hósdagur 25. mars 2004síða 6

10 Nr. 59 - 25. mars 2004 Nr. 59 - 25. mars 2004 11 Landskassin er eftir øllum at døma í nógv verri standi, enn hildið var undan valinum. Skattainntøkurnar eru kanska einar tvey hundrað milliónir lægri enn mett varð fyri minni enn einum ári síðani. Harafturat forsømdi undan- farna samgonga at gera nakað við útreiðslustøðið, hóast blokkurin var niðurskorðin við 366 milliónum um árið. Fyri samgonguna, sum nú situr, merkja fallandi skatta- inntøkurnar, at hon má endurskoða tað, ið farið var út til val uppá, tí fortreytirnar eru munandi verri, enn tosað var um undan valið. Vónandi fer samgongan ikki at spara uppá sama máta, sum undanfarni landstýrismaðurin í fíggjarmálum skeyt upp, har man skar eitt prosent av allastaðni um ein kamb. Hetta er ikki skilagóður máti at spara uppá, tí endin verður, at alt riggar illa, tí eingin hevur nokk. Eisini eru sparingar um ein kamb ein ov lættur vegur út hjá politik- arum, tí tað sleppur teimum undan at raðfesta. Hetta eiga teir ikki at sleppa. Teirra uppgáva er at raðfesta, so at skattgjaldarans peningur verður brúktur best møguligt til tað, ið skattgjaldarin vil, at peningurin skal fara til. Hetta merkir, at politikarar eiga at seta eina raðfesting upp, har tey týdningarmestu málini standa ovast, meðan tey ting, ið kunnu verða góð at hava, men ikki eru neyðug standa niðast, og kunnu fremjast, tá pensionistar, sjúk, avlamin, skúlaungdómur o.s.fr. hava fingið sítt. Tað, sum er neyð- ugt, má fram um tað, ið er gott at hava. Hetta tekur okkum til politiska kjakið seinastu tíðina, har andstøðuflokkurin, ið hevur havt ábyrgd av markantu undirbudgetteringini hvørt ár seinastu 6 árini, setir kostnaðarmikil uppskot fram, uttan at fortelja, hvussu hesi skulu fíggjast. Eitt dømi er listaskúlin, og helst er breið semja, um at ein slíkur skal gerast, tá ráðini eru til tað. Spurningurin er bara, um hesi ráðini eru til staðar í dag. Hvussu ætlar Tjóðveldsiflokkurin at fíggja ein slíkan í verandi løtu, har tað tykist trupult at fíggja tann dagliga raksturin av land- inum, uttan lántøku? Vit spyrja bara! Alt ov ofta verða málini diskuterað sum einkultmál, tá tey verða løgd fyri tingið. Tí fær man alt ov ofta eitt einsporað kjak, har tingini gerast svørt ella hvít. Um ein tinglimur fær settan spurningin, um hesin vil hava ein listaskúla í Føroyum, so svarar tinglimurin helst ja, tí hvør unnir ikki skapandi listini alt tað besta. Fær sami tinglimur settan spurningin, um vit skulu hava henda listaskúla ella, um vit fyri somu pengar skulu avskaffa bíðilistar í sjúkrahús- verkinum og innføra økisterapi, so verður svarið helst ikki so einfalt. Vit siga ikki, at hetta er reella støðan í dag, men hetta er ein roynd at lýsa, hvussu ein heildarmynd við einari heildarraðfesting má verða partur av politiska kjakinum, tí hetta er tann beiski veruleikin, ið politikarar mugu brynja seg til komandi árini. Politikarar í samgongu og í andstøðu. Tað er gott, at Tjóðveldisflokkurin heldur áfram við at vísa á vegir fram til dømis innan mentanarøkið, men flokkurin skyldar eisini at fortelja, hvussu hetta skal gjaldast. Blokkurin, ið sambært somu tjóðveldisfólkum skapti "kunstiga vælferð" er skorin nógv, og tí verður minni til alt tað, ið ikki er strangt neyðugt, men bert gott at hava.At reka konstruktivan andstøðupolitikk er eisini at siga frá, hvaðani pengarnir skulu koma til at fíggja tey ymsu málini. DAGSINS MEINING Sosialurin Raðfesting og fíggjarlóg VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo JónBrianHvidtfeldtjonbrian@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard ave@post.olivant.