mikudagur 28. apríl 2004síða 7

12 Nr. 80 - 28. apríl 2004 Nr. 80 - 28. apríl 2004 13 Kári Thomsen Føroya Nýorka Samstarv komið í lag mill- um íslendingar, normenn og føroyingar um menning av nýggu vetnistøknini til orkuveiting til bátar og skip. Øl heimsins ídnaðarlond og lond har nógv steinrunn- in orka er í nýtslu arbeiða miðvíst fram móti loysn á hóttandi orkutilfeingisfell- uni, ið fyri serstakliga fiskivinnutjóðir og oyggja- samfeløg kann blíva til óbótaligan skaða, um ikki loysnir verða funnar í góð- ari tíð. Føroysk fiskivinna hevur ovurstórar rakstrarútreiðsl- ur til orkuveitingina og skal ikki stór øking í ver- andi oljukostnað á nakað yvir 30US$ fyri tunnuna, fyrr enn fiskiflotin hevur hall og verður lagdur - og samfelagið steðgar upp. Føroyska samfelagið hevur 97% av orkutørvin- um í oljuni sum drívmegi, og kann lítil vøkstur í kostnaðinum kollrenna alt samfelagið uppá fáar mán- aðir. Heimsins framleiðsla og nøgd av olju og gassi stend- ur ikki mát við nýtsluna, ið økist alsamt eisini nú kin- verjar eru komnir væl á- leiðis í menning av landsins ídnaði og øktari privatari nýtslu. Gransking og samstarv um landamørk. Amerikumenn, europear og serstakt japanar arbeiða miðvíst og partvís í harðari kapping um menning av vetnistøknini til tryggjan av framtíðar orkuveiting til ravmagnsnýtslu, hita og flútning á landi og sjógvi. Veðurlagsbroytingar vegna avbrenningini av olju og gassi hava eisini sett gongd á tiltøk til avmerkingar í út- látum av vækstrarhúsgass- um, og hava eisini flestu av heimsins londum tikið und- ir við Kyotosáttmálanum um ásetta minking av ser- stakliga koltvíiltu (CO2). Frá alheims politiskari síðu eru játtaðar ovurhonds stórar upphæddir til vetnis- menning og gransking, og lagt verður upp til at hesin tøkniligi ídnaður fær sam- starv við feløg, kommunur ell orkuveitarar at seta upp ítøkiligar verkætlanir til menning og loysn á einum álvarsaman framtíðar trupulleika. Norðurlendskar og aðrar verkætlanir Verkætlanir innan vetnis- tøkni eru í stórt sæð øllum norðanlondum íroknað Norðuronglandi og Skot- landi. Ìsland setti fyri einum ári síðan til sína fyrstu vetnis- áfyllingarstøð í Reykjavík til tríggjar brennikyknu- riknar býbussar. Orkan til framleiðslu av vetni er jarð- arhiti og vatnorka. Næstu 5 áfyllingarstøðirnar eru á- vístar harav ein verður á havnarøkinum ætlað til skip og bátar. Normenn seta Utsira- verkætlanina til fyrst í juli í ár og skal hon við 600kW Enercon vindmyllu, sving- hjuli, battarígoymslu, og elektrolysu og vetnis- goymslu geva orku til 60kW konverteraðan dieselmotor og 60kW brennikyknu. Orkugoymsl- an røkkur til 4 dagar við fullar megi - tá eingin vind- ur er (undir 3m/sek.) ella ov nógvur (yvir 25m/sek.). Verkætlanin skal vísa hvssu vindorka kann veita trygga og støðuga orku til sethús og akfør. Hjáfram- leiðslan av súrevni frá elektrolysuni skal m.a. nýtast til állaaling. Í Skotlandi fyrireikar felagið SiGEN í samstarvið við Unst Partnership granskingarverkætlan, ið partvís skal vísa vindorku saman við vetnistøknini, og partvís tryggja útoynni Unst - og øðrum útoyggjum við - framtíðar livilíkindi. Í Danmark hevur stovn- urin Vestjysk Folkecenter for Vedvarende Energi nøkta alla