mánadagur 8. juli 2013síða 21

21 Mánadagur 8. juli 2013 · Nr. 77 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Dansur yrking til ein málning hjá Sámal Joensen Mikines. Sum rørslur í frumhavi, eggjandi,óskiljandi, sum verkir hjá føðandi kvinnu, treytaleysar, ófalsaðar, við vóngóðum frumrørslum, sáddar frá faðir og móðir, til synir og døtrar. Ætt eftur ætt, gongur dansurin, vers fyri vers, teskaður inn í ófødda barnið og nýføðingin borin at brósti, í skýmingsløtum, líka so væl hjá húskalli, sum hjá bónda. Kvæðini, ørindini, umkvæðini, dansurin, einasti verndareingilin hjá føroyska tungumálinum. Ein mentunararvur, arvaður inn í mergin av mentan, um forfedrarnar, livur í okkum. Goymdur í stoltleika í hjørtum á okkum føroyingum, eru kvæðini og í merginum, rytman, rørslan. Okkara føroyski dansur. Valdemar á L. Tøkk til ókendan vin Manne Næs Bíarvegur 137, Hvalba Orðatakið sigur: alt kemur aftur, ið ikki er stolið. Góði vinur, takk skalt tú hava fyri, at tú fann mær turriklæðið. Eitt føroyskt vovið hálsturriklæð, sum eg hevði fingið frá eini systur mínari. Hon hevði sjálv vovið tað, og eg eri sera glaður fyri tað. 23/6 var eg á flogvøllinum og fylgdi Karin ávegis til flogfarið. Komin aftur til bilin, merki eg, at turriklæðið er vekk. Eg inn aftur at leita, har vit høvdu sitið og gingið, men nei. Komin aftur til bilin síggi eg, at tú hevur funnið tað og bundið tað um ein lyktapela. Tú kanst ætla, eg var glaður, tað bjargaði mær degnum. Stóra tøkk skalt tú hava, ókendi vinur. Kemur tú suður, ert tú vælkomin til kaffi hjá mær. Nú er frammi í miðlunum, at eldraøkið allarhelst skal hava eykajáttan, tí at støðan als ikki er nøktandi fyri hvørki búfólk, starvsfólk, av­varðandi ellan nakran. Og tað er sjálvsagt at gleðast um, at eykajáttanin kemur, tí støðan er alt annað enn góð nógva staðni. Høvdu av­varðandi, starvsfólk og nyggja felagið Eldramálið ikki víst á støðuna í eldrarøktini, so hevði allarhelst onki hent. Vit í andstøðuni hava víst á somu trupulleikar í langa tíð, og Almannaverkið var eisini kunnað um støðuna í eldrarøktini, men tað vísir seg, at ikki fyrr enn fólkið rópar varskóð so hendir nak­að. Og tíbetur hava vit fólk, sum gera vart við seg, tí tað syrgiliga er, at tá ið vit vísa á støðuna, so er tað sum kennist samgongan ikki við tað. Og tað er stórt spell, tí í veruleikanum tekur man tey eldru sum gíðslar heldur enn at vilja viðganga, at andstøðan kann hava rætt. Hetta er bæði óvirðuligt og óbúgvið. Annað uppskot var til eykajáttan Tá ið uppskot um eykajáttan kom fyri tingið beint áðrenn summarsteðgin varð víst á, at tørvurin á peningi var 6,2 milliónir. Eykajáttanin, sum varð latin, var uppá 4,1 millión, so tað sigur seg sjálvt, at tann eykajáttanin ikki var nóg mikið. Tí løgdu vit uppskot fram um eykajáttan uppá 6,2 milliónir. Tað uppskotið fall tíverri. Men nú vilja tey, sum feldur okkara uppskot koma við nyggjari umbøn um eykajáttan. Hví vil nakar útseta eldrarøktina, og tey sum varða av fyri slíkum ? Øll vistu at 4,1 millión ikki var nøktandi. Kann tað vera fyri at sleppa at vera hetja, tá ið tann seinna eykajáttanin verður samtykt ? eg veit ikki, men undarligt er. Ella kann tað vera nakað við, at man ynskir, at eldrarøktin kostar so lítið sum gjørligt við ársenda í ár, tí man hevur avgjørt, at eldraøkið skal leggjast út til kommunurnar at umsita 1 jan 2014 við somu upphædd, sum tað kostaði 31 dec 2013 ? Hvør veit ? Tað er so ikki at undirmeta hvøja negativa ávirkan tað hevur havt á okkara eldru, á starvsfólk og okkum øll, at vit uppliva hvussu eldra­ røktin, og tey eldru vera við­farin og viðgjørd. Tann ótryggleika og tað stúran hetta hevur viðført hevur stórar menniskjaligar avleið­ ingar. Samgongan valdi eina óneyðuga og ónøktandi loysn Um okkara uppskot um eyka­játtan hevði verið sam­ tykt, so vóru vit heldur ikki komin í tað støðu, at pen­ingurin bleiv tikin frá barna­umboðnum. Vit høvdu tikið pening av tí, sum var avsett til rentustuðul, tí framrokningar vístu, at har kom at loypa av. Man hevði sostatt kunnað fingið bæði í posa og sekk, men valdi heldur at taka peningin frá barnaumboðnum , og eina eykajáttan, sum als ikki var nøktandi, og sum man frammanundan visti