týsdagur 16. apríl 2013síða 12

Mikudagur 17. apríl 2013 · Nr. 43 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 hugleiðingar Frits Johannesen 2. páskadag løgdu vit bæði konan, Alexandra, á Suðuroyarfjørð at vera við, tá ið 100 ára minnigarhaldið um listakvinnuna Ruth Smith varð sett í Framtíðini í Vági. Smyril háttaði sær væl og er eitt ediligt far at ferð­ ast við. Alt er so reint og nosligt um borð, og so fryntlig hesi fólk eru, sum taka um kømur, kiosk, matin, dekk­ið, brúnna o.s.fr. Ja, tú kendi teg væl henda 2. páskadag um borð og hevði páskaandan við í skjáttuni og so eina hugmynd av trimum lista­fólkum: Hansinu Iversen, Willi­ am Smith og Ruth Smith. Ja, hetta er eitt stórt ríkidømi, vit eiga, og hesin inn – og útsúgur ger teg eym­ an og lítlan bert at hugsa um hesi listafólk. Hansina er abbadóttir Willi­am Smith og hennara and­ lits­brá ber boð um eitt følið fólk, sum kensluliga í listini hevur flutt fótin út um listaliga garðaliðið hjá abb­anum, Ruth Smith, systir Willi­ am og kanska øllum lista­fólk­um her á landi. Nú er tað 100 ára føð­ ingar­dagur Ruth Smiths, sum tað snýr seg um, og sjaldsamt er at fara um Suðuroyafjørð henda morgun og hava ein førning við sær, eina hugmynd av hesum fólkum og ser­ liga Ruth Smith, sum hevði verið 100 ár 5. apríl, ið dartar út og inn í tín­um huga. Millum Sandoynna og Suðuroynna Veðrið var so frálíkt, og litirnir í sjó­num, í luftini, á oyggjunum og við fjøru­klettin tosaðu sítt stumma mál. Havið, tað djúpa hav­ ið í sínum blágráa koti, teskaði eitt yndis­lag við nøkrum smáum hvít­ mylj­um inni við Sandoynna og Suðuroynna. Sandoyggin var ikki lið­ug at lesa páskagleðiboðskapin, men læt hann í okkurgulan lit við nøv, nes og tanga. Hesin litur tók seg upp á oynna, og onku­staðni var ein reyðdæmdur litur und­ir loftinum - speglaði sær á hav­in­ um, kíndi Sandoynni og Suð­ur­ oynni við gráum, hvítum og svørt­ um sálar­strok­um. Hesin lit­droyri sang eitt morgun­lag, eitt páska­lag um Ruth Smith í einari lit­ríkari passión. Ruth Smith stóð knapp­ liga framman fyri tær á hes­um palli, fjalin, yndislig, stumm, út­ mynt, opinskárað og spyrjandi, nógv fagrari enn Mona Lisa, sum ikki hevur tey sálar­eyð­kenni, sum okk­ara mæta Ruth Smith hevur í sín­um sjálvs­myndum. Ruth Smith Tú heldur, at hon hyggur at tær, men tað er eins og eyguni renna, men onkursvegna, so røra tey við teg. Ikki eitt bros fer um ennið, men sálin livir í hesum morgunlitum sum eitt oyggjaland, eitt gerði, ein trøð í andliti hennara. Hon vil nærk­ast tær, men torir ikki. Tað kennist, at hon júst er liðug at lesa Faðir vár. Hennara eygna­steinar liva í einum skýbøkli, hvíta, sum er følin og kenslu­samur í lands­ lag­num millum eygnahvarmarnar. Okkur- og jarðgrøni liturin taka seg upp á nøsina og hjána burtur í tí hvíta litinum, sum liggur um ennið, nøs og høgra kjálka . Døkku, grá­littu hár­stríggj­urnar liva sítt skalda­kenda lív á høvur hennara sum hoy­strá í kríll­in­um á einari kylling. Ja, har stendur henda yndismoy, og er sum ein eingil, ið røkkur út yvir havið, havsbrúnna, landslagið og grøna bøin undir gráu homrunum á Suðuroynni. Smyril siglir stillisliga, lurtar og hyggur at hesari yvirsjón, sum gyglast fyri okkum. Ja, longs­ ulin eftir at síggja seinastu sjálvs­ myndina, sum Ruth málaði liggur sum ein gimsteinur í tínum huga og endurspeglast í hesari umbroyting í lofthavinum millum Sandoynna og Suðuroynna. Koma til Suðuroynna Smyril leggur at á Krambatanga á Tvøroyri. Tað er sólskin, kyldin køld, men hetta ger bara ljósið skarp­ari og nemur tað við hvørja túvu, hvørja lá , høvd og røð og ger drátt­in á okkara ferð ljóst livandi. Ja, onkun­tíð fór Ruth Smith somu leið, kanska ikki eftir somu rás, men fjøllini, hús­ini, tekj­ur­nar, vind­ eyguni og havið sá hon. Hennara lista­ligi, heilagi andi var um okkum á hesi leið og táið vit komu inn á Nes, lá eitt dúnlætt tokuslør um hesar leiðir eins og av skaldkendum álvum vovið. Hennara atelier stóð á tá og brosaði omanvert vegin, með­an vit koyrdu varliga framvið. Løtan var ein listalig, skaldakend løta at hava hennara ond kring teg í hesum umhvørvi, har hon livdi til 1948 – inntonkt, lítillátin, gjørdi