fríggjadagur 27. januar 2012síða 42

nr. 11 · 27. januar 2012 10 VIKUSKIFTI revsa hana, heldur enn at hjálpa, fyri­ byrgja og fyrigeva. Tað ekstrema, tað víðgongda, er altíð áhugavert. At døma eftir teimum ógvusligu og harðrendu teldupostunum, eg havi fingið, er tørvur á alvorligari satiriskari viðgerð á hesum økinum... Hvat hava fólk skrivað til tín? – Ein kona skrivaði, at Gud letur seg ikki spotta, og hon kundi trygt lata HANN taka sær av okkum. Eg bleiv illa við at hesi hóttanini. Eg svaraði henni dámliga aftur, at eg eri ikki bangin, tí eg trúgvi sjálvur á Guð. Ikki ein náðileysan og revsandi Gud, men ein náðigan, kær­leiksfullan og fyrigevandi Gud, sum tíbetur er alt ov stórur til at fáa gron um slíkt smáttarí sum Moldvarp Føroya. Vit gera ikki gjøldur burtur úr Guði, vit spinna bara satiru burtur úr fólk­unum, sum í hansara navni, fara illa við hvør øðrum. Hvussu fyriheldur tú teg til hvassorðaðu ummælini, sum hava verið? – Tað eru sera nógv sum halda, at Moldvarp Føroya er framúr. Eftir fyrstu sendingina vóru fólk frá sær sjálv­um. »Provokerandi« og »pillbýtt« vóru frægastu ummælini tá. Facebook var ein stór lortaspann, men tað var væntandi, tí tað eru bara tey ónøgdu, sum vísa so týðiligan lit. Tað nívir sjálv­sagt fast, at atfinningar koma sum ein flóðalda, tá tú hevur lagt orku og kenslur í eina verkætlan, men vit tóku ímóti skolunum við opnum ørm­um, tí ein sjónvarpssending hevur sann­ iliga stórt vald. Tað, at fólk brúktu sín demokratiska rætt at siga sína erligu hugsan, er í veruleikanum eitt heilsu­ tekin. Vit kunnu ikki vísa onnur fram satiriskt, um vit ikki sjálvir tola av­ leið­ingar­nar. Atfinningar og ósemjur í sjálvum sær er ikki nakað ringt. Nega­tivu ummælini góvu okkum ofta onn­ur góð hugskot, sum strimbraðu inni­haldið í sendingunum. Kritikkur er eisini konstruktivur, tað ræður bara um at opna hurðina. Ein atfinning hevur verið, at tit banna og blóta í sendinginum. Hví er tað neyðugt? – Í satiru »fremmer overdrivelsen ofte forståelsen«. Ætlar tú at tekna ein stuttligan karikatur av einum manni sum Atla í Sundi, sleppur tú ikki undan banniorðum. Eiðir og ónærisligheitir eru, um tú vil tað ella ikki, serkend eyð­kenni, sum finnast í føroyska sam­ felag­num. Hvar er markið fyri, hvørjum tú kann gera gjøldur burturúr? – Tað er ein áhugaverdur spurningur, og markið er gruggut og ógreitt. Tað er alt eftir, hvønn tú spyr. Summi hava onga skomm skapta. Tey kunnu helst flenna eftir øllum, uttan mun til, hvussu kensluleyst tað er. Nøkur hava roynt at gera gjøldur við fólki, sum veruliga eru veik og verjuleys, men tað er tíbetur forbankað torført at vinda nakað stuttligt burtur úr slíkum. Eg haldi, at tað er at fara um markið. Tað er skilaleyst at sparka tey, sum hava rakt botnin. Satiran skal heldur brúka krútið upp á tey, sum sita við vald­inum á ovastu rók. Øll, sum hava vald­ið at ávirka lívið hjá øðrum, skulu við­gerast kritiskt. Tá er tó ikki sagt, at tey skulu spillast út. Satiran má heldur ongan­tíð provokera bara fyri at provo­ kera. Tað skal vera eitt hægri enda­mál. Onnur kendu tað kanska so, at Mold­ varp Føroya fór um markið í ávísum førum. Tað hava