einans var til at taka brodd­ in av trupulleikunum í eldra­ røktini. Jú álvarsamari málini eru, tess minni vera tey viðgjørd Ætlanin var ikki hjá sam­ gonguni at koma við nakrari umbøn um eykajáttan til eldra­røktina áðrenn ting­ ið fór í summarferiu. Al­ manna­verkið var nevniliga kunn­að um støðuna, tá ið sam­gongan kom í tingið við eini eykajáttan áðenn summ­ ar­steðgin, og har var ongin umbøn um eykajáttan til eldra­røktina við. Sjálvt um Alamannaverkið var kunnað um hvørjar avleiðingar ætl­ aðu sparingarnar fóru at hava við sær fyri tey eldru. At tey til dømis skuldu liggja meira í songini, ikki sluppu í bað sum vanligt, sparast skuldi uppá mat, reingerð o.s. fr. Eitt slíkt stórmál hevði man ongar ætlanir um at viðgera. Men hetta hava vit upplivað alt ov ofta, til dømis : Fákækramarkið hevur man nú arbeitt við í uml 2 ár tí tað er so ómetaliga trupult- skattaskipanin bleiv umløgd uppá dagar ! Barnaumboðið hevur ver­ið á dagsskrá í áravís- for­ skattingin av pensjónum tók nakrar dagar ! Skálafjarðartunnilin skuldi als onga viðgerð r- bakka­verjan í Sumba fyri 800 túsund krónur fekk 5 við­gerðir ! Og soleiðis er tað so mangt, sum er undarligt. Tað sigur um ikki annað, nakað um arbeiðslag og raðfestingar. Vit í Tjóðveldi fara so at gera okkara til at viðgera eldraøkið bæði sakliga og gjølla. Tað er neyðugt tí hetta er eitt stórt og týðandi mál, sum nærum røkkur í hvørt hús í landinum, og tí, at tað hava tey eldru uppiborið. Mangt er undarligt ! Tørvur er á eykajáttan til eldrarøktina Sirið Stenberg Tjóðveldi Ert tú fátøk/fátækur? Bergur A. Dalsgarð Landsstýriskvinnan í sos­i­al­ mál­um í Danmark setti fyri tveim­um vikum síðani í gildi ein frymil fyri, hvussu fá­tækr­ a­dømi kann roknast út. Frymilin er soleiðis: Tey, sum tjena minni enn helvtina av miðinntøkuni, eru fátøk. Spurningur: Hvat merkir miðinntøka, og hvussu høg er hon? Stutta svarið: Miðinntøkan er tann van­​lig​ ­asta ársinntøkan í land­i­num, og miðinntøkan í Føroyum er umleið 218.000 krónur. ERT TÚ FÁTØK/FÁ­TÆK­ UR? Ert tú ein av teimum, sum hev­​ur eina ársinntøku uppá min​ni enn 109.000 krónur, so hevði tú verið fátøk/fá­tæk­ur, um danski frymilin varð brúkt​ ur í føroyskum við­ur­skift­um. Frymilin verður brúktur upp á øll, sum hava arbeiði og eru eldri enn 15 ár. Hvat skal hetta brúkast til? Fátækramarkið er upp­ runa­liga eitt vinstravent hug­ skot, og sostatt hevur Javn­að­ ar­flokkurin altíð tik­ið undir við at áseta eitt fá­tækr­a­mark. Hugskotið gong­ur út uppá, at tað pol­it­iska valdið (stjórnin) má hava hagtøl fyri støðuna í land­i­num, so tað ber til at gera okkurt frá pol­itiskari síðu fyri at skapa javna í sam­ felagnum, og harvið fyr­i­byrgja fá­tækr­a­dømi­.­ Í nýggj­ari tíð hava bæði vinstra- og hø­g­r­a­ vendir flokk­ar víst seg at vera á­hug­a­ðir í at fáa ásett eitt fá­ tækra­mark, men tað gevur ikki mein­ing, at høgravendir flokkar stuðla uppskotinum, tí hvat skulu hagtøl fyri fá­ tækr­a­dømi brúkast til, um vilj­in til at viðurkenna og basa fátækradøminum gjøgn­um tað almenna ikki er til staðar? Hvussu skal tað brúkast? Við at hava ein ítøkiligan hátt at rokna fátækradømi út, kunnu politikararnir ikki tosa seg burtur úr, at tað finst fá­tækr­adømi. Sostatt verður pol­itiski myndugleikin av­ bjóð­að­ur til at finna eina loysn upp á fá­tækr­a­døm­ið, og tann loysnin vil elva til ein meira vinstravendan fíggj­ar­ pol­itikk, ið skapar størri javna í samfelagnum. Tað er svár­ari hjá tí fátækra ikki at hava ráð til at eta heilsugóðan mat, enn hjá tí ríka at rinda van­l­igan, norðurlendskan, pro­gress­i­ van skatt. At áseta eitt fátækramark fyri at basa fátækradøminum hev­ur inntil nú bert verið ein dreym­ur hjá sosialistum - nú er dreym­urin fyri donsku sosi­ al­ist­ar­nar hálvt upp­fyltur. Í løtuni ar­beiðir ein bólkur undir Al­mann­a­ráð­num við einum uppskoti um føroyskt fátækramark. Tað er gott og neyðugt. Soleiðis verður mið­inn­tøk­ an roknað: Miðinntøkan verður funn­ in við at brúka hagtøl fyri ársinntøkur, sum eru at finna á heimasíðuni hjá Hag­stovu Føroya. Ein talva verður gjørd, har inn­tøkan hjá løntakarum verð­ur býtt upp í 1000'arar, so hvør stabbi umboðar eina árs­ løn uppá so og so nógvar 1000