týsdagur 16. juli 2013síða 16

Mikudagur 17. juli 2013 · Nr. 81 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Kjak Hurlivasin um tað stórfeita bøssabrúdleypið vísir, hvat kampanjufólk kunnu fáa burturúr, tá ið tú brúkar eina dilettantiska Gallup-kann­ing at laða uppundir egnar mein­ ingar. Samkynd kampanjufólk sigla fyri fullum seglum, og fara at blíva við at gera tað, inntil vit petta tey sundur. Tað krevur bara nóg mikið av opinskáraðum liberalistum og politikarar við integriteti og forstáilsi fyri eini institu- tión, ið einans er til, tí tú dis­ kriminerar. Kortini, ikki meiri dis­ krimi­nerandi enn at øll sleppa at giftast, men við tí treyt, at tú giftist einum represen­tanti frá hinum kyn­i­num. Hjúnabandið er bert fyri mann og kvinnu, og um­definerar tú tað, kanst tú eins væl gera ein enda á tí. Loyvir tú Bjarna og Per at giftast, tað veri seg borgar­ ligt ella í kirkjuregi, tá kann alt gera tað sama; og tað er órelevant, um kirkjan er al­ menn ella ei—meiningin, de­ fini­tiónin!, er farin. Samkyndur kærleiki er, innanst inni, eitt samband millum tvey fólk. Siðvant hjúna­lag er ikki. Tað er ein institutión. Tað snýr seg ikki bara um samlív ella samlag, tað snýr seg ikki eingong um at hava eitt intenst samband. Tað snýr seg um nógv meiri enn tað; um at skapa eina eind við egnum reglum, við­ ur­kend av statinum sum eitt serskilt samveldi. At klamsa saman eitthvørt menniskjasamband, so at alt frá bøssakærleika til eitt praktiserandi kristið par verð­ur homogeniserað til hug­takið “hjúnaband”, tænir ong­um. Ikki samkyndum pør­um, hvørs “hjúnaband” fer at hava lítla søguliga dýpd og null nútíðar relevans. Held­ ur ikki teimum, ið longu eru gift, tá ið nógv teirra halda, at bøssabrúdleypið er átrún­ aðarliga ótolerant og undir­ gravar teirra samleika. Samkynd kampanjufólk hava broytt bøssabrúdleypið frá skemt til dogma. “Kyns­ leyst hjúnalag”, siga tey. Men uttan at geva sær far um tað (ella skíta tey bara á tað í teirra totaliteru ótoleransu) svarar hetta til bíbliufrían kristindóm; ella ginn og tonikk við sinoppi... tað hoyr­ ir ikki heima har. Unga Tjóðveldi (UT), eins radikalt og hasar bíligastu Barbie-dukkurnar í Klávus, klemmar sjálvsagt orðingina og henda ófrælsa politikk, tí annars—og nú mást tú halda tær!—“fáa vit ikki skapt trivnað og javnbjóðis rættindi”. Hóast talan er um ein óliberalan malplaserings- aktivitet, brúkar UT “javn­ støðu” sum argument utt­an eginliga at forstanda hug­ takið. Neyðardýrini vilja bara hava eitt... “litríkt” Føroyar. Bøssabrúdleypið appe­ lerar ikki til nakran frælsis­ anda ella javnstøðu, til stríð­ið ímóti kvinnukúgan og ameri­kanska kravið um borgara­rættindi í 60unum, men eina moralska og polit­ iska einsrættan; til hvussu hugskot so lættliga og fusk­ut enda sum ein átu­ligur trúar­ setningur; til hvussu trupult tað er at siga sína meining og ikki svíkja síni grund­virði í eini tíð, har vit rykkja brýr eftir iva og ósemj­um. Ynskið um broyting í hjúna­bands­lógini lýsir av­ bera væl, hvussu politisk søgu­skriving verður tilevnað, og hvussu fólk verða noydd at svølgja hana. Og tað er hatta so óreina orðið, “dis­ krimina­tión”, kopplað at falsk­ari javnstøðu, ið er loko­motiv­stjóri hjá elitera vinstra­vonginum og tess merk­verdigu prísan av øll­ um tí vrøvlandi grenji, óupp­ finnsamir minniluta­bólkar koma við. Í dag verður diskrimina­ tión bert brúkt í keðiligum vendingum; sum tá ið onkur kemur við illavorðnum for­ dømingum í mun til húðarlit ella kyn. Tann góði formurin fyri tað, at