fríggjadagur 24. august 2012síða 2

Fríggjadagur 24. august 2012 · Nr. 98 Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov vikuskiftisblaðið Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo – Stígur er í búskapinum, men støð­an er ikki ring. Tað segði Sigurð Poulsen, lands­ bank­a­stjóri, í gjár, tá bú­skap­ar­met­ ing­in varð løgd fram. Eftir stóru fram­ gong­d­ina í 2010 hava vit upp­liv­að eina stagn­a­tión í 2011 og í 2012, men fara at síggja eina var­is­liga framgongd í 2013, sigur Lands­bankin. Eitt eru tær staðfestingar og me­ t­ingar fyri fram­tíð­ina, sum Lands­ bank­in kem­ur við. Men lands­banka­ stjór­in kundi eisini hugs­að sær, at pol­i­tik­ar­ar høvdu betri am­boð, eitt nú til at stýra í­løg­um – ella am­boð, sum kunnu tryggja, at tær í­løg­ur, sum verða gjørd­ar, ver­u­liga eru tær í­løg­ur, sum á­virka fram­leiðslu­tørv­in best. Vit skulu ikki siga nakran ring­an fyri at halda, at politikarar ikki eru tey bestu at meta um, hvørj­ar í­løgur eru rættar. Her er tað, at lands­bank­in sær fyri sær, at veruliga fakligar met­ ing­ar verða grundarlag fyri polit­isk­ um avgerðum. Hesum hava fólkin í lands­bank­ a­num sjálvandi rætt í. Og eins sjálv­ sagt er tað, at pol­it­ikk­ur og fak­lig­ur kunn­leiki ikki er tað sama, men tað snýr sum hjá pol­i­tik­ar­un­um og fak­ fólki at finna ta røttu leiðina. Ofta síggja politikarar eina dygd í at nið­ ur­gera fakliga kunnleikan. Tá arg­um­ entini ikki halda, so verður bara slig­ið upp í glens. Men slíkt byggir sjálvandi einki land. Sig­urð Poulsen nevndi tað neyð­ uga at gera fakligar metingar um eff­ ek­t­ina av teimum ymsu íløgunum, sum pol­itiska skipanin setur út í kort­ ið. Hetta er so sjálvsagt – og vit taka neyv­an munn­um ov fullan tá vit siga, at valla fyr­iliggja slíkar met­ing­ar fyri allar tær íløgurnar í íløg­u­ætlanin fyri næstu tíggju ár­ini. Men tað áttu tær sjálvandi at gjørt. Á sama hátt er við fiskivinnuni. Har gongur illa at fáa politiksa mynd­ ug­leikan at ganga hon dí hon við fak­ kunn­leik­an – og í heila tikið vilja fleiri pol­iti­ka­rar als ikki kenn­ast við, at ein fak­kunn­leiki er uppi á landi. Tá so er, so verð­ur trup­ult at leggja soleðis til rættis, at øll fáa sum mest burturúr. Tað er so trupult at fáa henda pol­it­iskt kon­sens­us, sum skal til. Og púra vón­leyst tykist tað at fáa semju um, hvussu vit taka okkum bet­ur av til­feing­i­num. Landsbankin held­ur, at tað kann gerast við at eitt nú at taka yvirkapasitetin úr vinn­uni, og at vinn­an verður skipað meira markn­ að­ar­ligt. Heldur enn at fáa til­feing­i­ð fyri einki, so eiga ak­tør­ar­nir í vinnuni at gjalda fyri tað –  og helst eisini kappast um at fáa fat­ur á tí. Høvdu politikarar, vinna og fak­ kunn­leik­in tosað betur saman, so varð nógv vunni. Með­an vit bíða kunnu vit fegn­ ast um, at út­lit eru fyri einum lítlum vøkstri í 2013, sum kann vaksa til meira, um rætt verður atborið. Politikarar og fakkunn­leik­ in áttu at tosa betur saman At útmeldingarnar hjá lands­stýrinum eru heldur ym­iskar, eru tað so mong dømi um. Eitt av aðalmálunum hjá sam­gonguni var at hækka blokkstuðulin úr Danmark við 130 til 200 milliónum krón­um. Serliga var tað Sam­ bands­flokkurin, sum koyrdi hart upp á hetta málið til løgtingsvalið – og løg­maður setti longu gongd á málið, áðrenn sam­gong­an endaliga varð skip­að, við at senda boð­ ini til Bjarna Corydon, fíggj­ ar­mál­a­ráð­harra danska. Tað kom kortini ikki tað stóra