týsdagur 7. mai 2013síða 8

Mikudagur 8. mai 2013 · Nr. 52 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Lagt til rættis: Árni Joensen Armband móti vaml Hevur tú vaml í sambandi við barnsburð, kanst tú royna eitt ”sea-band” armband um handliðin. Helse skrivar, at armbandið trýstir á eitt ”akupressurpunkt”, sum tað verður rópt. Hetta hevur skjótan og effektivan virknað hjá teimum flestu - og uttan keðilig hjáárin. Bandið er eisini gott móti sjóverki. Trýstsár skulu burtur Á einum miðalstórum donskum sjúkrahúsi fáa í miðal 5% av sjúklingunum liggisár - ella trýstsár. Men, á sjúkrahúsunum í Thisted og Næstved hava tey gjørt alt fyri at sleppa burtur úr trupulleikanum - bert við betri røkt og ikki við tekniskum tólum. Vilmund Jacobsen Tann góða tíðin, meðan kvinna er við barn, er eisini ein tíð, har hon finnur út av, hvussu nærumhvørvið veit at siga um nógv góð og væl­ meinandi ráð, sum hon kann brúka. Hinvegin kann tað vera ørkymlandi og frustrerandi at hoyra ymiskar meiningar, tengdar at aldri og sann­ føring hjá teimum, sum koma við ráðunum. Summi ráð tykjast soleiðis avoldað og mótstríðandi. Men, her er eisini nógv vitan á økinum tøk - vitan, sum byggir á kanningar og dygdargóð skjalprógv. Tað nýtist tí ikki at vera so trupult at ansa sær sjálvum og ófødda barninum. – Tað eru eingi skjalprógv um ymisk ”dadduráð”, sum tað verður rópt. Lakress hevur ávísan týdning, um tú hevur ov høgt blóðtrýst. Alt við máta. Eins og hjá øllum, sum ikki eru við barn, er tað ikki sunt at eta einstáttað, og sumt kann beinleiðis vera vandamikið, um tú etur trý kilo av einum slag. Jarðarmóðirin, Mariette Bang, vísir á, at kostráðini, sum kvinnur við barn eiga at fylgja, eru tey somu, sum givin vera fólki í síni heild. – Tað einasta, eg plagi at leggja aftrat, er, at kvinnur ikki skulu eta seks petti av fruktum, men eisini grøn­ meti. Undantøk eru Tað eru tó nøkur undantøk frá vanligu kostráðgevingini, sum kvinnur við barn eiga at hava í huga. – Kvinna við barn eigur ikki at eta 100 gramm av eitt nú tun-ella svørfiski, tí fiskurin kann vera fongdur við nógvum kiksilvuri. Heldur ikki er ráðiligt at eta meiri enn 125 gramm av eystursjóvarlaksi um mán­ aðin, tí laksurin er fongdur við lutfalsliga nógvum di­ oxini. Livir og livralýsi kunnu hava stórt innihald av a-­ vitaminum, sum kunnu skaða barnið. Tí eigur tú ikki at taka hesi, meðan tú ert við barn. Hinvegin kanst tú saktans eta livurpostei. Tú eigur ikki at drekka mjólk, sum ikki er hitaviðgjørd og ost, sum er gjørdur úr mjólk, ið ikki er hitaviðgjørd. Tú eigur ikki at drekka meiri enn tríggjar koppar við kaffi um dagin, og tú eigur at avmarka nøgdirnar av drykkjuvørum, sum hava koffe’in, eitt nú te og cola, sigur jarðarmóðirin. Smáar og títtar Mariette Bang sigur, at danska Heilsustýrið mælir til, at kvinnur við barn taka ískoyti av folsýru, d-vita­ minum og jarni, eins og tær skulu taka ríkiligt at kálki, antin um matin ella sum tilskot. – Tá kvinna við barn tekur tilskot við jarni, skal hon minnast til, at tilskotið skal takast einsamalt - og ikki saman við øðrum tilskoti ella máltíðum. Tekur tú jarn­ tablettir saman við glasi av