diskriminera, tann sanna merkingin av hug­takinum, er forsvunnin. Og tað er nakað lort, tí tað er heilt avgerandi, at vit finna fram aftur førleikan at diskriminera. Og at vera opin um tað. Vit mugu gera hetta, tí vit eru endað í eini verð vát inn at skinni av falskari javnstøðu. Tá ið LGBT geylar “javnstøða”, meina tey við samfelagsliga einsháttan, har “javnstøða” er tað, tey siga, tað er. Lurtar tú bara at sam­ kynju­elituni, tá fert tú at halda, at bøssabrúdleypið bara er um javnstøðu, um javn­rætt­indi. Nú verður hugtakið “javnstøða” brúkt sum eitt totalitert am­boð, tí ein og hvør, sum ivast í ella mutar ímóti eini umdefi­ ner­ing av hjúnabandinum, verður avskrivaður sum “javn­støðu-fíggindi” ella “homo­fob”, hvat jú ikki er ser­liga hugaligt at verða kall­ aður, veit eg. Vanliga orki eg ikki at hoyra uppá LGBT og teirra bedrøviliga retorikk um mannminkandi normali­ sering... tá heldur sortera CD- samlingina hjá svigermor í alfabetiskum ordan. So tá ið hasin felagsskapurin og RIQmor umrøða núverandi hjúnabandslóg sum ójavn­ støðusliga, hvat meina tey so við? Meina tey, at tað hevði verið javnstøðu-kriminali­ tetur, um eg ikki slapp inn í Det Jyske Musikkon­serva­ torium? Rætt, eg dugi ikki at spæla nakað ljóðføri, skilji ikki tónleik, ja, meiri enn at eg veit, at Suede og David Bowie rokka, og at Melody Gardot hevur eina sexuta rødd. Men hvat við mínum rætti at fáa somu viðferð sum tey, ið duga alt hatta har... lesa nótar og slíkt? Eg havi kanska aldri verið áhugaður í hesum fyrr enn nú. Eg veit, at nógv fólk trívast væl í tí, identifisera seg við stovnin, blíva glað av at vera har, og eg veit, at eg ikki ordiliga hoyri heima har, eg havi onga relevanta tilvísing eiheldur talent fyri líkasum ordiligt at kunna gera alt tað, mann nú einaferð ger á slíkum stað. Men hvat er problemið? Kann eg ikki bara geyla “javnstøða” og krevja javnbjóðis rættindi at sleppa inn á konservatoriið og gagnnýta tess ekspertisu og útgerð? Heitasta, eg vil bara hava tað, hini hava. Prøva meg fram. Tað stutta av tí langa er, at samfelagið diskriminerar allatíðina — alment sum pri­vat. Tað má, tí um institu­ tión­ir og felagsskapir ikki gera tað, tá høvdu teir mist allan samleika, sítt etos, sína meining. Hevði Thomas Winther, rektari á konservatoriinum, loyvt mær og líkum inn, hevði tað hildið uppat at eksistera. Tann góði og kultiveraði formurin fyri diskriminatión er ein ósundurskiljandi part­ ur av einhvørjari institu­tión. Diskriminering er tað, ið loyvir alskyns felagsskapum og bólkum at definera seg, at avgera, hvat limaskapurin betýðir, hvør sleppur uppí, hvør ikki. Uttan mismun var ongin institutión, onki sam­ felag. Politiskir flokkar, kirkjur, Immanuel, gjeikaraklubbar, Matmøðrafelagið, Havnar Ar­ beiðskvinnufelag, KÍF, skúlar, kommunur, KRIS, Í Menn­ iskjum Góður Tokki og aðrir egindyrkandi áhuga­felags­ skapir, einki av hesum hevði verið til, um diskriminering var kriminell. Og lóggáva, forrestin, handl­ar ikki um at øll skulu “kunna tað”. So er við fá­ tækrahjálp, ella forsorgar­ hjálp; ella lógin um nær tú kanst fáa koyrikoyrt ella, ja, mismunur og krøv eru alla­ staðni. Allar lógir áseta, at øll sleppa, men hesar lógir krevja harumframt nakað spesifikt av hvørjum einstøkum borg­ ara: hjá Almannastovuni at ganga tíni umsókn um fátækrahjálp á møti, mást tú vera... ahem, fátækur; øll kunnu fáa koyrikoyrt, solongi sum tú ert átjan ára gamal og hevur tikið neyðugar royndir hjá koyrilærara. Sama við hjúnalagnum. Elitubøssar hevda, at hjún­askapur er um