mánadagur 10. desember 2012síða 2

Mánadagur 10. desember 2012 · Nr. 144 Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo mánadagsblaðið Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo At summir samfelagsbólkar eru betri fyri enn aðrir kemur javnan til sjónd­ar. Vit hava so mangan spei­rik­ ið pol­i­t­ik­ar­ar, sum kunnu á­set­a sín­ ar egnu lønir, sínar egnu frádráttir, og sum kunnu fáa skattafrí ískoyti sum teim­um lyst­ir – í­skoyti, sum eing­in ann­ar samfelagsbólkur fær. Men aðrar stættir í samfelagnum eru eis­ini, sum kunnu skriva rokn­ ing­ar, sum teimum lystir. Herfyri vístu vit her á síðuni á, hvussu advokatur í skattamálinum mill­um gøtumenn og Taks smurdi sær knív­in við milliónarokning til skatt­a­valdið. Í dag skal løgtingið gera av, um játt­aðir verða eyka pengar til eyka út­reiðsl­ur, sum Taks hev­ur fing­ið av at føra eitt rætt­ar­mál móti gøtu­ monn­um – eitt rætt­ar­mál, sum Taks tapti. Vit kunnu halda um hetta rætt­ ar­mál, tað vit vilja. Rætturin hevur tal­að, og Taks tapti málið, sum snúði seg um, at Taks metti tað sum kamu­fler­að vinn­ings­býti, tá parta­ eig­ar­ar í P/F Vinn­uni í Gøtu seldu eg­in parta­brøv við stórum vinn­ingi. Taks á­setti skatt­in til góð­ar 53 mill­ i­ón­ir, sum parta­eig­ar­ar­nir valdu at gjalda, sam­stund­is sum teir stevndu Taks eft­ir peng­u­num. Og at hetta var ein góð íløga fyri part­a­eig­ar­ar­nar at gjalda skatt­in og stevna og vinna skuldi vísa seg, tí rentan, teir fáa er 15,5 mill­i­ón­ir krón­ur. Vit kunnu siga, at Taks átti at kent sín­ar egnu regl­ur, so ein slík stevn­ing átti at ver­ið ó­neyð­ug. Pol­ i­tik­ar­ar­nir – og ráð­gev­ar­ar teirra – hava valt at gera skatta­regl­ur­nar so »fløkt­ar«, at slík­ur parta­bræva­hand­ il er púra lóg­lig­ur. Tað vistu pol­i­t­ ik­arar, sum vórðu ávaraðir – men kort­ini valdu at at samtykkja lóg­ ar­upp­skotið á sinni. Tað vistu eisini ráð­gev­ar­nir hjá politikarunum, sum so­leiðis eisini hava ráð­givið hundrað­tals milliónir úr part­a­fel­ øg­um í privatar lummar. Men tað er ikki nóg mikið við tí, at parta­eig­ar­ar­nir hava gjørt eina góða í­løgu, tí slíkt rætt­ar­mál er sann­i­liga gott fyri ad­v­ok­at­stætt­ina eis­ini, sum al­tíð megn­ar at gera sær dælt, um tað so gongur illa, ella um tað gong­ur væl, so vinnur ad­vo­kat­ ur­in altíð. Og báðir advokatarnir vinna í hes­um máli. Advokatar hjá parta­ eig­ar­u­num fáa 3,5 mill­i­ón­ir krón­ur, með­an advokaturin hjá Taks – altso advokaturin, sum tapti málið – fær 2,5 mill­i­ónir. Tað er okkurt, sum ikki ruggar rætt í okk­ara rætt­ar­sam­fel­ag, tá eitt slíkt mál skal geva út­við sjey milli­ón­ir krón­ur í ad­vo­kat­rokn­ing­ um, tí at Taks ger eina roynd at fáa skatta­krón­ur í kass­an. Og hvussu ber tað til, at man kann tjena so nógv­ar mill­i­ónir fyri at tapa eitt mál fyri Taks? Ei undur í, at ein ein almenn út­reiðsla upp á 53 milliónir endar upp­i á 75 mill­ión­um. Advokatarnir vinna eisini tá teir tapa... ­– Tað sær út til, at tað al­ menna hevur ynski um at krevja hægri skatt til rakst­ ur av Aktsovuni. Tað heldur Føroya Ar­ beiðs­gev­ar­a­felag. – Hetta hóast vit eru mill­um tey, sum rinda mest í av­gjald­um í heiminum, tá tað kem­ur til bilakeyp og bil­a­rakst­ur. Føroyingar rinda í dag mill­i­ón­ir í brenn­ i­olju­av­gjaldi, vekt­skatti, skrá­set­in­g­ar­gjaldi, toll­av­ gjaldi, co2 av­gjaldi og meir­ virð­is­av­gjaldi í sam­bandi við at hava bil. Gjøld sum gera bil­a­keyp til eina púra ó­neyð­uga stóra útreiðslu. Fyri at fremja veruligar