tey fullan rætt at halda og siga, tí tað er ein forbankað tor­før javnvág, sum tú ikki altíð skal skilmarkað einsamallur. Endamálið skal í øllum førum ongantíð vera at gera øðr­um fortreð – men hinvegin kanst tú heldur ikki altíð stýra, hvør fær ilt av hvørj­um, tí fólk eru so ymisk. Skalt tú halda teg aftur í øllum lutum, tí onkur kanska fær eitt sindur ilt av hesum ella has­um? So hendir jú einki. Tá stendur alt í stað. Tað kann ikki vera meiningin, ha? Seks sendingar av Mold- varpinum hava verið. Hvat hevði tú gjørt øðrvísi í dag? – Tað hevði verið ein fyrimunur, um vit kundu framleitt eina sending hvørja viku, heldur enn at gjørt meginpartin niðurfyri. Tá hevði Moldvarp Føroya verið upp aftur meira aktuelt og fingið betri politiskt bit. Møguleikin hevði verið at gjørt meira burtur úr sirkuss­ inum um tær níggju milliónirnar, sum landskassin fær afturat í ríkisveiting, fyri ikki tala um, hvussu hendan sam­ gongan er farin undir at seta oligariskar Putin-tilstandir í gildi í fiskivinnuni. Tað kundu vit spunnið nógvar góðar søgur burturúr. Vit høvdu yrkt sangir um tann vakra dagin, tá tað sló klikk hjá Óla Wich, og ein annan sang um mystiska sambandið millum flatlús og flatskatt. Vit høvdu nakrar fantastiskar teknikarar, sum runnu fyri lívinum at framleiða hesar seks sendingarnar, og úrslitið var skidegott eftir umstøðunum. Hugsa tær til, hvat vit høvdu fingið burturúr við meiri pengum, fleiri fólk­ um og betri tíð. Tit endaðu Moldvarpið við einum ironiskum innslagi, har tit gráta um kritikkin av sendingini. Hvat vildu tit siga við hesum innslagnum? – Altso, mær dámar ikki serliga væl at greiða frá endamálinum. Tá fell­ ir poengið eitt sindur til jarðar. Men vit kunnu ikki renna undan, at tann politiski pínslavátturin er ein óhugna­ liga sterkur figurur í Føroyum. Tað er okkurt slag av masochismu. Eingin kemur so sterkt aftur, sum tann frá­ koyrdi landsstýrismaðurin. »Jú jú, kanska hevur hann gjørt okkurt ólóg­ ligt, men tað er soooo synd í honum.« Tað er hugburðurin. Tað kennist onkutíð so, at tað verður hugsað sum Roosevelt um Somoza, at tað kann væl vera, at hann er ein bandittur, men hann er okkara bandittur. Hygg at summ­um politikarum, sum fata tað sum ein strategiskan vinning at fáa mót­støðu av religiøsum orsøkum. Tað er eitt forferdiligt mjarr og knarr um, hvussu hesin stakkals veiki minnilutin verð­ur forfylgdur. Tað er har, vit fara skeiv. Tey eru ikki ein minniluti, og tey eru alt annað enn veik. Tey hava vald. Eitt gott satiruinnslag hevði verið at stungið »mikrofonina í gron­ ina« á Miðflokkinum, sum saman við samgonguni, ger seg inn á tey lægst­ løntu í samfelagnum, samstundis sum tey siga seg vera verji teirra veiku. Løgmaður stóð eisini á tingsins røðara­ palli við himmalvendum eygum og græt um, hvussu synd tað var í honum, at HANN varð so illa happaður av sínum sokallaðu vinum á Facebook, og buhuhu hasi býttu fakfeløgini sum, heldur enn at fara til arbeiðs, standa og mótmæla »ábyrgdarfulla politikkinum hjá hesum høga tingi.