týsdagur 23. apríl 2013síða 2

Mikudagur 24. apríl 2013 · Nr. 46 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Málráð frá Orðafragd Marjun Arge Simonsen málfrøðingur og cand.phil. í føroyskum Man tað bara var tí, at Aksel V. Jo­hann­esen er misunniligur – ella hvat er problemið við, at Kári Post fær sín tunnil nú? Og hvat ger tað, um hann kost­ar 800 milliónir meira? So­leið­ is fáa vit tvær flugur við eitt smekk: Kári fær sín minn­is­ varða, og framtíðin hjá Gamla Sjálvstýrinum verður tryggj­að. Tí valla verður tað Krist­ianna, sum bjargar gamla flokk­inum við at lata sam­kynd ganga í hjúnalag. Men Kári Post verður við stats­gar­an­tii afturvaldur, um hann fær sett skjøtul á sín minn­is­varða fyri valið. Og vit eiga kanska heldur ikki at siga Kára Post ringan fyri ikki at trúgva sínum egna stovni, Landsverki, sum sig­ur, at tunnilin kostar 800 milli­ónir krónur meira við at Kári letur privatar loysa upp­gáv­una. Ella sum Kári segði við sjónvarpið: – Eg haldi tað vera púra full­kom­iliga ógjørligt at siga, at man trýr henni ella ikki. Hann meinti altso við met­ing­ ina, sum hann sjálv­ur gjøgnum Landsverk hev­ur gjørt. Jú, tað er sama lands­verk, sum metti um Markn­a­gils­dep­iln og rakti 50 prosent við­síðuna­av. So tær 800 milliónirnar hjá Aks­el Johannesen kunnu eins væl verða 200 milliónir, ella 1,6 milliard, alt eftir, hvønn veg Landsverk roknar skeivt. Men passandi hevði verið at reist eina standmynd av post­ mann­inum í rund­koy­r­ing­ini undir Raktanga... Kári trýr ikki sær sjálvum Oddagrein Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tíðindaleiðari Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Ingrid S. Henriksen viðmerking síða 12 Arbeiðs­ fremj­andi tiltøk Heilsu síða 8 Kenna ikki øll árinini At umstøðurnar hjá fjølmiðlunum í Før­oy­um ikki eru nøktandi man vera øll­um kunn­ugt. Hóast Kringvarpið hev­ur sínar trupulleikar at dragast við, so halda vit, at tað eigur at vera eitt greitt býti ímillum, hvat privatir miðl­ar kunnu gera, og hvat alment fíggj­að­ir miðlar kunnu gera. Vit fegn­ast um, at Løgtingið í sín­ari tíð noktaði Kringvarpinum at selja lýsingar á internetinum. Ein avgerð, sum hevur – men sum ser­ liga fer at fáa – stóran týdning fyri privatu miðlarnar og harvið før­oyska miðlalandslagið sum heild. Tað sigur seg sjálvt, at ein alment fíggj­að­ur miðil sum Kringvarp Før­ oya als ikki skal kappast við priv­atu miðlarnar um fíggjarliga grund­ar­ lagið. Annaðhvørt fíggja vit Kring­ varp­ið við almennum pengum, ella mugu vit ganga plankan út og priv­ at­i­sera stovnin. Tí má politiski mynd­ ug­leik­in taka støðu til, hvat hann vil við Kringvaprinum. Taka vit privatu miðlarnar, so eru teir upprunaliga settir í verðina til at skriva og prenta. Almennu kring­ vørp­ini vóru fyrst sett á stovn at gera útvarp – síðani at gera sjón­varp fyri almennar pengar. Og soleiðis eigur býtið at verða. Kringvarpið hevur ikki klár­að kapp­ing­ina um tíðindi á neti­num. Og gott tað sama. Tí tað skal als ikki kapp­ast á net­i­num. Hvørki um lýs­ing­ ar ella um tíðindi. Kringvarpið eigur at savna seg um internetið við at fáa send­ing­a­r­nar lagdar talgildar á net­ið til tíð­ina – og annars tíðindi á skrift, sum longu eru framleidd til út­varp og sjón­varp. Um alment og privat soleiðis verð­ ur bland­að saman, verður kapp­ing­in skeivkl­að. Og tað sæst týð­u­liga – tí með­an privatu miðl­arnir fyri fimm ár­um síð­ani til­sam­ans høvdu á leið líka stórar løn­ar­út­gjald­ing­ar sum Kring­varp­ið, so er mynd­in mun­andi broytt. Tí síð­ani tá eru løn­ar­gjald­ing­ ar­nar hjá Kring­varp­i­num vaksnar við út við 15 pro­s­ent­um, meðan tær hjá privatu miðl­unum eru lækkaðar út við eini helvt. Hetta vísir, hvussu álv­ars­lig støð­an er. Men trupulleikin kann loysast, um priv­a­t­ir miðlar