ný­skip­anir av almenna geir­ a­num – heldur Føroya Ar­ beiðs­gev­ar­a­felag – er neyð­ ugt yv­ir tíð at endurskoða alt al­menna virksemið. Støða má takast til, hvørjar tæn­astur almennu Føroyar skulu veita. Hvat er neyðugt og rímiligt? Og hvat kann tann privata vinnan eins væl veita? – Hetta kundi verið at útv­eitt rakstr­ar­upp­gáv­ ur hjá al­menn­um stovn­ um sum t. d. Ak­stov­uni og Lands­verki, har stór­ir part­ ar av fíggjarætlanini hjá stovn­i­num fer til rakstur, sum eins væl kundi verið gjørd­ur av privatu vinnuni. Í staðin skulu almennu stovn­ar­nir mið­savna seg um at hava holla verk­ætl­an­ arl­eiðslu fyri at hava neyva upp­fylg­ing av útveittum tæn­ast­u­num. Endamálið við útbjóðing av al­menn­um uppgávum er um­vegis kapping at fáa størri eff­ek­t­i­vi­tet í tann al­ menna sek­tor­in og tryggja, at al­mennir pengar og til­ feingi verða gagnnýttir á best møguligan hátt. Í Føroyum hava út­bjóð­ ing­ar ikki rættiliga vunnið frama. Ávís økir eru boðin út, eitt nú busskoyring og inn­savn­ing av ruski í Tór­s­ havn­ar kommunu og hetta hev­ur riggað væl. Føroya Ar­beiðs­gev­ar­a­ fel­ag heldur, at landsstýrið framyvir eigur at raðfesta út­veit­ing hægri og miðvíst ar­beiða við, hvussu hetta kann gerast. Landsstýrið raðfestir ikki útveiting Advokatar duga við pengum Føroya Arbeiðsgevarafelag hev­ur als ikki somu støðu sum lands­stýr­ið, tá tað snýr seg um út­veit­ing av al­menn­ um tænastu. Í skrivi í dag sig­ ur fel­ag­ið seg hava ta á­skoð­ an, at tað al­menna skal hava kapp­ing fyri á tann hátt at fáa sum mest møguligt fyri skatt­gjald­ar­ans pening. Felagið vísir á, at kann­ing­ ar utt­an­lands vísa, at í krepp­ u­tíð­um mink­ar priv­ata virk­ sem­ið, með­an tað al­menna virk­sem­ið veksur. – Fyri at bøta upp á hetta, verð­ur skotið upp, at ein mið­ vís út­veit­ing verður gjørd, við tí end­a­máli at skapa virksemi á vinnu­ligum grundarlagi og at mikna um almennu út­r­eiðsl­ur­nar. Hetta verður í okk­ara grann­ a­lond­um ofta gjørt við at bjóða út upp­gávur sum rein­ gerð, rakst­ur av kant­i­num, vaktar­tæn­astu, viðlíkahald av bygn­ing­um, KT-tæn­ast­ur og rakst­ur, koyr­ing og verk­ staðararbeiði v.m., sigur Før­ oya Arbeiðsgevarafelag. Kári P. Højgaard, lands­ stýr­is­mað­ur, segði herfyri, at tað at »sýna bilar skal ikki vera ein upp­gáva hjá priv­at­ um verk­støð­um«. – Hetta verður sagt, hóast tað eru 11.000 bilar, sum bíða eft­ir at sleppa til regluligt sýn, sig­ur arbeiðsgevarafelagið. Felagið vísir á, at nøkur verk­støð eru góðkend at vátta, at sýnsskaðar verða um­væld­ir. Tá kann kundin fara til verk­stað eftir at hava fing­ið kross­ar frá Ak­stov­uni at gera skað­an utt­an at møta upp­aft­ur til sýn hjá Ak­stov­ uni. Í slík­um før­um send­ir góð­kenda verk­stað­ið eina vátt­an til Ak­stovuna. Í Dan­mark eru tað priv­at­ ar fyr­i­tøkur, sum sýan bilar. Um­væl­ing­ar verða gjørdar á øðr­um verkstøðum. Ar­beiðs­ gev­ar­a­fel­ag­ið held­ur, at við eini slíkari skipan fær man ikki fleiri krossar, enn neyð­ ugt. – Hetta kann ivaleyst eis­ini ger­ast í Føroyum. Tað kundi ver­ið eitt krav, at sýn verður framt á einum verk­stað 1, með­an umvælingin verð­ur gjørd á einum verk­stað­ið 2. Upp­gávan hjá Ak­stov­uni kundi so verið at havt eft­i­r­ lit við bil­verk­støð­um, held­ur Før­oya Ar­beiðs­gev­a­r­a­fel­ag. Privat eiga at sýna bilar Alarm­ erandi av­ rik­slisti Kristina Háfoss kjak á síðu 20 Kaj og Jørgen lúgva Teitur Vágadal kjak á síðu 23 Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000