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Jákup Egholm Hansen Seinastu nógvu árini hava føroyskir politikarar rópt um kapp um studningsfría vinnu, og at teirra uppgáva er at skapa karmar fyri sjálvberandi vinnu. Alt gott um tað. Men hvat eru tað so fyri karmar sum politik- arnir hava útvega kreppu- rakta rækjuflotanum ?. Fyri fiskiskap kann "karmar" neyvan verða annað enn kvotur ella veiðumøguleik- ar. Og her er ringt at fáa eyga á nakrar víðkaðar karmar, tí meðan rækju- veiða í Norðuratlantshavinum síðani 1970 er vaksin við 1600% úr 25.000 tonsum til uml. 400.000 tons nú, so eru rættindini hjá føroysku rækjuskipunum heldur minkaði enn vaksin hesi 30 árini. Hetta er ein stór orsøk til, at rækjuflotin er í eini so truplari støðu sum hann er, og tí er heldur ikki ov nógv kravt, at núverandi politik- arar við ymiskum tiltøkum av álvara tryggja, at rækju- flotin kann fóta sær aftur. Grønlendsk smáligheit Men hetta gerst ikki, um landsstýrið letur sín fiski- vinnupolitikk á m.a. NAFO og NEAFC-økinum stýra av Grønlandi. Føroysk skip hava við tógvi stríð og fyri ein høgan prís vunni sær søgulig rætt- indi til rækjukvotu á Grand Bank. Men hóast hetta økið einans er opið fyri rækju- veiðu 6 1/2 mánaða um árið, so eru longu 3 mán- aðir farnir uttan at føroysku skipini eru sloppin í gongd. Og sambært landsstýrinum er orsøkin at Grønland forðar fyri hesum. Hetta landið, sum hevur yvir 100.000 tons av rækjukvotu í egnum sjógvi, leggur forðingar í vegin fyri at føroyingar kunnu fiska síni uml. 1.200 tons, tí teir vilja hava eini 400 tons burturav. Ófatuligt at landsstýrið og danska uttanríkismálaráðið vilja latað slíka grøn- lendska smáligheit um seg ganga, men tað er júst tað sum hendir. Hevði Grøn- land so liva upp til fiski- veiðuavtaluna millum Grønland og Føroyar um, at føroysk skip skulu kunna keypa rækjukvotur frá grønlendskum skipum, so kundi ein kanska tosa um eitt slag av javnvág, men tað ger Grønland ikki. Slík- ar avtalur verða politiskt forðaðar í Grønlandi. Teir velja heldur at selja kom- andi ES-limum úr Balta- londum hesar kvotur. Og óndar tungur vilja verða við, at teir verða væl stuðl- aðir av einstøkum reyput- um føroyskum yvirmonn- um við grønlendskum skip- um. At Grønland eisini leggur forðingar fyri føroysk áhugamál í NEAFC átti at fingið bæði føroyskar og danskar myndugleikar at raknað við. Grønland forðar føroyskum skipum Og ikki nóg mikið við tað. Tey føroysku skip sum av sínum eintingum royna at víðka um sínar karmar við at keypa sær kvotur frá øðrum londum á NAFO- økinum, fáa noktandi svar frá landsstýrinum. Grund- gevingin er, at Grønland og uttanríkismálaráðið eru ímóti, og at hetta brýtir við princippir hjá myndugleik- unum í Danmark, Grøn- landi og Føroyum. Men hvat í allari víðu verð skulu vit brúka princippir um rækjuveiðu á