orkunýtslu til hús og bilar frá vindi og vetni í fleiri ár. Danmark er saman við Týsklandi undangonguland innan vindorku og hevur danska stjórnin nýliga sam- tykt at seta upp fleiri stórar vindorkuparkir og sam- stundis taka niður gott 700 smærri myllur. Vetni ligur frammaliga í Danmark og eru ætlanir at útbyggja gassnetið til eisini at kunna veita vetni. Aðrar stórar verkætlanir verða framdar í m.a. Canada og USA. Her ganga Vancouver og California undan við greiðum poli- tikki at fremja fulla vetnis- útbygging av økinum í og millum býirnar í økinum. California hevur í løtuni 22 áfyllingarstøðir og sló guvernørurin Arnold Swarzenegger fyri døgum síðan fast, at staturin skuldi verða fult útbygdur við 200 áfyllingarstøðum ár 2010. Vancouver hevur á sama hátt lagt seg eftir at verða fult útbygt til 2010 tá Olympisku Vetrarleikirnar skulu haldast har. Vetrar- leikirnir í Italia í 2006 verða eisini fyrireikaðir til "Green Winter Games", sum Olympiska Komiteein hevur samtykt. Svínoyar - verkætlanin Málið um framtíðar veiting av burðardyggari, tryggari og støðugari orku til øll samfelagsins øki hevur alstóran týdning. Við nevndu nýtslu á 97% inn- flutt steinrunnin orka, talar alt fyri, at vit skulu vera við í menningini av burðar- dyggari og tryggari orku- veiting. Vitan og kunning um hvussu vetnistøknin eigur og kann brúkast fæst ikki eftir nøkrum vikum ella mánaðum, og tilgongd- in frá verandi orkuveiting og til umskipan av øllum kervinum í landinum gerst ikki uppá fá ár. Gjørd er føroysk verkætl- an til eginframleiðslu av øllum orkutørvinum fyri Svínoy til ravmagn og hita til hús og bygningar, á- fyllingarstøð til akfør, trak- torar og útróðarbátar, og annars allan súrevnistørvin til smoltvirkið. Eginfram- leitt ravmagn og brennievni gevur oynni møguleikar í turking, frysting, fram- leiðsluhúsi og vakstrarhús- um, og vil loysn á orkutørv- inum skapa nýggjar møgu- leikar og grundarlag fyri haldbarari útoyggjamenn- ing. "H2 to Sea"-verkætlanin Størsti orkutørvurin í land- inum er 52% í fiskivinnu og skipaferðslu, ið eisini eru grundarlagið i samfe- lagnum. Norð-vestur lond- ini Grønland, Føroyar og Ísland við strandalondun- um Norra, Danmark og Norðuronglandi hava fe- lags áhugamál at tryggja framhaldandi og burðar- dygga fiskivinnu. Í sam- starvi við framleiðarar av vetnistøknini og tað, ið hartil hoyrir av øðrum út- búnaði, er verkætlan gjørd til skip og bátar við vetni sum drígmegi og brenni. Í Íslandi skal byggjast 500 tons línibátur, ið skal nýta brennikyku-tøknina. Norra skal bygga eina minni ferju har ikki enn er avgjørt um motorurin skal verða vanligur konverter- aður motorur ella brenni- kykna. Í Føroyum skulu tveir bátar byggjast , annar 33 fót glastrevjabátur frá Avi Boats og annar føroyskt bygt 10-mannafarð, partvís útgjørdir við motori og partvís við brennukyknu. Verkætlanin er samstarv millum felagið Íslandsk Nýorka, Føroya Nýorka, al- menna norska flutningsfe- lagið, Air Liquide úr Frak- landi, Vandenborre Hydro- gen Systems og Stuart Energy úr Canada/USA, Marintek granskingar- stovninum úr Norra og Shell Hydrogen. Verkætlanaruppskotið liggur til støðutakan hjá EU í 6-rammuætlanini, og verður mett at hava stórar møguleikar, tá sík