mánadagur 3. oktober 2011síða 2

Mánadagur 3. oktober 2011 · Nr. 114 mánadagsblaðið Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fríggjadagin avdúkaði Her­ geir Nielsen, løg­tings­for­mað­ ur, ein málning av Jógv­ani Ingvard Olsen, fyrr­ver­andi løgtingsmanni, lands­stýr­is­ manni og løgtingsformanni. Jógvan Ingvard Olsen sat á løg­tingi í samfull 28 ár, ár­ini 1970-1998. Hann sat í lands­stýr­i­num við fisk­i­vinn­ u­mál­um ári­ni 1989-1991 og var løg­tings­for­mað­ur ár­ini 1994-1998. Hann var soleiðis fyrsti løg­tings­for­mað­ur eft­ ir nýggju stýr­is­skip­an­ar­lóg­ ini, sum vit fingu í 1995. Hergeir Nielsen segði, at fyri tveim­um árum síðan gjørdi for­mans­skap­ur­in í løg­ting­i­num av, at máln­ing­ ar skulu málast av øllum løg­ tings­for­mon­n­um, sum koma at sita eft­ir nýggju stýr­is­ skip­an­ar­lóg­ini. - Tann, sum verður mál­að­ ur, kann sjálvur gera av, hvør list­a­mál­ar­in skal verða, og so­ leiðis gjørdi Jógvan Ing­vard Olsen av, at Heðin Kambs­dal skuldi mála málningin av hon­um, segði Hergeir Niel­ sen. Eftir avdúkingina av list­ ar­verk­i­num segði Jógvan Ing­vard Ol­sen, at hann kendi tað sum ein heiður, at mál­n­ ing­ur av sær nú kemur at hanga í ein­um av heimsins elstu parl­a­ment­um. – Nú vóni eg ikki, at hesin máln­ing­ur verður til “skræk og ad­varsel” í løgtinginum, segði fyrrverandi løg­tings­ for­mað­ur­in brosandi. Hann legði aftrat, at ein­ asta treytin, hann setti list­ ar­mann­i­num, var, at máln­ ing­u­r­in skuldi ikki vera ab­strakt­ur. - Mær dámdi væl, tá eg plagdi at blíva teknaður av Óla P. Ofta søgdu hesar tekn­ ing­ar eitt hvørt, sum tú kom at hugsa um aftaná. Jógvan I. Olsen segði seg fegn­ast um motivið á máln­ ing­i­num, sum lýsir um­hvørv­ ið, hann hevur sæð gjøgnum øll síni ár, tá hann hugdi út gjøgn­um gluggan. Aftan fyri andlits-og bring­u­mynd­ina av fyrr­ver­ andi løg­tings­for­mann­i­num sæst Rak­tangi og umhvørvið vest­an fyri tangan. Systemskiftið í Danmark verð­ur ver­u­leiki í dag, tá Helle Thorn­ing- Schmidt sum fyrsta kvinna nakr­ an­tíð set­ur seg í for­sæt­is­ráð­harr­a­ sess­in. »S­yst­em­skift­ið« er tó ann­að, enn at ein reyð stjórn tek­ur við eft­ ir eina bláa. Syst­em­skift­ið var tað skif­tið sum hendi, tá kong­ur í 1901 misti rætt­in til sjálv­ur at seta ta stjórn, hon­um lysti – tá fólk­a­valda Fólk­a­tingið slapp at seta stjórn­ina eft­ir fólkavalda meirilutanum. Hóast stjórnargrundarlagið ikki er al­mann­a­kunn­gjørt í skriv­andi stund, so tyk­ist kort­ini greitt, at Dan­mark fær eina reyða stjórn við blá­um stríp­um. Stóra mál­ið í val­ stríð­num var eft­ir­løn­i­n, sum Lars Løkke Ras­mus­sen í nýggj­árs­røðu síni tók aft­ur, so­leið­is, at fólk ikki long­ur kunnu fara frá við eft­ir­løn sum 60 ára gom­ul. Javn­að­ar­flokk­ ur­in og SF hava lagt stór­an dent á, at tey vilja steðga hesi borg­ar­ligu aft­ur­tøk­u­ni av eft­ir­lønini, men tað vildu tey Ra­d­i­kalu ikki. Tey eru part­ur av semj­uni við frá­farnu stjórn­ina í hes­um máli, so har er fram­ve­g­is pol­it­isk­ur ­meir­i­luti fyri aft­ur­tøk­u­re­form­i­num hjá Lars Løkke Ras­mus­sen. Og tá eygleiðarar siga, at nýggja stjórn­in hjá Helle Thorning- Schimdt er reyð við blá­um stríp­ um, so eru tað tær rad­i­kalu stríp­ur­ nar, hugs­að verð­ur um. Mar­gre­t­he Vest­ag­er hev­ur við val­sigri sín­um tryggj­a­ð sær so stórt vald, at Javn­ að­ar­flokk­ur­in og SF ikki megna eitt nú at steðga aft­ur­tøk­u­re­form­ i­num. Helle Thorn­ing-Schmidt mátti leggja rygg til eitt tap á val­ i­num, sum var tað lak­asta úrs­lit­ið hjá Javn­að­ar­flokk­i­num síð­ani 1903, tá flokk­urin fekk 21 pro­sent av at­ kvøð­u­num –  og tá Jo­han Hen­rik Deunt­zer úr Vinstra kundi halda fram sum stjórn­ar­leið­ari. Som­u­ leið­is mátti Villy Søvn­dal leggja rygg til ein lemj­andi ó­sig­ur, með­an Mar­grethe Vest­ag­er og tey Rad­i­kalu vunnu stórt, eins og Eind­ar­list­in við Jo­hanne Smith-Nielsen. Alt hetta hevur ført til, at tann reyða stjórn­in hjá Helle Thorning- Schmidt er knapt so reyð, sum tey høvdu æt­l­að. Or­søk­in er tann ein­ falda, at Javn­að­ar­flokk­ur­in og SF ikki høvdu nóg nógv­ar velj­ar­ar. Kanska tað var hent hjá stjórn­ar­ flok­k­u­num, at eft­ir­løn­in ikki verð­ ur bjarg­að, tí kanska tað hevði ver­ið trup­ult at fíggja hann. Men hetta vís­ir bara, hvussu til­vild­ar­lig­ur pol­ i­tikk­ur er – og hvussu langt tað ofta er í­mill­um tað, sum lov­að verð­ur í ein­um val­stríð og tað, sum kem­ur burt­ur úr, tá til stykk­is kem­ur. Vit kunnu siga, sum Villy Søvn­ dal segði á før­oysku trapp­uni á Christ­i­ans­borg í gjár: Alt er re­l­a­tivt, eis­ini eitt stjórn­ar­grund­ar­lag... Ein nýggj reyð stjórn við bláum strípum Fríggjadagin vóru tvær mót­tøk­ur í løg­ting­i­num. Um­framt at máln­ing­ur varð av­dúk­að­ur av Jógv­ an Ing­vardi Ol­sen, fyrr­ ver­andi løg­tings­for­manni, var eis­ini mót­tøka fyri Mar­iusi Rein, ting­skriv­ ara. Marius fyllir sjeyti ár hin 20. nov­emb­er í ár og gevst enda­liga í starv­i­num hin 30. nov­em­ber í ár. Marius Rein hevur arbeitt í løg­ting­i­num síðan hin 1. sep­ tem­ber í 1987, og síðan 1995 hev­ur høv­uðs­star­v­ið h­já hon­ um ver­ið tingskrivari. Tað vóru Súsanna Dan­i­el­ sen, stjóri á løg­tings­skriv­stov­ uni og Hergeir Nielsen, løg­ tings­for­mað­ur, sum í fyrsta lagi heils­aðu Mariusi Rein, takk­aðu honum fyri drúgva tæn­astu og ynsktu hon­um blíð­an byrð. – Marius hevur verið ein sann­ur á­lit­is­mað­ur, og øll hava havt fult álit á honum. Tað er stórt spell, at hann fer úr løg­ ting­i­num nú, tí tað er nógv gott eftir í mann­i­num, sum er ein rætt­i­lig leks­i­kon, segði Her­geir Nielsen, løg­tings­for­ maður. Marius Rein takkaði fyri føg­ur orð og segði seg hava havt nógvar góðar – men eisini strævnar - løtur á Før­oya Løg­ tingi. Marius gevst Alt er relativt 32 ár eftir at Bretland sum fyrsta landið her á leið­um fekk sín kvinnuliga for­sæt­is­ ráð­harra – ella »ráðfrúu«, hó­ ast tað orðið ikki reiðiliga er kom­ið inn í málið enn. Næsta landið var Noreg, og á hes­um øki smæðast vit í Før­oy­um als ikki burtur, tí vit fingu okkara kvinnuliga stjórn­ar­ leið­ara í 1993, tá Mar­ita Pet­ er­sen varð vald til løgmann. Næsta landið í røðini varð Finn­land í 2003, Týskland í 2005 og Ísland í 2009. Ein­astu norðurlond, sum ikki hava havt kvinnuligan stjórn­ar­leið­ara eru Svøríki og Grøn­land. Men kanska vit fáa eitt nýtt orð fyri for­sæt­is­ráð­ harr­an? Afturút í javnstøðu Hví rýma tjóðveldis­ menn? Eyðun mohr Viderø kjak á síðu 32 Koll­ velt­ing á skatta­ økinum Dagfinnur danbjørg kjak á síðu 31 Málningur av Jógvan Ingvardi Olsen Tað er Heðin Kambsdal, listamaður, sum hevur málað málningin av Jógvani Ingvard Olsen Mynd: Álvur Haraldsen Marius Rein og konan Kristianna