fríggjadagur 20. juli 2012síða 62

vika 30 l 23. juli 2012 14 Ólavsøka 2012 Vikutema Jóannes Hansen Síðani stýrisskipanin varð broytt, og tað varð loyvt at seta tingið ólavsøkudag, hóast hann er sunnudagur, so er tað eina ferð komið fyri, at ólavsøkudagur var sunnudagur. Tað var í 2001. Ta ferðina var tað Anfinn Kallsberg, sum var løgmaður og helt síðstu løg­ mans­røðuna í fyrra skeiðnum hjá fullveldissamgonguni. Tað er mangt, sum broytist á mansins ævi, og í poli­ tikki er tað eitt langt tíðarskeið frá sunnudegnum 29. juli 2001 og fram til næsta 29. juli, ið fellur á ein sunnu­ dag – 29. juli 2012. Síðani løgtingsvalið 29. oktober 2011 hevur samgongan verið í Dan­ mark og samráðst við stjórnina um møgu­leikan at hækka ella dagføra ríkisveitingina. Tað fer Kaj Leo Holm Johannesen løgmaður ivaleyst at nerta við næsta sunnudag. Sunnudagin 29. juli 2001 – ella fyrsta sunnudagin, tá ið løgmansrøðan varð hildin - var høvuðsmálið í røðuni hjá Anfinni Kallsberg spuringurin um fullveldi. Løgmaður orðaði seg millum annað soleiðis: Samráðingarnar við donsku stjórn­ ina um ein sáttmála, ið skipar Føroyar sum eitt land við fullveldi í frælsum fe­lagsskapi við Danmark, slitnaðu tann 26. oktober 2000. Orsøkin var, at danska stjórnin bæði skrivliga og munnliga boðaði frá, at hon viðurkendi ikki føroyingar sum tjóð við sjálvsavgerðarrætti. Har­við var ósemja staðfest um sjálvt støðið undir samráðingunum, hóast sátt­ málauppskot landsstýrisins bein­leiðis í innganginum orðar hendan veru­leika. Ongin ivi valdar heldur um tjóð­ar­ rættindi føroyinga millum før­oyingar og politisku skipanina í Føroyum. Landsstýrið gjørdi tí av at leggja fram eitt uppskot til eina felags fráboðan til ST um støðu føroyinga sum tjóð, har danska stjórnin viður­ kennir, at føroyingar sjálvir gera av at skipa sítt egna ríki. Danska stjórnin sýtti fyri hesum og førdi fram, at Danmark var eitt eind­ arríki, har allur avgerðarrættur liggur hjá Fólkatinginum. Síðani boðaði landsstýrið frá, at ein einvegis fráboðan fór at verða send ST um tjóðarrættindi føroyinga, og at føroyingar sjálvir á fólkaatkvøðu skuldu gera av, um Føroyar skulu skip­ ast sum fullveldisríki. Landsstýrið fer ongantíð at gera nakra avtalu, sum ikki byggir á fólka­ rættin – t.e. tjóðarrættindini og sjálvs­ avgerðarrætt føroyinga. Tískil slitnaðu sam­ráðingarnar. Landsstýrið boðaði 1. februar í ár frá, at fólkaatkvøða um sjálvstýri Før­ oya fólks skuldi verða 26. mai 2001 við hesum innihaldi: Øll málsøki skuldu verða løgd und­ ir føroyskt málsræði í seinasta lagi 2012. Ein búskapargrunnur skuldi verða settur á stovn, til tess at tryggja eina trygga skiftisskipan. Heildarveitingin úr Danmark skuldi minkast eftir eini skipaðari ætlan. Fólkaatkvøða um at skipa Føroyar sum fullveldisríki skuldi verða í sein­ asta lagi í 2012. Av tí at danska stjórnin tulkaði fólka­atkvøðuna, sum eina endaliga at­kvøðu um fult sjálvstýrið her og nú, um føroyingar atkvøddu ja, og eina inn­liman í danska ríkið, um føroyingar atkvøddu nei, helt løgmaður, at fólka­ atkvøðan var ov vágin. Varð úrslitið eitt nei, metti løgmaður, at vandi varð fyri, at danska stjórnin fór at stað­ festa hetta sum eina innliman og frá­ boða ST hetta. Tí varð fólkaatkvøðan avlýst. Løg­ maður fer ongantíð at medvirka til at innlima Føroyar