mánadagur 3. desember 2012síða 2

Mánadagur 3. desember 2012 · Nr. 141 Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo mánadagsblaðið Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo – Kappingarførið hjá før­ oysku vinnuni er undir stór­ um trýsti. Seinastu árini eru út­reiðsl­ur­nar av gjøldum, tað al­menna hevur lagt á vinn­ una, hækkaðar munandi, og kom­andi ár hækkar el-prís­ urin við 11 oyrum pr kwt og við fimm oyrum afturat í 2014 umframt mvg. Tað sigur Vinnuhúsið í við­merk­ing til, at el-prísurin til størri vinnufyritøkur hækk­ar við 16 oyrum. Vinnuhúsið skrivar víð­ ari: – El-prísurin hækkar á nýggj­ár­i­num við fimm oyr­ um fyri allar kundar. Har­ um­framt hækkar prísurin við oyrum oyrum afturat fyri vinnukundar, sum hava eina árliga streymnýtslu yv­ ir 20.000 kwt/ár. Í 2014 verð­ ur aftur ein hækking til stóru vinnufyritøkurnar á 5 oyru pr kwt. Tilsamans ein hækk­ ing á 16 oyru umframt mvg. Prísvøksturin uttan mvg (frá 0,99 kr. pr. kwt til 1,15 kr. pr kwt) svarar til eina hækking til stóru vinnufyritøkurnar á 16,2% og til vanliga brúkaran á 3,4% (frá 1,46 kr.pr. kwt til 1,51 kr. pr. kwt). Hetta er ein sera ógvuslig hækking fyri vinnuna, og Føroya Ar­ beiðs­gev­ar­a­felag metir, at kapp­ing­ar­før­ið hjá føroysku vinn­uni er í vanda. Fyri eitt ork­u­tungt virki, sum brúkar 8 mill kwh, merkir hetta eina eykarokning uppá 3,2 mill. kr, sum virkið má heinta inn aðrastaðni, skal virk­ið framvegis vera eins kapp­ ing­ar­ført. Um samanborið verður við eina danska virki, sum er á leið somu stødd, so vildi rokningin til donsku fyri­tøk­ una verið 65 oyru pr. kwt í mun til 1,10 kr. pr. kwt í Før­ oy­um í 2013. Harumframt hækkar SEV eis­ini íbindingargjøldini frá kr. 2.500/4.000 til kr. 10.000/13.000 kr. til sethús, rað­hús og neyst v.m. Orsøkin til, at hækkingin fyrst og fremst verður løgd á vinn­una, er sambært SEV, at olj­u­kostnaðurin til ein kwh er 1,02 kr, meðan søluprísurin fyri sama kwh er 0,99 kr. Sambært SEV so skulu sera stór­ar íløgur gerast komandi trý árini. Mett verður, at íløg­ur­nar verða umleið 1,1 mia kr., harav íløgurnar í Sunds­verk­ið telja fyri uml. 500 mió, vindmylluparkin í Hús­a­haga fyri 150 mió, kað­ al til Suðuroynna á 100 mió, harumframt restíløgur ísv útbýggingina av Eið­is­verk­i­ num o.a. Kappingartreytirnar hjá før­oysk­um virkjum eru harð­ ar. Og oftani skulu bert smá­ ar eykaútreiðslur til, fyri at kapp­ing­ar­førið er burtur. Før­ oya Arbeiðsgevarafelag stúr­ir fyri gongdini seinastu tíði­na, har útreiðsluvøksturin hjá vinnuni hevur verið ógv­us­ lig­ur, m.a. av alment áløgdum gjøldum, og nú eisini øktum prís­um frá SEV. Ógvusligi íløg­u­tørvurin hjá SEV næstu 3-4 árini bendir neyvan á, at vinn­an kann vænta sær kapp­ing­ar­f­ørar orkuprísir í bræði. Málið um fiskiloyvini – fólks­ins ogn – sum verða seld fyri mill­i­ón­ir og koyrd­ar í priv­at­ar lummar, var á bredd­a­num í Degi og Viku fríggja­ kvøld­ið. Høvið var, at lands­stýr­is­ sam­gong­an hevur í umbúna aft­ur at seta í gildi eina skipan við rull­ andi fiskiloyvum. Eftir gomlu skipanini, sum var gald­andi til 2007, vóru fiskiloyvini rull­andi í 12 ár. Tað merkti, at tann sum hevði fiskiloyvi, altíð hevði eina 12 ára uppsagnartíð. Tí bar til at kap­i­tal­i­sera ta til­feing­i, sum kundi fisk­ast hesi árini, og so selja fiski­ rætt­ind­ini saman við skipinum. Á henda hátt hava reiðarar vunn­ið hudrað­tals mill­i­ón­ir upp á at selja rætt­indi til til­feingi, sum vit øll