NAFO-øki- num til, tá ongi skip verða eftir ?. Og tað verður endin um landsstýrið ikki tekur annað skinn um bak. Men tað passar ivaleyst sum fótur í hosu fyri grøn- lendsku rækjuvinnuna, er kanska júst tað teir vóna. Floyals-handskarnar av Tíðin er fyri langari tíð síðani komin, har føroyskir myndugleikar taka floyals- handskarnar av í millum- landa fiskiveiðumálum, og sjálvir seta nøkur mál út í kortið, eins og íslendingar og norðmenn gera, uttan mun til hvat Grønland, Danmark, Canada og aðrir siga. Tað er niðurbrótandi fyri vinnuna at vita sær, at okkara landsstýrið tekur donsk og grønlendsk áhugamál framum karmar fyri kreppuraktu rækju- skipini Ein embætismaður í landsstýrinum segði eina- ferð, at vit máttu royna at seta okkum inní hvussu grønlendingar hugsa í mál- inum um kvotabýtið á Grand Bank. Tað kann væl verða at vit eisini skulu gera tað, men tað er uppá tíðina, at okkara egna landsstýrið eisini setir seg inní hvussu føroyska rækjuvinnan hugsar og hevur tørv á, tí tað má alt annað líka hava størri týdn- ing enn hvat grønlendingar hugsað. Stýrir Grønland føroysku fiskivinnuumsitingini? Viga grønlendsk/donsk áhugamál tyngri hjá landsstýrinum enn kreppan í føroyska rækjuflotanum VIÐMERKINGAR Petur S Johannesen Eg vil fyrst byrja við at spyrja leiðsluna í Sam- bandsflókkinum, hvat teir virða tær 800-900 stemm- urnar, sum flokkurin fer í Suðuri? Eg stilli hendan spurn- ing, tí eg vil gjarna vita, hví Sambandsveljarin í Suðri, saman við tingmanninum hjá okkum hava fingið eina so ljóta viðferð frá einum stórum parti av Sambands- leiðsluni norðanfjørðs. At tað eru gjørdar avtalur millum Havnina og Klaks- vík er ongin ivi um. Klaks- víkin fekk fiskimálaráð- harran, sum annars var til- lutaður okkum í Suðri, og fyri at tað skuldi kunna lata seg gera, mátti okkara mað- ur so lata sít lív. Nú Klaksvíkin hevði fingið landstýrissessin hjá Johan Dahl, skuldi Havnin nú hava formannin. Hetta skuldi gerast so stilt og ró- ligt, sum møguligt. Tí sum Kaj Leo jú hevur útalað: Sambandsflókkurin tolir ikki meira ringa reklamu, men er tað ikki júst Kaj Leo og hansara menn, sum hava givið Sambandsflókkinum hesa ringu reklamu við at jagstra og forfylga okkara tingmanni, Johan Dahl, og tikið alla meiningina úr orðinum, Samband, í hvussu er í eygunum hjá sambandsveljaranum í Suðuroy. Nei eitt er so heilt sikk- urt, vit koma aldrin at gloyma Sambandsflokkin fyri hesa ljótu gerð, sum nú er gjørd .Tað skuldi ganga 35 ár innan vit í Suðri fingu tillutað ein Landstýrissess aftur frá Sambandsflokkinum, og at hann var okkum illa untur, ja tað sígga vit nú. Tí heiti eg á allar sam- bandsveljarar úr Suðri. Gloymið ikki hetta aftur. Tíðin er helst komin, at vit nú munnu byrja at hugsa okkum beturi um, tá vit skulu seta krossurin næstu ferð. Tí eitt er sikkurt, vit eru ikki ein partur av tí Sam- bandsflokki, sum er norð- anfyri, tað gjørdu teir klárt við at stinga knívin í ryggin á tí manni (Johan Dahl), sum vit í Suðri valdi at senda norður til Havnar á Ting. Men eg rokni nú ikki við, at søgan endar her. Tí sum danin sigur: »Den der graver en grav til en anden, falder ofte selv i den«. Hvar skal krossurin setast? TÍÐINDASKRIV Komandi vikuskifti hevur Støkk árliga fimleikafram- sýning í ítróttarhøllini í Runavík. Leygardagin 27. mars byrjar framsýningin klokkan 15.00 og sunnu- dagin 28 mars klokkan 16.00. Øll liðini hjá felagnum eru við til framsýningarnar báðar dagarnar, tó verða merkir og íðnisprógv hand- aði sunnudagin. Framsýningarnar eru mettar at vara umleið 2 1/2 tíma fyrra dagin og 3 tímar seinna dagin. Eins og undanfarin ár hevur felagið nógvan fjøl- broyttan fimleik at vísa fram, eitt nú móðir og barn, børn 5-6 ár, vanligu liðini frá 1.