í danska ríkið. Í staðin er ætlan nú samtykt í Løg­tinginum, og arbeitt verður við at fremja hana í verki. Samtyktin stað­ festir, at føroyska tjóðin hevur sjálvs­ avgerðarrætt sambært fólkarættinum og tí sjálv ger av, hvussu Føroyar verða skipaðar stjórnarrættarliga. Samtyktin leggur somuleiðis fast, at farið verður undir at taka fult ræði og ábyrgd av landinum, at minka heildarveitingina burtur og at stovna Búskapargrunn Føroya. Samráðingarnar við donsku stjórn­ ina hava tó ikki verið til fánýtis, tí vit hava fingið eina greiða mynd av støðuni hjá donsku stjórnini og Fólka­ ting­inum. Tað er løgmanni púra greitt, at tilgongdin ikki verður løtt og so skjót, sum vit vildu ynskt, tí danska stjórnin vil ikki samstarva. Tvørturímóti ger hon tilgongdina so trupla sum gjørligt og leggur allar hugsandi løgfrøðiligar og politiskar fótonglar. Tí ræður um hjá okkum at vísa hegni og úthaldni, tí vit koma á mál. Roynt hevur verið at fingið fund í lag við donsku ríkisstjórnina til tess at leggja eina ætlan fyri, hvussu farast skal fram, so øll málsøki koma undir føroyskt ræði. Hetta hevur ikki eydnast, og tí hevur landsstýrið skrivliga boðað donsku stjórnini frá, at danska heildar­ veit­ingin skal minkast við 356 mió. kr. í 2002, samsvarandi við at skúlamál og almenn forsorg verða yvirtikin sam­ bært grein 2 í heimastýrislógini. Sam­ stundis er fráboðað, at á uppskotinum til løgtingsfíggjarlóg fyri 2002 verður heildarveitingin á inntøkujáttanini sett til 626 mió. kr. Stutt eftir ólavsøku verður lagt fyri tingið uppskot um Búskapargrunn Føroya, ið m.a. skal virka sum skiftis­ grunnur, so at búskapargongdin móti føroyskum fullveldi verður væl skipað og trygg. Sjálvstýrisætlan samgongunnar skal standa sína roynd í fyrra parti av hesi tingsetu. Vit hava sett okkum fyri at yvirtaka fleiri málsøki áðrenn 1. januar 2002. Fleiri av hesum málum krevja semju mill­um føroyskar og danskar myndug­ leikar. Mangt er, sum bendir á, at danska stjórnin ikki ætlar at gera sítt til, at partarnir semjast so málsøkini koma undir føroyskt málsræðið innan fyri tíðarfreistina í løgtingssamtyktini. Harumframt er longu staðfest, at danska stjórnin ikki er sinnað at samráðast um yvirtøku av løgregluni, hóast talan er um B mál, ið sambært heimastýrislógini kann yvirtakast eftir samráðingar. Hetta, metir løgmaður, er álvarsligt, og enn eitt tekin um, at danska stjórnin tilvitað forðar til­ gongdini í sjálvstýrismálinum. Tað kann tí gerast eitt trupult heyst í samskiftinum millum danskar og føroyskar myndugleikar. Arbeiðið í grundlógarnevndini, ið hevur verið umfatandi og víðskygt, er komið so væl áleiðis, at eitt fyribils upp­skot til grundlóg fyri Føroyar er gjørt, og verður tað viðgjørt í nevndini í løtuni. Hetta var brot úr røðuni hjá Anfinni Kallsberg, løgmanni, í tinginum sunnu­ dagin 29. juli 2001. Tá ið fyrsta sunnu­dags­ røðan varð hildin Fyrsta ferðin, at løgmaður helt røðu í løgtinginum sunnudag, var í 2001, tá ið Anfinn Kallsberg greiddi frá trupulleikunum í samráðingunum við donsku myndugleikarnar um føroyskt fullveldi, og tá ið løgmaður boðaði frá, at landsstýrið ætlaði at skerja ríkisveitingina við einum triðingi Tann tá 53 ára gamli Anfinn Kallsberg helt sína síðstu løgmansrøðu í fyrra valskeiðnum hjá fullveldissamgonguni ein sunnudag