týsdagur 25. juni 2013síða 2

Mikudagur 26. juni 2013 · Nr. 71 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Oddagrein Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tíðindaleiðari Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Heilsa síða 8 Hvat er lep­tos­ pirose? Tøkni síða 17 Ikki heilt væl­ eydnað Rættiligur vargur kom í tunn­ils­ til­gongd­ina hjá Kára P. Højgaard mánamorgunin, tá Bárður Nielsen, fíggj­arn­evda­r­formaður, tók blað­ið frá munninum og mælti ímóti ætl­a­ n­unum hjá Kára P. Højgaard at gera av­talu við danskt felag um at byggja, eiga og reka Skálafjarðartunnilin í 50 ár. Tað undrar stórliga, at fatanin kann vera so ymisk í somu samgongu og andstøðu, at alt fer upp at leika í í tólvta tíma, tá ið fíggjarnevndarformaður kemur við somu ávaringum, sum fleiri onnur hava ført fram, serliga umboð úr andstøðuni. Vit kunnu býta tað upp soleiðis, at áðrenn viðmerkingina hjá Bárði Nielsen helt sjálvt løgmaður at alt var í fínasta lagi, og hann heitti á tey, sum ikki vildu gjalda fyri tunnilin, um at koyra hinvegin. Samstundis speirak hann tey, sum einaferð tosaðu um eyka útreiðslu upp á 800 milliónir fyri síðani at tosa um milliardir í eykaútreiðslum. Hvat ætlaðu løgmaður og Kári P. Højgaard? Hvørjum reaktiónum høvdu teir roknað við? Hví er tað eitt problem, at politiska skipanin vil hava at vita, hvat hendir? Og hví reageraði eingin í politisku skipanini, tá Kári P. Højgaard í apríl boðaði frá, at nú fór hann undir realitetssamráðingar við ein møguleikan byggiharra? Andstøðan sigur, at tey tóku sum givið, at málið endaði aftur í tinginum, áðrenn endaliga avgerðin varð tikin. Vit onnu kunnu so undrast á, at Innlendismálaráðið, sum er okkara løgmálaráð, í fyrsta umfari er sannført um, at allar løgfrøðiligar heimildir eru í lagi, eins og løgmaður – fyri síðani at taka nýggja støðu og bera eitt lógaruppskot í tingi. Sosialurin viðgjørdi í februar eina alternativa ætlan um at binda Føroyar saman á ein alternativan hátt við brúgvum og tunlum. Ein ætlan, sum Frank Hansen, verkfrøðingur hevur víst á, har tað er óneyðugt at gera undirsjóvartunnil millum Streymoy og Eysturoy fyri at binda meginøkið í Føroyum saman. Kári P. Højgaard vildi als ikki hoyra um hesa ætlan, tá Sosialurin spurdi hann. Hinvegin vísti hann á, at hann bara arbeiddi eftir politiska viljanum hjá løgtinginum. Ein vilji, sum nú kortini skal vigast av nýggjum í løgtinginum. Vit mugu krevja, at politiska handverkið er á hægri støði, tá landsins kostnu taka støðu til milliardaíløgu, okkara vegna. politiskt makkverk Hetta vikuskiftið skipar fót­ bólts­felagið Víkingur fyri Vík­ ing­adøgum í Leirvík. Vík­ing­ur er ein samanlegging mill­um gomlu bóltfeløgini LÍF úr Leirvík og GÍ úr Gøtu, og Vík­ ing­adagarnir skiftast í­mill­um Leirvík og Gøtu. Hesaferð verða Víking­a­ dag­ar­nir hildnir á nýggja kai­ økinum í Leirvík, og har verða tiltøk av ymsum slagi allan leyg­ardagin. Víkingadagarnir tjóðstarta tó við stóra fótbóltsdystinum í Gøtu fríggja­ kvøld­ið, tá ið Vík­ing­ur og HB spæla í Effo­ deild­ini. Ein fastur tátt­ur á Víkinga­ døg­u­num er at ganga upp um fjall – eftir gomlu bygdagøtuni úr Leirv­ík til Norðragøtu. Hetta verður leyg­ar­dagin, og frá­søg­u­maður er Krist­ian Martin Eli­asen. Kl. 23.00 