kærleika. Bara kærleika... áh! Og tí er tað órættvíst og særandi at hindra Biritu, ið nú einaferð elskar Malenu, at giftast. Sjálv­ar siga tær, at samkynd hava tað, sum skal til fyri at giftast: at Birita elskar Malenu, og Malena elskar Biritu — og tí er tað skeivt ikki at loyva teimum uppí hjúna­bandsarkina. Men kærleiki er ikki nokk. Tað skal meiri til enn so at giftast, annars tøma vit meiningina við hjúna­lag­ num so nógv, at tað verður meiningsleyst. Og hjúna­ bandið ger longu mismun, sjálvt ímóti teim forelskaðu. Ein maður er kanska djúpt forelskaður í elstu systrini, og hon í honum, men tey sleppa apsalutt ikki at spleysast. Og hvat við honum, ið ynskir at giftast tveimum kvinn­um, ella kvinnan, ið vil hava tríggjar ísenn? No can do. Hann má velja. Mítt fyrsta forelskilsi var Barbra Streisand, men nei!, tí sjálvt um hon ivaleyst eisini hevði verið interesserað, var eg ov ungur. So tað er neyðugt at skyna mun á ymiskum samlagi og viðganga, at hjúna­bandið í síni veru er ein diskriminerandi eind. Um ikki vit gera mismun, um ikki vit seta krøv, um ikki vit síggja, at hjúnabandið snýr seg um annað enn kærleika, annað enn at ‘síðustilla’ nøkur ynski hjá onkrum minniluta, kunnu vit líka so gott avlíva tað. Akkurát sum leikluturin hjá Det Jyske Musikkonservatorium sum samfelagsligur tónlista­menn­ ari hevði endað í ongum, slapp eg inn á fremmanda siglingarleið at spæla idiot og flasha mítt politiska yvir­ legni. Sjálvandi, fyri ikki so nógv­um árum síðani vóru samkynd fyri øgiligum órætti. Tíbetur er hetta broytt. Eis­ini her í Føroyum. Men sam­kynd eiga at fara eftir skrásettum parlagi ístaðin, tí hetta opnar møguleikan fyri somu teknisku rættindum sum hjúnabandið implisitt gevur. So hví kravið um “hjúnaðarliga javnstøðu”? Hví “kynsleyst hjúnalag”? Og nú blívur tað ikki sørt áhugavert. Tí analy­serar tú grundirnar hjá elitu­sam­ kyndum at giftast, tá er næst­ an altíð okkurt tera­peut­iskt í teimum. “At verði eg verandi ógift, blívi eg kedd; ikki at kunna siga “eg eri gift”, Agga, fær meg at føla meg sum hálvvánaligan borgara.” Viðkomandi er helst ikki hálvvánaligur borgari, men “følir” seg sum ein, so við at institutionalisera bøssa­ kær­leika, verða tey glað og fábulaktiga fullgjørd. Opin­ bart. Men, seriøst, tað er ikki uppgáva landsins at agera terapeutur fyri sínum borg­ arum. Tað er upp til okkum og okkara nærfamilju og egnan lokalitet—ikki landið og vælbetaltar terapeutar— at klára okkum, at hava tað gott, finna lukku og meining og annað shit. Fyri tað, at ein “kanning” onkursvegna prædikar eina undirtøku fyri stórfeita bøssa­brúdleypinum, eini um­definering av hjúnaband­ inum, merkir verri enn so altíð, at vit tí skulu handla eftir henni. Frá søguni vita vit, bæði her og har, at meirilutin ikki altíð hevur grein í sínum máli. Tað er ikki at siga, at múgvan er tollut, men bara, at hon ikki altíð hevur rætt. Følsk javnstøða veitir ikki frælsi, men ger okkum alt meiri bundin at terapeutiska vælferðarstatinum, sum aftur ger tað so torført hjá sivilsamfelagnum sjálvt at varðveita nakran samleika. Og tá, vinurin, kann alt gera tað sama. Men sjálvandi er hjúnabandið diskriminerandi Agga Niclasen meining@meyl.fo Tá LGBT geylar “javnstøða”, meina tey við samfelagsliga einsrættan, eina relativistiska samanslagsligheit, har “javnstøða” er tað, tey siga, tað er Tað stutta av tí langa er, at samfelagið diskriminerar allatíðina — alment sum pri­vat Hjúnabandið er bert fyri mann og kvinnu, og um­definerar tú tað, kanst tú eins væl gera ein enda á tí