-10. flokk, ungar kvinnur, aerobic, reið- skapslið, stór-kappingarlið og blandað lið við kvinnum og monnum. Við í framsýningini verð- ur eisini afturvendandi til- takið við grýlum. Eisini skipar felagið fyri páska- eggjatombola og kaffisølu í gongini í ítróttarhøllini báðar dagarnar. Atgongumerkjasølan byrjar 1 tíma áðrenn fram- sýningina. Kostnaðurin er 60 kr. fyri vaksin og 20 kr. fyri børn. Fimleikaframsýning Havfrýr í skipsvraki. Myndin er frá Fimleikafagnaðinum í Norðurlandahúsinum í november 2003, har Støkk vann fagnaðin Náttúrugransking og -lesnaður? Hans Birgir Hansen Tað er frá Danmarks elstu fyritøku innan náttúru- medisin, eg havi tvey bind, focus á náttúrumedisin, og eg havi sjúkraskrásetin og vøruyvirlit, frá A til Ø, og kunningarbløð! Fyritøkan hevur granskingarstovu, starvsfólk og framleiðlslu- virksemi av náttúrumedi- sini, ið selt verður á danska heimamarknaðinum, ið eisini fæst til keyps í Havn, undantikið apotekið! Eg kann standa inni fyri tí náttúrumedisini, eg sjálvur eri brúkari av, ið ein kann viðmæla fólki at royna, ið hava vælferðarsjúkur, og kunnu vinna á sínum heilsutrupulleikum. Villleiðandi kunning/ upplýsing? Starvsfólkini innan al- manna-, heilsu, sjúkrahús- og apoteksverkini, og heimarøktar- og kommunu- læknaskipanir geva tilvitað villleiðandi kunning/upp- lýsing til viðskiftafólk í dag. Vit kunnu spara 100 tals mill. kr. á hvørjum ári við at bjóða øllum føroy- ingum, ið eru misnýtarar, fríska ernering/ føðslu- evni/kropsføði/kosttilskot/ motiónstúrar kring alt landið! Flestu øll ættarlið, stættir, frá børnum til fólkapensionistar, eru mis- nýtarar, og primitivu við- gerðarmøguleikarnir eru ikki nøktandi, og tá ið øll skulu uppihalda øllum fakbólkum, stættum! Frískari og opið samfelag? Tað gongur støðugt fram á at skapa eitt frískari & opið samfelag, hvørs øll tabu- evnir skulu gerast søga, tá øll skul fáa livað og virkað á egnan hátt við at bróta tann ónda sirkulin! Vit kunnu spara nógvar felags- skapir, fyritøkur, stovnar, virkir, myndugleikar, vald, skapa vit eitt frískari og opið samfelag við sosialari samveru innan fyri áður- nevndu! Bestu viðgerðar- fólk at vitja skúlar, fyritøk- ur, stovnar, virkir, mynd- ugleikar, vøldir, felags- skapir, klubbar, eru misnýt- arar, ið kunnu greiða frá lívi sínum og rúsevnisum- hvørvi! Vegurin til frískari lív? Tað er hvat ið ein fæst við at kunna um í lesarabrøvum og úti millum manna, har fólk fylgja eins ráðum, ið eru uppgivin av lækna- autoritetum, ið leita sær røttu kunning, upplýsing, í dag! Vit kunnu niðurseta deyðiligheitina í øllum Føroyum í dag, og fyri- byrgja og lekja vælferðar- sjúkur, ið ein fæst við at granska og lesa upprunan til heima við hús! Vitja heimasíðu www.natur-drogeriet.dk C M Y K 11 10