lítlan háva burtur úr sær, men livdi saman við umhvørvinum, við teimum fáu húsunum, fólkunum og ljósinum. Hetta hevur ikki verið nøkur hvørvisjón at búgva her – eitt gudagivið stað, sum fáum lista­ fólkum hevur verið unt. Í Vágs kirkju Vit leitaðu okkum at kirkjuni, tí Ljóm­ur hevði eina upphiting í hes­ um katidrali upp undir setanina, sum skuldi verða kl 15:00. Ja, tað var hugaligt at koma undir hesar bitar og hoyra Ljóm undir leiðslu av Jóannes Nólsøe syngja: Vit bera heiðurskvøðu, nú vári list í kvøld, tí gjøgnum heimsins søgu hon listin fremst varð tøld, sum Thomas Napoleon Djurhuus yrkti. Jóannes hevur tak á kórsanginum, hann fekk kór­ið at ljóma , og hesir nákvæmu tónar leitaðu sær upp undir kirkju­ loftið - var ein lovsongur til okkara kæru Ruth Smith. Tað var eins og ljósið millum Sandoynna og Suð­ ur­oynna á stýriborðssíðu á Smyrli vælsignaði løtuna, og Ruth Smith hevði sítt einglanna, litríka andlits­ bragd rist í rúnir frammi í kór. Musikkskúlin Nú kom so løtan, har fólki leitaði sær inn í Musikkskúlan, Framtíðina og til Jóannes Nólsoe, sum er ein av stigtakurunum til hetta gudagivna, listakenda hald. Ja, tað var ikki hiss­ ini sum skapini í málningunum hjá Hansinu á vegginum drupu høvur í hesi dýrd, har abbin, William Smith, helt saman hendur frammi í kór í hesum skála. Ja, tað snýr seg um skap, skap í tónlist og skap í máln­ ingalist, sum hevur íborið lyndrandi, frumkent og nákvæmt upphav í tón­um og litríkum skapum. Ja, vit sótu og blundaðu og sóðu tað játt­ aða, fjøllgrógvna listalandið fyri okkum, meðan Ljómur aftur sang: Vit bera heiðurs- kvøðu. William Smith tók abbadóttrina, Hansinu Iversen, upp á knøini, meðan ljóm­ ur sang. Hon nýtti løtuna, og muss­ aði abban. Sirið Stenberg helt eina innarliga, kær­leiksfulla og poetiska talu fyri Ruth Smith. Soleiðis eigur tað at vera. Hetta sømir seg mentaðum fólki. Ein tignaðarlig fyrireiking til at koma í halgidómin, har mynd­ irnar hjá Ruth Smith vórðu sýndar fram. Ein ung genta setti seg við klaverið, Tóra Stenbeg Olsen, og spældi tvey klassisk løg, Händels Largo og Für Elisa av Beethoven og var dóttir Sirið Stenberg. Ja, her var ein dráttur í eini vørðslu av ævinleikaboðum, magni og anda. Gamli skúli bygdir 1884 vesturi á Oyralaðnum Eftir henda inngang lá leiðin oman í Gamla skúla, har málningarnir hjá Ruth Smith hingu. Ja, ringt var at vita, um vit vóru nóg búgvin til at taka í klinkuna og trína inn um hesa gátt og fara inn hagar, sátt­ málaarkin við málningunum hjá Ruth Smith hingu. Men hug­tak­andi var, at í niðaru hædd hingu máln­ ingar av William Smith. Hetta var eitt vakurt introitus til passi­ónina hjá Ruth Smith. Hóvliga, róliga, við tign og anda fóru vit tenj­andi upp trappurnar upp á rók­ina, har Ruth Smith búleikaði við sínum málningum. Hetta var eitt gud­ dómsgivið litkamar. Tað var eitt ríki­dømi av einari aðrari verð, ið kom fyri eygað, og stumm gjørdust vit. Málningarnir livdu á vegginum í døkkum, gráum, okkurgulum, grøn­ um og ljósum litum - í ljós­in­um úti á Nesi, sum kastaðist aft­ur av Vágsfirði á løriftið, sum var undir Ruth Smithsa hond. Í mong­um málningum hennara ganga skjøldr­ arnir aftur úti á Nesi. Tað er eins tú kundi hugsað tær at bitið í teir, so væl liva teir í hesum málingardeiggi undan Ruthsa hond. Tekningarnar eru meitaraverk t. d. børnini og Skip á sjónum, sum eisini varð á tele­grammunum frá Telefonverk Føroya Løgtings í mong ár. Kom eitt slíkt fjarrit inn um gátt, so varð steðgað á og leingi varð hugt at hesi vøkru blýantstekning. Jú, her var nógv at hyggja at á hesi sýn­ing; men hvar var myndin, sum vit høvdu sæð ímillum Sandoynna og Suðuroynna? Var hon har? Jú sanniliga hekk hon beint til høgru, tú komst inn - til stýriborð eins og um borð á Smyrli. Nú hava vit sæð henda talandi málning, tað seinastu sjálvsmyndina, hennar stumma skríggj. Ja, hetta var ein góð ferð, sum seint verður gloymd, men goymd í sinninum millum aðrar málningar vit hava sæð á heims­ pallinum víða um. Hann er so mik­ ið kenslusamur og skaldavovin, at hann fer at liva í huganum í fremstu røð alla ævi okkara. Hann hevur gott orð á sær og sælur er tann, sum tað góða orðið fellur á. Ruth Smith