burtur úr hesum sam­ ráð­ingu­m. Coyrdon segði longu undir viðgerðini av fólka­tings­fíggj­ar­lóg­ini, at tal­an ikki undir nøkrum um­støð­um fór at verða um at hækka blokkin – men møgu­liga kundi tosast um at prís­tals­viðgera blokkin. Og tað varð gjørt, blokkurin vaks tískil við 8,6 milliónum krón­um. Men sambært skrivinum frá Jenis av Rana í nátt, so verða als ongar samráðingar aftur, so sum løgmaður ann­ ars hev­ur boðað frá. Fráboðanin hjá Jenisi er so­ljóðandi: »…samráðingarnar við donsku stjórnina um dag­ førda rík­is­veiting hava verið og verð­a ikki endurtiknar! Tvær ásetingar vóru í sam­gong­u­skjal­i­num við­ víkj­andi rík­is­veit­ing­ini. Hin fyrra, um sam­ráð­ing­ar við donsku stjórn­ina um at dag­føra rík­is­veit­ing­ina til dags­virði, varð eftir ynski sam­band­s­ins (hetta var áðr­enn nýggju tónar teirra á ríkisrættarliga øk­i­num). Hin seinna var at mót­rokna økingina við 15% av van­ ligu meirinntøkum land­s­ kassans. Løgmaður og fíggj­ar­mál­ ar­áð­h­arrin komu aftur av sam­ráði­ngar­ferð í Danmark sum av torv­heiðum. Eftir heim­komuna høvdu vit fýra floks­for­menn í sam­gong­u­ flokk­u­num fund um støð­ una. Á fundinum var, til gleði fyri mong, full semja um at taka úrslitið til eft­ir­tekt­ar og ikki at fara aftur til sam­ráð­ ing­ar, hvørki tá ella seinni. Tað sum eftir stend­ur er seinna ásetingin í sam­g­ong­ u­skjal­i­num, mót­rokn­ing­in, og skuldu ikki verið mong bein í at fullført hana.« Jenis avlýsir blokk-hækking Í dag eru 69 ár síðani Bartals­ messu­valið í 1943. Tað ser­ merkta við hesum vali var, at tann nýggi Fólkaflokkurin hevði sera stóra framgongd – hann vaks seks tingmonnum upp í 12. Eitt annað sermerki var, at Sjálv­stýrisflokkurin, sum hevði verið um­boð­að­ur á ­tingi øll árini síðani floks­ být­ið í 1906, ikki fekk umboð valt. Flytingarnar við hetta val­ið vóru – um­framt stóru fram­gongd­ina hjá Fólk­a­ flokk­i­num, at Sam­bands­ flokk­ur­in stóð í stað við átta ting­monn­um, Javn­að­ar­flokk­ ur­in misti ein frá seks nið­ur í fimm, með­an Sjálv­stýr­is­ flokk­u­r­in misti allar sínar fýra ting­menn. Fólkaflokkurin, sum koyrdi hart á við sjálv­stýr­is­ mál­i­num, mangl­aði bara ein ting­mann í at hava reinan meir­i­luta – sum kundi havt stóra ávirkan á framtíðar stjórnarstøðu Føroya. Til løgtingsvalið 30. jan­uar í 1945 fekk Sjálv­stýr­is­flokk­ur­ in held­ur ikki um­boð­an, men 6. november í 1946 var aftur løgmtingsval, og tá stillaðu Sjálv­stýr­is­flokk­ur­in og Javn­ að­ar­flokk­ur­in upp á sama lista, og tá fekk Sjálv­stýr­is­ flokk­ur­in tveir mans valdar á javn­að­ar­list­a­num, Símun Pet­ur Zac­har­i­asen og Louis Zachariasen, og soleiðis kom Sjálv­stýr­is­flokk­ur­in aft­ur­í­aft­ur – og hevur havt sæti síðani við sum oft­ast tveimum umboðum, onk­un­ tíð trimum og fýra ferðir við ein­um umboði. Umboðanin, sum Fólka­ flokk­ur­in fekk á tingi í 1943 er tann størsta, sum nakar flokk­ur hevur havt – eftir at fleiri enn tríggir flokkar vóru á tingi. Hóast Fólkaflokkurin misti ein mann í 1945, so vaks undirtøkan úr 41,5 prosentum til 43,4 – og so stóra undirtøku hevur eingin flokkur havt síðan. Fólkaflokkurin fekk næstan meiriluta á Bartalsmessuvalinum Komm­ unur halda ikki orð Maud wang hansen kjak á síðu 33 Brúka send­i­stov­ ur í ríki­ num Bárður Nilesen kjak á síðu 34 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 13 tingmenn avmyndðir í løgtinginum saman við hilbert amtmanni í 1945 Búskaparvøkstur í eygsjón