appelsinjuice, veksur upp­ tøkan orsakað av c-vita­ minunum. Jarn, sum partur av multivitaminum, riggar ikki, tá jarnið ikki verður upptikið optialt í kapping við onnur evni. Mariette Bang viðmælir, at kvinnur við barn eta smáar og títtar máltíðir, tá hetta tyngir minni um blóðsukurskipanina. - Tá tú ert við barn, hevur tú longu eina belastaða blóðsukurskipan orsakað av hormonunum í kroppinum, leggur jarðarmóðirin aftrat. vilmund@sosialurin.fo Besta byrjan hjá kvinnu við barn Tað er hugtakandi, at eitt lítið barn kann veksa í kroppinum, meðan mamman fer til arbeiðis, vaskar klæði og svevur. - Tú kanst hjálpa kroppi tínum og tí ófødda við at ansa væl eftir tær sjálvari Vilmund Jacobsen Kvinna, sum er við barn, eigur at ansa væl eftir sær sjálvari, og hon eigur at lurta eftir sínum egna kroppi. - Tú kanst fáa ta kenslu, at rørsla er hørð fyri frammanundan tyngda kroppin, men hetta er ein misskiljing. Rørslan skal bara tillagast tí støðu, kvinnan er í. Tað er gott at røra seg. Hetta hjálpir upp á troyttleikan, sum aftur minkar um vandan fyri øðrum trupulleikum. Við rørslu kemur tú eisini Hon leggur aftrat, at tað eru nógvar kvinnur, sum hava spong-og lendapínu, tá tær ganga við børnum, men hetta er ikki vandamikið og merkir ikki, at kvinnur eiga at gevast við rørslu. - Tá sagt verður, at tú eigur at lurta eftir tínum kroppi, snýr tað seg um, at tú kanska skalt gera okkurt annað enn tað, tú plagar at gera. Tað er ikki vist, at tú skalt halda fram við vanligu rørsluni á sama støði, sum tú plagar. Tað kann vera, at tú heldur eigur at súkkla enn ganga - ella kanska svimja í staðin fyri at íðka ikki gevast at røra seg. Sjálv hevur hon verið við til at ment tað, sum rópt verður ”AquaMama”, sum er ein venjingarskrá fyri kvinnur, ið eru við barn, og skráin kann saktans brúkast í einari vanligari svimjihøll. Rørsla í 30 minuttir Hanne Kristine Hegaard heldur, at er kvinna ótrygg ella ikki von við at venja, kann tað vera eitt gott hugskot at luttaka saman við venjarum, sum hava eina heilsufakliga útbúgving. 30 minuttir um dagin. Hetta merkir, at kvinnan skal vera so aktiv, at hon gerst pøst, men kortini kann føra eina samrøðu undir venjing. Tað snýr seg ikki um, at kvinna í sjeynda mánaði skal renna hálvt maraton. Tað eru tær fægstu, sum gera tað. Hinvegin ræður um, at kvinnan hevur tað gott við sínari venjing undir barnsburðinum, staðfestir Hanne Kristine Hegaard. vilmund@sosialurin.fo Hjálpir upp á troytt­ leika at røra seg Níggju góð ráð til kvinnur við barn (og øll onnur): • Et fruktir og grønt - fleiri ferðir um dagin • Et fisk og viðskera úr fiski fleiri ferðir um vikuna • Et epli, rís ella pasta og groft breyð hvønn dag • Ansa eftir sukuri, serliga sodavatni, góðgæti og køkum • Et lítið feitt, serliga mjólkavørur og kjøt • Et fjølbroytt og varðveit normalvektina • Sløkk tosta við vatni • Minst til at røra teg - í minsta lagi 30 minuttir um dagin • Et ikki fyri tvey Kelda: Heilsustýrið Níggju góð ráð Tilskot av jarni skal takast einsa­malt - og ikki saman við øðrum tilskoti Skráin - AquaMama - er ment í samstarvi við Giktafelagið í Danmark og finst á heimasíðuni www.gigtforeningen.dk