part, synir­ nir komu uppí, og nýggj­­ar leiðir verða troyttar í frá­landa­ vinnuni við kostn­aðar­miklum risaskip­um. Milljóna­tølini, tillagingin til tíðarkrøvini, m.a. við virkis- og skipasølu, er so langt burtur frá bygdar­ dronginum úti á Garði, at ikki ber til í fáum orðum at siga frá hesi ótrú­ligu lívssøguni tey síðstu hálvt­hundrað árini. Sum abbi tók til um gamla útróðrar­mannin, Sylverus á Mýrini, tað skuldi verið skriv­að bók um hann. Í fimta bindi í Leirvíkar søgu, verður ið hvussu er tátturin tikin uppaftur. Eg nevndi ovari at hann var um fermingaraldur. Tað var kanska at arga. Osmund er ikki fermdur. Hann vaks upp í brøðrasamkomuni í bygdini. Foreldrini tald­ust millum tey fyrstu í sam­ komuni. Osmund fekk hana við móður­mjólkini, og hon gjørdist og er ein aðaltáttur í lívi hansara. Tað var honum um at gera, at tað, sum kom á prent í bygdarsøguni um samkomuna, varð gjørt til lítar í innihaldi og orðalagi. Maðurin, onkur vildi hildið ikki hevði tíð at venda sær, eigur altíð onkursvegna tíð. Osmund livir spentur út á einum krosstræi, sum liggur. Tað er ikki reist, tí hann er ikki offur fyri fyri nøkrum sum helst. Er sín egin, rúmsáttur og tó inniliga trúgvur móti síni lívsáskoðan og gudsótta. Hetta er annað træið. Tvørtur um hitt er spenni frá eini ótrúligari vinnulívsøgu til dreingjalótir, sum enn liva í honum. Skemtingarsamur og láturmildur sigur hann frá bygdarsøgum og hendingum, hermir og stuttleikar sær. Á barnaárum fekk hann eisini í viðføri eina ørgrynni av søgum og lívsroyndum hjá far­brøðrunum og øðrum monnum í grannalagnum. Hann legði oyra at, og tað, hann har hoyrdi, spælir óivað enn vakrasta tónleikin í hon­ um. Hjá teimum lærdi hann millum annað, at tú skalt ikki liggja sjóvarfallið av tær. Tú skalt fara, meðan tíð er. Hann sá fúnaðar bátar í gomlum neystum, kíkar, línutrog og søg­una í øllum hesum, sum nú fór við vest­fallinum, varð einki gjørt. Osmund skapti Báta­savnið. Bygdarfólkið tók undir við honum, og har er nú ein dýrgripur varð­veittur. Sam­ an við øðrum fróðar­monn­­um varð næsta stigið at fáa festa á blað bygdar­søguna, sum nú er komin væl áleiðis. Gud og hvør maður hevur uttan iva sína hugsan um Osmund, sum nú fer um tey sjeyti. Hann man eisini hugsa sítt og undrast á, at lívið lagaði seg so, sum tað hevur gjørt. Vónandi fær hann eisini mong og góð ár afturat at undrast og starvast í, tí hann kann ikki lata vera. Væl veri honum fyri tað. Osmund Justinussen 70