fríggjadagur 22. mars 2013síða 8

Fríggjadagur 22. mars 2013 · Nr. 34 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jón Brian Hvidtfeldt - Vit kunnu bara staðfesta, at skal landsstýrið náa sínum eg­na máli um yvirskot í 2016, so má verandi leistur endur­ skoð­ast. Tað sigur Sverri Hansen, for­maður í Búskaparráðnum, sum hevur lagt fram sína fyrs­tu meting, síðani ráðið varð mannað av nýggjum. Skotbráið hjá nýggja Bú­ skap­ar­ráðnum hevur verið stutt. Tí er ikki talan um nakra konjunkturfrágreiðing frá ráðnum, men meira um eina stutta lýsing, har tað tó verður staðfest at í bú­skap­ ar­politikkinum hjá lands­ stýri­num lekur millum teori og praksis. Landsstýrið liv­ir ikki upp til sín egna setn­ing, sig­u­r ráðið við hesi stað­fest­ ing: - Órógvandi er eisini, at við ársenda 2012 benda inn­ tøku- og útreiðslutøl fyri lands­kass­an greitt á, at æt­ lan­ir­nar hjá lands­stýri­num at minka hallið ikki bera á mál. Búskaparráðið vísir á, at landskassahallið fyri 2012 verður væntandi um 340 milliónir krónur, tá av­tor­ nar. Harvið gongur skeiv­ an vegin í mun til 2011, tá hall­ið var 322 milliónir. Í inntøkumetingunum hev­ur landsstýrið, sambært Bú­ skapar­ráðnum, skotið væl oman­fyri málið, og veruligu inn­tøk­urnar e­ru meira enn 200 milliónir krónur lægri enn landsstýrið roknaði við. Afturat hesum kemur, at bæði í 2011 og 2012 vórðu íløg­ur fyri útvið 100 millión­ ir krón­ur fluttar til seinni ár. Tað pyntar lands­kassa­rokn­ skap­in í løtuni, men økir um hallið hjá landskassanum, so hvørt sum íløgurnar verða gjørd­ar. - Tølini tala fyri seg. Tað er neyðugt at eftirhyggja førda fíggjar­politikkin, um hallið skal vendast til yvirskot í 2016. Sjálvandi kanst tú vera heppin og renna teg í óvænt­að­ar inntøkur, men í løtu­ni staðfesta vit bara, at neyðugt við endurskoðan, sig­ur Sverri Hansen. Breiða grundarlagið Búskaparráðið vísir á týdn­ ingin av ”at breiðka inn­tøku­ grund­ar­lagið.” Og tað skal gerast við at ”strika skatta- asym­metri­ir, frádráttir og stuðul­s­skipanir, sum gera mun á vinnugreinum og borgar­um í landinum.” Sverri Hansen steðgar á, tá vit biðja hann forklára hetta á vanligum føroyskum. Vil heldur ikki leypa beint á tær vinnur, sum í dag tjena peng­ar. - Nú hevur í fleiri ár verið tos­að um tilfeingisgjald. Bú­skap­ar­ráðið hevur ikki eina greiða støðu til, hvørt peng­ar­nir skulu takast inn áðr­enn ella aftaná, ella fyri so­vítt um talan skal vera um eina kombinatión av báðum. Vit eftirlýsa bara tryggjar karm­ar, og tað merkir eina generel­la lóggávu, sum í mins­ta lagi má halda í eini 5-10 ár, sigur Sverri Hansen. Men tryggir karmar geva væl ikki í sær sjálvum fleiri peng­ar í landskassan? - Sjálvandi er tað lættast og kanska eisini mest natúr­ ligt at fara eftir teimum vinn­um, har pengar eru. Men neyðugt er at arbeiða út frá breiðari perspektivi enn bara árinum í ár. So tá vit tosa um tilfeingisvinnurnar, so er neyðugt við einari generell­ari lóggávu um til­ feingis­gjald, ið gevur vinnuni trygg­ar karmar yvir longri tíðar­s­keið. Hóast setningurin úr frágreiðingini hjá Bú­skapar­ ráð­num illa kann tulkast øðr­ vísi enn at ráðið mælir til at strika sjómannafrádráttin og stuðulin til føroyskar hand­ verkarar uttanlands, so velir for­maðurin