leygarkvøldið verð­ ur røða, fýrverk og felagssangur á kai­øki­num, og frá midnátt og út á nátt­ina spælir Tinganest til dans í tjald­i­num á kaiøkinum. Víkingadagar í Leirvík Í gjár vitjaði Sigmundur Davíð Gunn­laugsson, nýggi for­sæt­ is­ráð­harri Íslands, Kaj Leo Holm Jo­hannesen, løg­mann. Stjórn­ar­leiðararnir høvdu ó­ form­ligan fund seinnapartin í gjár. Á fundinum greiddi ís­ lendski forsætisráðharrin frá ætlanunum og avb­jóð­ing­u­ num hjá teirri nýggju stjórn­ini í Íslandi. Løgmaður kunn­aði eisini um nakrar av teim­um stóru avbjóðingunum hjá Føroyum. Stjórnarleiðararnir vóru á ein­um máli um, at Ís­land og Før­oyar hava fleiri mál av fel­ags á­huga. Bú­ska­p­ar­vøkst­ur, møg­ u­leikar í ark­tiska øk­i­num og støða til Ev­ropiska Sam­veldið­ eru dømi um felags á­hug­a­mál. Staðfest varð, at tað er sera týdn­ing­a­r­mikið at menna fram­ haldandi tað góða sam­starv­ið, ið er mill­um Før­oyar og Ísland. Í sam­bandi við, at løg­maður nú hevur havt Sigmund Dav­ið Gunn­laugs­son á vitjan, sig­ur løg­mað­ur: – Eg fegnist um, at nýggi for­ sæt­is­ráðharri Íslands nú hev­ur vitjað í Føroyum. Fyri sam­ starv­ið og viðurskiftini mill­ u­m londini bæði er tað týdn­i­ ngarmikið, at vit knýta bond og halda fram við at styrkja samstarvið. Á fund­i­num fekk eg gott innlit í ætl­an­ir­nar hjá teirri nýggju stjórn­ini í Íslandi. Tað var á­hugavert at stað­festa, at av­bjóð­ing­ar­nar og ætl­ani­ rnar hjá stjórnunum báð­um á fleiri økjum líkjast nógv. Vitjanin hjá íslendska for­ sæt­is­ráð­harr­anum er partur av rund­ferð í Norðanlondum, har hann hittir sínar starvsfelagar. For­sæt­is­ráð­harrin fór av landi­ num í d­ag. Nú ein dagin spurdi tíð­inda­ kvinna í Kringvarpinum ein pol­itikara: “Hevur títt døgn fleiri tímar enn mítt?” Og á permuni á blaði, ið verður borið kostnaðarfrítt í hvørt hús, stendur “Kundi hugsað mær, at døgnið var 48 tím­ ar”. Eisini sæst javnan, at fyr­i­tøkur lýsa við, at tær hava “døgntænastu”. – Hvat er hent við okkara egna orði “sam­døgur”? Tá ið ein dansklig orðing verð­ur fest á blað, elvir hon til mál­spillu. Her mugu blað­fólk vera so mikið at sær komin, at tey laga til og ritstýra, so tað er vand­a­ligt mál, ið kemur á prent. Og ikki minst hava kring­varps­ fólk serligar skyldur. Eg fari at endurgeva tað, ið stendur um hetta í riti­ num Orðafari, sum í mong ár var málgagnið hjá Mál­ nevnd­ini. Her úr riti nr. 43, mars 1996: “Summi teirra, ið bera okkum tíðindi, nýta javn­an hitt óføroyska orðið "døgn". Hitt rætta føroyska orð­ið er “samdøgur”. "Døgn­ tæn­asta" t.d. átti tí at itið “sa­m­døg­urs­tænasta”.” Fólk, ið eru óhjálpin, hava tørv á samdøgurshjálp, og ein sam­døg­ursstovnur er ein stovnur, sum hýsir fólki alt samdøgrið. Eitt sam­døg­ ur­slag er lætt tónleikalag, sum bert er frammi eina tíð o.s.fr. Í hesum viðfangi kann verða lagt aftur at, at danska orðingin “í loypi av” ella “í leypi av”, t.e. at nakað hend­ir, meðan eitt ávíst tíð­ arbil ella tíðarskeið líður, nevn­ist á føroyskum “eftir”, t. d. eftir einum samdøgri, eft­ir einum tíma, eftir ein­ um degi, eftir einari nátt og eftir einum mánað. Døgn – samdøgur Tað kann ikki vera eitt mál, at tingfólk einki skulu vita Málráð frá Orðafragd Marjun Arge Simonsen málfrøðingur og cand.phil. í føroyskum Sigmund hitti Kaj Leo