mikudagur 26. oktober 2011síða 66

vika 43 l 26. oktober 2011 16 Løgtingsval Vikutema Kaj Leo Holm Johannesen hevur út­ skriv­að val at vera til løgtingið leygar­ dagin 29. oktober. Tá ið valið verður av, og tað verður fíntalt, verður tað greitt, hvussu býtið mill­um flokkarnar verður, og síðani verð­ur farið undir samráðingar við tí enda­máli at finna út av, um Kaj Leo skal halda fram sum løgmaður, ella um ein annar skal seta seg í stólin ytst á Tinganesi. Um løgmaður metir, at valúrslitið boðar frá, at hann framvegis hevur und­ ir­tøku í løgtinginum, so er møguleiki hjá hon­um at halda fram. Tað kann hann gera, um hann ikki hevur ein meiriluta av løg­tinginum ímóti sær. Tað er møguleiki hjá løg­manni at geva vald­ið frá sær, og úrs­ litið kann eisini laga seg soleiðis, at hann verð­ur noyddur at leggja frá sær, og tískil verð­ur neyðugt at velja nýggj­an løgmann. Tað er Løgtingið, sum velur løg­mann. Hetta verður gjørt sam­bært Stýris­skip­ an­ar­lógini, grein 28, har tað verður sagt so­leiðis: § 28. Tá ið løgmaður skal verða til­nevnd­ur, boðar løg­tings­for­ mað­ur­in for­monn­u­ num fyri flokk­u­num, ið um­boð­að­ir eru á løg­tingi, hvørjum sær til samráðs. Stk. 2. Innan 10 yrkadagar eftir at frá­farandi løgmaður hevur biðið um at verða loystur úr embæti, legg­ur løg­tingsformaður uppskot um løg­ mans­evni fyri løgtingið. Um løg­tings­ val verður, ella løgmaður doyr, gongur freistin ávikavist frá tí degi, fyrsti ting­ fundur var eftir valið, ella frá tí degi, ið løgmaður doyði. Stk. 3. Løgtingið skal í seinasta lagi 4. yr­kadagin eftir, uttan nevndarviðgerð, greiða atkvøðu um uppskotið. At­kvøð­ ur meiri enn helmingur av øllum ting­ monnum ímóti uppskotinum, er tað fallið. Annars er tað samtykt. Stk. 4. Havnar løgtingið uppskoti frá løg­tingsformanninum um løg­mans­ evni, boðar formaðurin aftur til sam­ ráðs sambært stk. 1 og setur innan 4 yrka­dagar eftir at uppskot hansara var havnað framaftur uppskot um løg­mans­evni, sum løgtingið sama dag greiðir atkvøðu um eftir reglunum í stk. 3. Stk. 5. Um so er, at løgtingið fýra ferðir hevur felt uppskot løgtingsformansins um løgmann, skrivar starvandi løg­ mað­ur út nýval til løgtingið. Løgmaður og Løgtingið avgera lagnuna hjá løgmanni Løgmansheitið er aldargamalt og hevur verið nýtt í Føroyum allar tíðir. Inntil 1816 stóð løgmaður á odda fyri dómstóli landsins, sum var løgtingið. Hans Jacob Debes, sáli, sigur soleiðis um løgmansstarvið frá tíðini, tá Sverri var kongur í Noregi í 1100 talinum, ( Føroya Søgu bind I, s. 195): Longu undan Landslógini tilnenvdi kongsins umboðsmaður, sýslumaður, nevndarmenninar. Nú verður løgmaður, sum fyrr bert var lógkønur, ráðgevari hjá løgrættuni, men ikki limur í henni, formaður á løgtinginum og er við í avgerðum sum umboðsmaður kongsins. Fyrr valdu bøndujrnir hann, men í kongstíð Sverris var hann vorðin kongligur umboðsmaður. Útskurður hjá løgmanni verður nú meira og meira roknaður sum dómur. Eftir Landslógini dømir hann einsamallur í málum um pening og góðs, og løgrættan kann tá ikki broyta dóm hansara, men bert skjóta hann inn fyri kong. Frá 1200-talinum verða løgmenninir løntir við jørð, gjøldum og einum serligum løgmanstolli, sum bøndurnir lótu. Niðanfyri er eitt yvirlit yvir Føroya løgmenn. Tó verður víst á, at óvissur eru í tíðini upp til 1531.  Føroya løgmenn: Gilli løgmaður Nevndur í føroyingasøgu Sjúrður løgmaður Símun løgmaður  1350 Haraldur Kálvsson 1412 Jørundur Skógdrívsson 1479 Tormóður Sigurðsson 1531 Andras Guttormson, Kálgarði, Sumba 1531-1544 Guttormur Andrasson, sonur A.G. 1544-1571 Jógvan Heinason, bóndi, Lamba 1572-1583 Ísakur Gottormsson, bóndi, Vági 1583-1588 Pætur Jákupsson, Kirkjubø 1588-1601 Tummas Símunarson, Kaldbak 1601-1608 Sakaris Tórmóðarson, Eiði 1608-1629 Jógvan Justinussen, Hattarvík 1629-1654 Baltsar Jacobsen, útlendingur 1655-1662  Jógvan Pálsson, Oyri 1662-1677 Jákup Jóanson, bóndi, Dalsgarði 1677-1679 Jóhan Hendrik Weyhe, útlendingur 1679-1706 Sámal Pætursson, Lamba 1706-1755 Hanus Jákupsson Debes, Oyri 1755-1769 Thorkild Fieldsted, útlendingur 1769-1772 Jacob Hveding, útlendingur 1772-1786 Johan Michael Lund, útlendingur 1786-1805 Jørgen Frants Hammershaimb, Tórshavn 1806-1816 Kelda: tinganes.fo Heitið er 1000 ára gamalt Tingfundur í 1897