í Bú­skapar­ráð­ num at pakka boðskapin inn, held­ur enn at pakka hann út: - Grundprincippið má vera, at allir borgarar og vinnu­grein­ar eru javn­still­ að. Harnæst kemur spurn­ ing­urin, hvussu tað verð­ur gjørt og yvir hvussu lan­ga tíð. Eg haldi at man gloym­di at eftirhyggja skatta­skipan­ ina, tá vit fingu flat­skatt. Og síðani hava vit enn­ tá sæð onnur dømi um at lóggávan verður gjørd eftir einkultmálum, sig­ur Sverri Hansen og peik­ar á skatta­ frí­tøkuna fyri ítrótta­leið­ arar, sum hóast lítið í stóra sam­felags­bú­skapi­num er eitt symptom upp á ein eftir hans­ara tykki skeiv­an hugs­ un­ar­hátt: - Øll lóggávan má vera so generell sum tilber. Út­ gangs­støði má ongantíð vera at taka ein ávísan bólk burturúr, eins væl og útgangsstøðið heldur ikki má vera at leggja eftir ein­um ávísum bólki ella vinnu, sum tjenar pengar júst nú. Ger langtíðarætlanir, ið so við og við breiðka inn­tøku­grund­ ar­lagið hjá landskassanum, ljóða boðini frá Sverra Han­ sen. Færri at lyfta Búskaparráðið vísir á, at síða­ ni 2008 er føroyska arbeiðs­ styrkin minkað úr umleið 28.400 fólkum niður í umleið 27.000 fólk. - Her eru snøgt sagt færri hendur at arbeiða, og tí minkar aktiviteturin. Spurn­ ing­urin er so, um landsstýrið megn­ar at økja um akt­i­vi­ tet­in í samfelagnum, sigur Sverri Hansen. Samstundis sum Bú­ skapar­ráðið ynskir eina so generella skipan sum til­ ber, sum eitt nú ikki stuðl­ ar handverkarum í at fara uttan­lands at arbeiða, so ásannar formaðurin, at neyv­ an høvdu allir hand­verk­ar­ar­ nir fingið arbeiði í Føroyum. Aktiviteturin í sam­felag­num er ov lítil. - Vit mugu skapa góðar, trygg­ar og kappingarførar karm­ar fyri vinnuna, slær hann fast. Hvat liggur í tí? - Tað liggur í lógar­verki­ num, sigur Sverri Hansen sann­førandi. Hvat meinar tú við? - Partafelags- og kapital­ vinn­ings­skat­t­ur­in er væl kapp­ingarførur við granna­ lond­ini. Men av­bjóð­ing­in er at gera lógarverkið so ein­ falt, trygt og attraktivt, at tað skapar gróðrarlíkindi fyri kapp­ingar­førar vinnur. Tað er har, avbjóðingin liggur. Nýggja Búskaparráðið er í síni frágreiðing hesaferð ikki farið niður í smálutir. Men mink­andi arbeiðsstyrkin er ein støða, ið politiska skipan­in má taka í størsta álva­ra, sigur Sverri Hansen og peikar á fráflytingina sum ein samfelagstrupulleika. Broytingin Formaðurin í Bú­skap­ar­ráð­ num dylir ikki fyri, at for­ krom­aðu loysnina finnur lands­stýrið ikki hjá sær og ráðnum annars. Til tess hev­ ur skotbráið verið ov stutt. - Hesaferð vilja vit bara vísa á, at við verandi gongd røkk­ur landsstýrið ikki sín­ um egna málsetningi um yvir­skot í 2016. Tað er hetta, ið landsstýrið má handla út frá og taka neyðugu stigini, sig­ur Sverri Hansen. Sambært honum er loysn­ in tó ikki at skerja alt niður: - Nei, skerjingar einsa­ mall­ar vilja bara geva minni akti­vi­tet. Landsstýrið má hygg­ja eftir samlaðu inn­ tøku­num og breiðka inntøku­ grund­ar­lagið. Útpurring úr Búskaparráðnum Landsstýrið klárar ikki sín egna málsetning Tað haltar at fáa ætlaðu inntøkurnar í landskassan, samstundis sum óbrúktar íløgur minka um undirskotið. Tí noyðist landsstýrið at endurskoða sína ætlan um at fáa yvirskot á fíggjarlógina í 2016, sigur Sverri Hansen, formaður í Búskaparráðnum