ætlan ikki finst annars og at talan er um væl grundað norður- lendskt samstarv. Útgreinað verkætlan skal um alt gongur eftir ætlan fremjast í september í ár og gongur væl eitt ár og nakað afturat innan bátarnir kunnu roynast. Umhvørvisverkætlanir og sáttmálar Við stóru orkunýtsluni í fiskivinnu og skipaflutn- ingi er dálkingin av kol- tvíiltu eisini hareftir. Ser- støk ábyrgd liggur tí eisini í luttøku í Kyoto sáttmálan- um og uppfylging av krøv- unum til minking av vastrarhúsgassum, líkasum Norðurlendsk Umhvørvis- ætlan 2001 -2004 og 2004 til 2020 um burðardygga menning skal fylgjast upp. Norðurlendsku náttúru- verndarfeløgini Landvernd í Íslandi, Norges Natur- værnsforbund og Føroya Násttúruverndarfelag hava tikið stig til kanning av møguleikum fyri minking av vastararhúsgassum frá skipum. Verkætlanin verður fyriskipað av Landvernd og skal verða liðug til 2006. Útbyggingargrundarlag Tilgongdin frá umlegging av verandi orkukervinum grundað á innfluttu stein- runnu orkuna til varandi og burðardygga veiting av eginframleiddari orku krev- ur at politisku ætlaninar eru greiðar og at lógargrundar- lag er fingið uppá pláss. Vetnistøknin hevur við sær lokala orkuframleiðslu og vil ein miðspjæðing av orkukervinum tí verða ein av meginreglunum í fram- tíðar orkuútbyggingum. Gongdin kring okkum er at orkukervið verður sjálv- støðug eind við luttøku av fleiri størri og smáum lokalum íleggjarum og framleiðarum av orku. Politisk er m.a. boðað frá nýggjari ravmagnsveiting- arlóg líkasum undanfarna landsstýrið við positivari støðutakan til Svínoyar- verkætlanina legði lunnar undir luttøku í vetnistil- gongdini og harvið tryggj- an av framtíðar livilíkind- um og menning av landsins høvuðsvinnu og búskapi. VIÐMERKINGAR Vetni og framtíðar orkuveiting í norðurlendskum og altjóða høpi Palli Dalsgaard Skótarnir í eysturbygd- unum, Dali, Húsavík og Skálavík, hildu flagg- dagin í ár í Skálavík. Sigast má, at haldið var væl fyrireikað. Skótarnir gingu skrúðgongu úr skúlanum oman á Keldu, har nógv fólk var samankomið úr øllum bygdunum í oynni. Veðrið var av tí fagrasta, ein ond vestaneftir, klárt og sól. Byrjað varð við at tveir felagssangir vórðu sungnir, síðani sang sangkórið úr Be- tania í Skopun tveir sangir. Vár Jacobsen, sum vit øll kenna so væl frá Barnaløtuni í sjónvarp- inum, helt eina røðu, sum vit øll kunnu vera væl nøgd við. Hon hevði nakað til okkum vaksnu og sanniliga nakað til skótarnar, sum teir allir skiltu. Aftan á sungu tey trý, sum vóru í barna- løtuni í Sjónvarpinum, eitt barnaskjaldur, Lítla lambið. So var felags- sangur og til seinast varð tjóðsangurin sungin. Síðani kundu tey, sum vildu, keypa bollar og kakao. Og tí veðrið var so gott, vóru stólar og borð sett upp í túninum, so fólk fingu sær sess, ótu, drukku og prátaðu úti. Hetta er fyrstu ferð, at flaggdagshald er hildið her í bygdini, so sigast má, at skótarnir hava skrivað søgu her hjá okkum. Vit eru glað fyri at vera tikin við. Framman undan hoyrdu vit Elis í útvarp- inum tosa við Liljuna Sørensen í Húsavík um flaggdagshaldið, sum verða skuldi. Liljan er gamal skóti og man hon vera góð í ráðum hjá teimum, sum nú skulu stíla fyri. At tað liggur eitt stórt arbeiði aftan fyri eitt