fáa frið at virka – ella um vit lata marknaðarkreftirnar virka – og al­menn­ir stovn­ar halda seg vekk frá hes­um markn­aði við komm­ er­si­ell­um á­huga­mál­um, so tryggj­ar tað grund­ar­lagið undir privatu miðl­ u­num, og harvið at vit hava ein fjøl­ broytt­an miðlamarknað í Føroyum. Rættast er, at almennir stovnar við al­menn­um inntøkum frá øðr­um keld­um als ikki hava nakran ak­ti­vi­tet á int­er­net­i­num, sum er í kapping við komm­er­si­ellu miðlarnar. Kring­varp­ið skal ikki selja, Kring­ varp­ið er ein public service støð, ein tæn­astustøð, sum skal tæna fólkinum. Fingrarnar vekk frá netinum Tað stóðst mikið rok í kjal­ ar­vørr­inum av álopinum hjá Krist­inu Háfoss og Høgna Hoy­dal á Vestergaard, sum tey løgdu undir ó­regl­u­ligt virksemi av øllum handa­slag. Í degi og viku fríggj­a­kvøld­ ið mátti Vestergaard svarað fyri seg, har ákærurnar vórðu tikn­ar fram sum sannleikar, ið Vest­er­gaard skuldi prógva, hó­ ast Vest­er­gaard í hesi støð­uni – fjøl­miðla­et­iskt – var offurið. Tjóð­veld­is­enninir á síð­u­ linjuni, Ingolf S. Olsen og Tór­ bjørn Jacobsen løgdu ikki fingr­ ar­nar ímillum. Teir hildu einki um »slatur og sleyg og okkurt sum hoyrd­ist í havnargøtum« sum doku­ment­a­tión: – Álvaratos, táið so ein, ið sig­ur seg vera útbúnan løg­frøð­ ing, stað­i­liga heldur uppá, at ein lands­stýr­is­maður skal út í al­menna rúmið at prógva, at alt slatr­ið sum gongur um hann í ským­a­skot­unum er ó­satt, so er onki at tosa um long­ur, skrivaði Tobbi á Facebook. – Tað finnast jú fólk sum meira ella minni liva av at upp­finna sleygusøgur um pol­i­t­ik­arar og serstakliga um lands­stýr­i­s­menn, sum sita við tí nógva valdinum. Her er onk­ur sum má taka sær betri partar fyri. Ella snýr alt seg nú bara um at vera ein fjøl­miðla­ skort­ur fyri einn­hvønn prís? – skrivar Tobbi um for­mann­in og krúnprinsessuna í Tjóð­veld­ i­num. Tjóðveldi verjir Vestergaard Í hesum døgum hava vit hoyrt nógv um eitt á­tak, ið nevnist “Ræð­u­liga gott”. End­a­mál­ið við á­tak­i­num er at varpa ljós á, hvussu gott tað er at búgva í Før­ oyum. Tað eru mong, ið hveppa seg við, tá ið tey hoyra og síggja hesa orðing. Í tíðindaskrivinum frá stovn­ i­num stend­ur m.a., at í Føroysku orð­a­bók eru dømi at finna, ið nýta orðið “ræðuliga” á henda hátt. - Her má havast í huga, at í orð­a­bókini er orðið markað “(tlm.)”, og tað merkir, at hetta er tal­u­mál, og tí verður mælt frá at nýta orðið í skrift, t.e. hetta er lág­ur stílur og ikki bæriligt mál. Vit hava onnur orð, t.d. “avbera”, frá­líka”, “ómetaliga”, “ovurhonds”, “ó­trúliga” og “framúrskarandi.” Nøkur brot av Facebook-síð­ uni, ið snýr seg um átakið:“Tað er ræð­u­liga gott at vera saman við vin­um”, “Vit í Føroyum eru ræðu­l­iga góð til at vera saman við okk­a­ra vinum” o.s.fr. Her verð­ur heitt á fólk um at skriva ym­ist um, hvussu ”ræðuliga gott” tað er at búgva í Føroyum. Sum kunnugt vikna orð, sum í heilum verða havd á lofti, so okk­um tørvar alsamt sterkari orð. Men í skriftmáli mugu vit vanda okkum um málið og serliga, tá ið tað snýr seg um tekst, ið kemur út í almenna rúm­ið. Grundgevingin hjá stovn­i­ num er, at orðingin mátti vera so­leiðis fyri at kunna “fanga”; møg­uliga er tað andsøgnin, ið eis­ini skal gera tað áhugavert. Tað ber avgjørt til at finna orð­ ing­ar, ið fanga, sum ikki eru lá­g­ stíl­ur, um eitt vist hugflog er. Tí mál­ið er ríkt, og tað er almikið av orð­i­ngum til, ið eru bæriligar. Men kenna fólk ikki málið nóg væl, kunnu tey hava forðingar, ið eru hugskaptar. Dømi um á­tøk við væl valdum orðum: “Í menn­ iskjum góður tokki”, “Tryggari á net­i­num”,“Ein tími um árið”. Hetta átakið skundar und­ir og knæsetur orðingina “ræðu­ liga gott” í skriftmáli. Tað er ó­hepp­ið. Ræðuliga gott Almennir stovnar eiga ikki at kappast við privatar miðlar