mikudagur 22. mai 2013síða 2

Mikudagur 22. mai 2013 · Nr. 57 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Oddagrein Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tíðindaleiðari Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Thomas Arabo Kjak síða 18 Viðfara vaksin sum børn Edmund joensen kjak síða 18 Inuittar klára tað – ikki vit – Ov nógv ferð er tann orsøkin, sum oftast gongur aftur í ferðslu­van­ lukk­um, har onkur doyr. Tað steðfestir Ferðslutrygd, sum í gjár kunn­gjørdi nýggja kanning, sum vís­ir, at heilt nógvir føroyingar koyra ov skjótt. Fleiri enn ann­ar­ hvør okk­ara koyrir vanliga skjótari enn mest loyvda hámarksferð loyv­ ir. Sambært Ferðslutrygd, so eru bat­ar í nýggju kanningini í mun til hana, sum Ferðslutrygd gjørdi í fjør, og tað kann so merkja, at tað hjálpir at seta fokus á eitt slíkt evni. Og sjálvandi skal ein stovnur sum Ferðslutrygd leggja dent á ferð­ina, tí hon er størsti dreparin í ferðsl­uni. Og at vit júst hava 80 km um tím­an sum mest loyvdu ferð á lands­vegum hevur sjálvandi sína or­søk. Kanningar vísa, at vandin fyri at doyggja í ferðsluni økist munandi, um tú setir ferðina upp um 80 km um tím­an. Koyrir tú 80 km um tím­ an og ren­n­ir fron­talt á, er vand­in fyri at doyggja 30 pro­sent. Men koyr­ir tú har­aft­ur­í­móti 90 km um tím­an og renn­ir fron­talt á, so er vand­in fyri at doyggja 70 pro­sent. At hækka ferðina 10 km um tíman kann tí í stóran mun vera munurin mill­u­m lív og deyð. Javnan hoyra vit røddir um, at á hes­um og has­um strekk­i­num átti mest loyvda ferð­mark­ið at verða sett upp. Men aftur her eru grund­ gev­ing­ar­n­ar ímóti, at skal ferðin set­ast upp um teir 80 km um tím­an, at so skulu vegirnir ferðslutryggjast mun­andi – eitt nú við verju millum báð­ar vegbanarnar eins og á mot­ or­veg­um. Og slíkt kostar pengar og verð­ur valla gjørt. Flestu munnu vera samd um, at vit fara ikki at ferðslutryggja veg­ ir­nar til mot­or­veg­líkn­andi strekki fyri hundr­að­tals millónir, tá so nógv ann­að á sam­ferðsl­u­øki­n­um støðugt liggur á láni. Tað hevði verið at skot­ ið spurv­ar við kanónum. Tí eigur alt kjak um ferðlutrygd og ferð heldur at snúgva seg um at sann­føra fólk um, hvussu stór­ an týdn­ing tað hevur, at fólk halda seg til ferðmørkini heldur enn at fara út í eitt meiningsleyst kjak um at hækka hámarksferð á land­a­veg­ u­num. Ferðslutrygd má sjálvandi fylgja vís­i­ndini, sum sigur, at vandin fyri at doyggja økist úr 30 prosentum upp í 70 prosent, um vit renna fron­ talt saman við ávikavist 80 og 90 km/t. Tað eru so tøl, sum tala fyri, at vit eiga at velja ta røttu síðuna av gald­andi hámarksferðini, um vit skulu geva okkum vón um at liva upp til null-hugsjónina, at eingin skal doyggja í ferðsluni. at velja røttu síðuna Útsølan í Kringvarpi Føroya held­ur fram. Fríggjadagin var tað Fótbóltssmabandið, sum keypti sær tíð­indapláss. Hetta er gjørt í avtalu millum Kring­ varpið og FSF, har Kring­varp­ið millum annað lov­ar at nevna navnið hjá olj­u­fel­ag­num Effo, hvørja ferð tey siga frá fótbólti í ítrótt­ar­send­ing­um. Privatu miðlarnir eru í døp­ur­huga. Almennu peng­ ar­nir hjá stóru ítr­ótt­ar­sam­ bond­u­num skulu nú brúk­ast til at stuðla al­menna kring­ varp­i­num, sum framm­an­und­ an við pant­i­fúta kann krevja inn kring­varps­skatt. Eitt er tað órættvísa í tí, at FSF og ÍSF fremja slík­an mis­ mun og kapp­ing­ar­av­lag­ing mill­um privata miðilin og tann alemnna miðilin. Annað er, hvussu djúpt almenna kring­ varpið kann søkka í stríðnum fyri pengar. Tí tað kostar sanniliga eis­ ini at reka privatar miðlar – og fólk kunnu so sjálvi meta um, hvør fær meira burtur úr hvørjari krónu, teir privatu ella tann almenni miðilin. Men at tvinga fólk at gjalda kring­varps­skatt, tá spons­orar stýra inni­hald­i­num, og tá prime-time tíð í Degi & Viku verður brúkt til at tat­o­vera ov­ur­fegn­um sjón­varps­vert­ um, tá eru vit kom­in har til, at pol­it­ik­ar­ar mugu grundgeva fyri Før­oya fólki, hví vit skulu gjalda kring­varps­skatt yvirhøvur. Vit kunnu bara vóna, at bjørn­in í Mentamálaráðnum skjótt vaknar. Kaj Leo Holm Johannesen. – Tá eg í hesi vikuni havi greitt mínum starvsfeløgum í hin­um norðurlondunum frá okk­ara búskaparligu lykla­tøl­um, seta øll sama spur­ning, hvussu hava tit megn­að at komi so væl gjøgn­um bú­skap­ar­krepp­una. Gløgt er gestsins eyga, tað gong­ur væl í okkara landi, og við einum skilagóðum pol­itikki og við góðum fólki, eingin undantikin eru vit komin so frætt á­vegis gjøgnum alheims bú­skap­ar­ krepp­una. Vit hava valt at flyta til Før­ oya, eg havi valt at lesa til lækna, eg havi valt at hugsa pos­itivt og myndugleikarnir hava valt at broyta inni­hald­ ið í føroyska fólka­skúl­a­num. Mong eru dømini, ið hoyr­ast í miðlum og síggjast á neti­ num, har orðið “velja” verð­ur ovnýtt. At velja er at “taka ein av tveim­um ella fleiri val­møgu­ leik­um” ella “kjósa”. Vit gera alsamt val av øllum handa slag gjøgnum dagin, men mæl­ast má frá at nýta orð­ ið “velja” um tað. Hetta er á­virk­an utt­an­eft­ir og hev­ur kanska røtur í, at nú á døg­ um hava fólk lyndi til at seta seg sjálv rættiliga nógv í miðdepilin. Ivast vit í, um vit skulu fara til gongu ella í bili til ar­beið­is, er ikki neyðugt at sig­a, at vit “valdu” at fara til gongu, men bara at siga, at vit fóru til gongu til ar­beiðis. Somuleiðis um vit taka dømið “eg havi valt at ganga til arbeiðis hvønn morgun”, so er betra orð­ing­in “eg gangi til arbeiðis hvønn morgun”. Tú kanst t. d. ivast í, um tú skalt kóka seyðarhøvd ella ein ræstan háls til døg­ urða, men kortini er ikki neyð­ugt at siga, at tú valdi at kóka seyð­ar­høvd; tað er nóg mikið at siga, at tú kókar seyðarhøvd til døg­urða – ella kanska, at tú “gjørdi av” at kóka seyð­ar­høvd. Eisini er betra orð­ing­in, at tú hevur “gjørt av” at flyta til Føroya ella at lesa til lækna. Nakað annað er, tá ið okk­um stendur í boði bein­ leið­is at velja millum tveir ella fleiri í­tøk­i­lig­ar møg­u­ leik­ar, t. d. skulu ung velja lær­u­grein­ir, tá ið tey fara í fram­halds­deild. Som­u­leið­is í Gekk­inum, tá ið tann hepni skal velja sær ein eina lúku við einum bók­stavi. Ikki at gloyma fara vit á løg­tings­val fjórða hvørt ár og greiða at­kvøðu, tá ið vit velja fólk inn á ting. At velja Skulu vit hald 0-hug­sjón­ina má hámarksferðin haldast... Málráð frá Orðafragd Marjun Arge Simonsen málfrøðingur og cand.phil. í føroyskum Lisið á FSF keyp sær tíðindi í KVF