mánadagur 19. desember 2011síða 4

Mánadagur 19. desember 2011 · Nr. 147 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Randi Jacobsen Jólini vera umrødd sum gleði­há­tíð­in mikla. Jólini eru barn­an­na hátíð, verður eisini sagt. Men langt frá øll børn hava tað hugnaligt á jólum. Summi stúra veruliga fryi høg­tíðini. - Vit vita bæði frá familju­ num og børnunum, at jólini ikki altíð eru so stuttlig. Men hvus­su nógvar familjur hava tað ringt á jólum, vita vit ikki, sigur Ingvør Justinussen, heilsu­røkt­ar­frøðingur og vara­leiðari í Gigni. Harðskapur móti børnum fer eisini fram í heimum, har ikki verður drukkið, men tað er ein sannroynd, at um jólini eru nógv veitsluhald, nógv verð­ur drukkið, og undir teim­um umstøðunum hava nógv børn tað ringt. - Tað nýtist ikki vera bein­leiðis harðskapur móti børnum, at tey skulu hava tað ringt. Tað kann eisini harðskapur móti øðr­um í familjuni, til dømis mammu­ ni. Børn uppliva eisini um­ sorgan­ar­svík, sigur Ing­vør Justinussen. Síggja nógv Neyvan nakar hevur líka gott innlit í viðurskiftini hjá familjum heima. Hvør ný­føð­ingur fær vitjan av heilsu­frøðingi, og hetta gev­ ur temum innlit í, hvussu heima­lívið er, og m børnini hava tað gott. Miðað verður eftir, at hvørt skúlabarn eina ferð um ár­ið sleppur til samrøðu við ein heislufrøðing. - Tá tosa vit við børnini um, hvussu tey hava tað, men tey siga ikki altíð bein­an­ vegin, um tey hava verið fyri onkr­um harðskapi heima. Ofta siga tey fyrt, at tey hava ilt í búkinum, vit síggja, at tey eru óglað og ikki rívast. Tað skulu mangan fleiri sam­ røður til, áðrenn børnini lata upp og siga sum er. Tá ið ein heilsufrøðingur tos­ar við eina familju í trupul­leik­um, siga tey vaks­ nu eisini ofta, hvat er galið. Øll hava fráboðanarskyldu Ingvør Justinussen minnir á, at øll hava fráboðanarskyldu. Bara um tú so mikið sum fær fræn­ir av, at eitt barn antin hev­ur verið fyri harðskapi ella umsorganarsviki, hevur tú skuldu at boða bæði barna­vernd­artænastuni og politi­num frá. Vanlig fólk kun­nu senda inn fráboðan ó­nevnd, men fakfólkini skulu leggja navn til. Neyðugt er at boða frá bæði til barna­vernd­ar­tæn­ astu­na og politiið, tí eitt barnaverndarmál nýtist ikki at enda sum politimál. Allur harð­skapur er ikki sjónligur, og nógvur sálarligur harð­ skap­ur er. Tað er ikki til at vita, um harð­skapurin móti børnum veks­ur, ella fólk eru meira gløgg at fáa eyga hann og boða frá. - Vit royna alla tíðina at út­búgva okkum fyri at duga hetta betur, sigur Ingvør Justinus­sen. Mugu tora at tala at Tað ber til alt sam­døgrið at sen­da barna­vernd­ar­tæn­ast­ u­ni og politinum frá­boð­an­ ir, men hvat gera tann, sum eitt nú jólaaftan verður vitni til, at eitt barn er offur fyri onkr­um ágangi. - Har eiga vit sum vaksin fólk at tora at leggja upp. Vit eiga at tora at siga frá. Tað er trupult, og ofta eru fólk i iva, um tað r harðskapur, men har siga vit, at tann ivin eigur at koma barninum til góðar, sig­ur Ingvør Justinussen. Randi Jacobsen Miðvísa arbeiðið við at bara tuberklasjúkna í Før­ oy­um eydnast til fuln­ar í seinastu øld. Teir sein­a­ stu tilburðirnir vóru hjá fólki, sum fyrr høvdu havt tuberk­lar, og teir komu fram aftur. Men tey seinastu ár­ini hevur sjúkan spøkt næst­ an á hvørjum ári, tó við fá­ um tilburðum. - Vit sóu longu í 2000, at allir tilburðirnir vóru hjá fólki, sum antin eru kom­in uttaneftir ella hjá før­oy­ingum, sum hava ver­ið burturi og ferðast, sig­ur lungnalæknin Jón á Steig. Í Grønlandi eru nógvir tuberkl­ar, somuleiðis í Eystur­evropa, og í fjar­ eystri sum til dømis í lond­unum Teilandi og India. Jón á Steig sigur, at fólk, sum fara i fjareystur og gista á góðum gist­ing­ ar­húsum seta seg ikki í vanda fyri at fáa tuberk­ l­ar. Vandin er har, tá ið fólk fara í frumskógir ella eisini liva millum fólkið. Mótstøðufør bakteria Í Eysturevropa er funnin ein tuberklabakteria, sum er mótstøðufør. Tað er minni gott, tí í teimum før­um finst eingin heili­ vág­ur. - Men sjúkan er langt frá líka útbreidd í Eystur­ ev­ropa sum í India, sigur Jón á Steig. Hann hevur lisið seg til, at smittan breiðir seg ser­liga í fongslunum, og tá ið fangar verða latnir leys­ir, fer smittan víðari. Tuberklar smitta við hosta, og tá ið fólk taka i hond­ina á hvør øðrum. Sjúkan er løtt at basa nú. Tað tekur bara fáar vik­ur við heilivági. Fram til 1986 skuldu all­ir sjómenn til tuberkla­ kann­ing, áðrenn teir kundu mynstra. Síðan tað er skipanin, at teir skulu til kommunulækna at fáa heilsuprógv. Tá verða teir kann­aðir fyri bæði eitt og ann­að, og hetta er nógv betri, heldur Jón á Steig. Tuberklarnir koma uttaneftir Tuberklasjúkan er bast í Føroyum, og teir tilburðir, sum staðfestir eru seinastu árini, eru allir komnir uttaneftir Mugu tora at steðga harðskapi móti børnum Harðskapur Um tú á jólum sær, at eitt barn er fyri onkrum slagi av harðskapi, hevur tú skyldu at boða barnaverndartænastuni og politinum frá, en tú hevur um vaksin eisini skyldu til at leggja uppí, sigur Ingvør Justinussen, varaleiðari í Gigni Ingvør Justinussen minnir á, at øll hava fráboðanarskyldu um misrøkt børn Mynd: Álvur Haraldsen Tuberklar smitta millum annað, tá ið fólk njósa