slíkt tiltak, tað vita vit øll, og eru vit eru teimum takksom, sum fáast við ungdóms- arbeiði. Tað hendir so lítið á smáplássunum sum er, at ein slíkur dagar sum hesin verður leingi í huganum hjá teimum, sum yngri eru. Flaggdagshald í Skálavík NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. Hósdagin 29. apríl 2004 fyllir Sigga Dam Tórshavn 75 ár. Sigga er ættað úr Eldu- vík, dóttir Onnu Helenu og Martin Nónskarð. Á ungum árum kom Sigga til Havnar at arbeiða. Hon hevur altíð staðið í handli, m.a. hjá Hans Joen- sen, og Chartrinu Christi- ansen. Tey nógvu seinastu árini hevur hon arbeitt hjá Kaj Petersen heilsølu, til hon fyri nøkrum árum síð- ani gavst. Sigga er gift við Vagnur Dam, ið er ættaður heiman av Sandi. Sigga og Vagnur eiga fýra børn: Marjun, Sólrun, Hákun og Martin. Føðingardagurin verður hildin saman við børnun- um. Tað verður gjørt kunnugt fyri ætt, vinum og kenningum, at okkara elskaði maður, pápi, sonur beiggi og svágur Sjúrður Højgaard Eliasen ættaður úr Klaksvík, búsitandi í Havn, brádliga doyði leygardagin 24. apríl á Lands- sjúkrahúsinum, 49 ára gamal. Jarðarferðin verður mikudagin 28. apríl kl. 13.00 úr Havnar kirkju. Vegna tey avvarðandi Susanne, Rúni og Heidi Tey, íð vilja senda blómur, kunnu lata børnunum eina peningagávu á konto í Føroya Sparikassa. 25. apríl 1974 var fótbólts- dystur í Gundadali millum havnarkonur og argjakonur. Argjakonurnar vunnu dystin 2-1. Dysturin var til frama fyri felagið Javna, og inn komu 21.778,- krónur, sum fóru óskerdar til felagið. Hetta var tað mesta, sum var komið inn til ein fót- bóltsdyst í Føroyum tá. Fyri 30 árum síðan Ein av havnarkonunum, Julianna Andreasen (Didriksen), sum var ein av fyrireikarunum, og Klaus Herman, sum var leiðari av sosialu deild hjá Ríkisumboðnum, hann var dómari Kelda: Myndaárbókin - árið ið fór 1974 Í gjár kl. 16.30 stongdi Sp/f PE handilin í Stoffalág og kl. 7.30 í morgun varð nýggjur handil latin upp við Heykavegin. Fyritøkan húsast nú á 550 fermetrum við handli, goymslu og skrivstovu Eftir 21 ár í Stoffalág læt matvøruhandilin Sp/f PE aftur í gjár. Stjórin í fyri- tøkuni, Petur Eirik Djur- huus, sigur, at umstøðurnar í Stoffalág gjørdust ov trongar, goymslan var bliv- in ov lítil, og ov trongligt at parkera. Vit hava valt at flyta júst til Heykavegin, tí at hand- ilin skal helst liggja nøku- lunda í sama grannalag. Lætt er at koma til handilin, av tí at ringvegurin liggur tætt við. Eisini eru nógv ar- beiðspláss har í nánd, sigur Petur Eirik. Eins og í Stoffalág er talan um kolonialhandil og kiosk. Vøruúrvalið verður nakað størri enn áður, og fleiri sera góð tilboð vera hesa vikuna. Handilin er opin soleiðis: Mánadag–fríggjadag 7.30- 22.00, leygardag 9.00- 22.00. Sunnudag er stongt. Dagurin 28. apríl. Vitalis, deyður umleið ár 171. Rómverskur embætismaður, sum gjørdist kristin og tí varð tikin av døgum. Sp/f PE latið upp í nýggjum hølum Petur Eirik Djurhuus, stjóri á Sp/f PE, framman fyri nýggja handilin við Heykavegin. Mynd: Jens Kristian Vang Sigga Dam 75 ár SILVURBRÚDLEYP Í dag, 28. apríl hava hjúnini Annika og Kristian Olsen, Saltnes. verið gift í 25 ár. Veitslan verður í Bygdarhúsinum í Leirvík, Dýra biðidag 7. mai kl. 13.30. C M Y K 13 12