« Vit hoppa upp á tað, hóast tað er fullkomiliga bakvent! Nei, tað er ikki synd í teimum. Tað var heldur ikki synd í Hans Paula og mær. Tí græt eg í hesum innslagnum. Fyri at gera gjøldur burtur úr okkum, sum halda, at tað er so forferdiliga synd í okkum, tí vit verða forfylgd av fólki, sum taka so forferdiliga synd í sær sjálvum, tí vit forfylgja teimum... isjanneit? Tað var í grundini kona mín, sum gav okkum hatta frálíka hugskotið at brúka eitt slag av dupult-ironi. So tú sigur, at vit hava hug til at renna undan ábyrgdini? – Ja. Øll, sum hava vald yvir fólkinum skulu standa til svars fyri fólksins dómi. Bar til at sleppa sær undan ábyrgdini, var talan ikki um veruligt fólkaræði. Heldur enn at tiga tað burtur, skulu vit gleðast um opna kjakið. Vit skulu tora at møta fordómum og ósemjum hjá hvørjum øðrum. Sum um tað ikki var nógmikið, royndu vit eisini, tilvitað ironiskt, at fáa seinasta orðið við einari tilsiping til okkara eyðkennislag »Fokk jú, I wont dú what you tell me.« Tað syrgiliga er, at tá vit smekka hurðina í høvdið á hvørjum øðrum, so endar alt samskiftið, og fordómarnir verða fastlæstir. Soleiðis kjakast vit ofta í Føroyum, tí vit tora ikki at lurta og læra av hvørjum øðrum. Moralurin er, at tann sosiali kritikkurin nýtist ikki at vera niðurbrótandi. Hann kann eis­ini vera broytandi, á ein positivan, kon­ struk­tivan og stuttligan hátt. Í so máta hava vit brúk fyri føroyskari satiru, sum kann bresta vindeyguni upp og skotra rotið burtur við frískari luft. Skrivað um Moldvarp Føroya: »Moldvarpið var ein satiru sendirøð, ið viðgjørdi mangar fjaldar skommir og sár í samfelagnum, sum í royndum er víst, at onkur hevur kent sviðan av. Væl er lagt til rættis, og mangt rot er grivið upp úr súru føroyamoldum.« Ragnar Winther Eliasson á Vágaportalinum tann 17. januar 2012 »Nú eru tað væl lærdir sjónleikarar, sum koma við slíkum ókvæmisorðum inn á okkum. Er hettar lærdómurin, so veit eg onki! Men eitt veit eg, at sleppa Føroyingar gomlu Guðstrúnni, er tað ein óbótaligur skaði, sum ikki bøtist aftur, og tá eru vit farin fyri skeyti!« Sólvit Simonsen í Sosialinum tann 4. januar 2012 »Moldvarp Føroya, sum vit í seinastuni hava fylgt við, er skemtisending á sera høgum støði, onkur kritiskur viðmerkjari segði, at sendingarnar kostaðu heilar 300.000 kr. Eg havi bert tað at siga, at tað er flott klára at gera slíkt megnarverk so bíliga.« Jóhan Heri Johansen í Sosialinum tann 4. januar 2012 »At Kringvarpið troystar sær at vísa slíkt blasfemiskt og beinleiðis útspillandi turrgelt moldmøsn, er enn eitt gott prógv um, at hvørki leiðsla ella sjónleikarar í Føroyum duga at skapa nakað upprunaligt, men koppa tí á til at spilla okkurt út ístaðin fyri.« Ólavur í Beiti á Vágaportalinum tann 25. november 2011 »Tað er gamalt fordómsgóðs, ið verður borðreitt við viðvíkjandi trúarlívinum í Føroyum. Hetta hevur ikki nakað sum helst hald við veruleikan at gera. Onki, sum vit menniskju hava við at gera, er fullkomið, heldur ikki teir persónar, sum vit møta, menn og kvinnur í Bíbliuni, sum blivu brúkt og knýtt til arbeiði Jesusar her á jørð. At SvF skal ganga á odda at niðurbróta hesar varðar, henda arv, sum okkara forfedrar góvu okkum, er ikki til at skilja.« Thomas J. Askham í Dimmalætting tann 28. desember 2011 mynd: høgni heinesen