eiga. Vit kenna søguna úr Íslandi, har nakr­ar fáa familjur tjentu seg ov­ ur­ríkar á henda hátt, meðan tey, ið keyptu, settu somu rættindi í veð og skuld­ar­bund­u flotan, sum soleiðis varð nið­ur­pínd­ur. Hetta er ein ónd ringrás – sum tí­verri eisini sæst her hjá okkum. Nógv­ir peng­ar eru tikn­ir úr vinn­ uni, sum í veru­leik­a­num áttu at kom­ið okk­um øll­um til góð­ar, tí tað kann ikki verða rætt, at nakr­ir fá­ir per­són­ar so­leið­is skulu kunna gera sær dælt og ríka seg upp við at selja fólks­ins ogn. Og vit tosa altso um ein­stak­ar handl­ar fyri hundrað­tals milli­ónir krónur! Men so­leið­is er støðan, tí vit hava eitt pol­it­iskt syst­em, sum ynsk­ir eina slíka skipan. Og tá vit hava eitt pol­it­iskt syst­em, sum vil tað, so er tað tí, at vit hava velj­ar­ar, sum ynskja, at vit hava eitt politiskt syst­em, sum vil tað. Eins og í Íslandi, so hava hesi fól­kini, sum hava takið á vinnu­ tólu­num í fiski­vinn­uni so stórt tak á pol­i­tik­ar­um – kanska ser­liga í ein­ um á­vís­um flokki, at hetta verður ikki broytt, og øll lands­stýr­ið føra fiski­vinnu­poli­tikk­in ­hjá Fólk­a­ flokk­i­num. Tað hava vit sæð bæði við Javn­að­ar­flokk­i­num, Tjóð­veld­i­ num og Sam­b­ands­flokk­i­num. Hes­ ir flokk­ar megna ikki at skipa seg í sam­gongu utt­an um Fólk­a­flokk­in, og so leingi, sum Fólka­flokk­ur­in sam­starv­ar við onkr­an av hes­um flokk­um, so verður skipanin ikki broytt. Men tað er í síðsta enda veljarin, sum ger av, hvussu leikur fer. Spurn­ ing­ur­in er so, um velj­a­r­in ikki heilt dugir at skilja støðuna – ella um tað er eitt velj­ar­a­ynski, at nøk­ur fá fólk skulu kunna ríka seg ov­ur­ honds nógv upp av fólks­ins ogn. Og spurn­ing­ur­in er so eis­ini, um tað er eitt velj­ar­a­ynski, at tá hesi fólk so­ leið­is kunnu ríka seg upp, so skulu tey sjálv­andi held­ur ong­an skatt rinda til fel­ags­kassan. Støðan er í øllum førum gro­ tesk. Er tað eitt veljaraynskið, at summi skulu fáa fólksins ogn Í morgin klokkan 9 skipar Dugni saman við Listasavni Før­oya fyri hátíðarløtu í List­a­skál­a­num í sambandi við, at vit avdúka Kær­leiks­ kúl­u­na 2012. Kærleikskúlan 2012 er snið­givin av einum av okk­ ara mætastu listafólkum. Á há­tíð­ar­løtuni verður al­ manna­kunn­gjørt, hvør hevur snið­giv­ið Kær­leiks­ kúl­una 2012, og listafólkið fer at greiða okkum frá, hvat snið­ið í ár ímyndar. Á hátíðarløtuni fer Kar­ in Kjølbro, vegna stýrið fyri Dugna, at heiðra eini virð­i­ lig­ari fyrimynd. Annika Olsen, lands­stýr­ is­kvinna í al­mann­ a­mál­um, flyt­ur fram røðu. K æ r ­l e i k s ­ kúl­an er eitt ynd­i­s­ligt list­ a­verk, og ein savn­ar­a­gripur við einum inn­i­haldi av sonn­um virði – kær­leika og vin­ a­lag. Kær­leiks­k­úl­an er ein munn­blást glas­kúla, ið ber brá av kær­leika og góðsku. Kúlan er hand­gjørd og hvørt upplag er av­markað. Ikki tvær kúl­ur er akkurát eins, men hvør ein­støk kúla er yndislig á sín egna hátt – júst eins og hvørt fólk á jørð­ini. Kærleikskúlan 2012 verð­ ur bert seld í eitt avmarkað tíð­ars­keið – frá 4. desember til og við 23. desember – í gávu­búð­um kring landið. All­ur vinn­ing­ur fer til, at styrkja um ar­beiðs­førleikar hjá fólki. Dugni handar kærleikskúlu Hvør eigur fólkins ogn? Kapp­ing­ar­førið í vanda Frels okkum frá lýsigum Jákup Mørk Tíðargrein á síðu 14 Val­ støð­ini mugu ger­ ast størri Helgi abrahamsen kjak á síðu 23 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Snorri Brend, journalistur, fekk Kærleikskúluna í 2010