mánadagur 19. august 2013síða 10

Mánadagur 19. august 2013 · Nr. 94 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tokan blendar Heina í Skorini Brandur Sandoy Tingmaður fyri Fólkaflokkin Um dagarnar hevði Heini í Skorini grein í miðlunum, har hann mælir frá at gera Sandoyar­tunnilin, tí hann er ov tyngjandi fyri samfelagið at fara í holt við beint nú. Greinin er helst meint sum ein eye-opener til polit­ isku skipanina. Hóast eg havi allarstørstu virð­ing fyri Heina í Skorini, og evnum hansara at viðgerða sam­felags­viðurskifti, havi eg tó varhugan av at Heini roynir meir at provokera enn at viðgerða. Tað er eisini áhuga­verdur lestnaður, og egnar seg sjálvandi væl sum undir­hald. Niðurlaga vit samferðslu landanna millum? Ein av pástandunum er, at vit sum samfelag niðurlaga sam­ ferðslu landanna millum. Eg má spyrja Heina, hvar hann hevur verið seinastu árini? Mær vitandi hava vit farnu árini longt flog­vøll­ in í Vágu­num við 550 metr­ um, byggja í løtu­ni nýggjan termi­nal, og brúka knappar 400 mió kr til enda­málini. Aftur­at hes­um hava vit læk­ ka ferða­av­gjald­ið. Hetta eru tiltøk sum sam­ felagsliga peika rætta vegin, eitt nú verður tað lokkandi hjá øðrum flogfeløgum at flúgva uppá Føroyar, og prísurin skuldi eisini í longd­ ini farið rætta vegin. Verða vit fleiri í tali, um vit ikki gera Sandoyartunnilin? Greinin hjá Heina hevði greiða boðskapin, at vit ikki skulu gera Sandoyartunnilin, men í staðin nýta peningin at fáa fleiri fólk til landið. Men fáa vit fólkavøkstur um vit ikki bora tunlar? Í 1999 varð byrjað uppá arbeið­ið við Vágatunlinum, og varð fólkatalið í Før­oy­um tá umleið 44.800. Í 2006 varð arbeiðið við Norðoya­tunli­ num liðugt, og varð fólkatalið í Føroyum tá umleið 48.100. Tað vil siga, at hetta tíðar­ skeið­ið meðan tvinni stórar­ beið­ir við tunlum varð í Før­ oy­um, hækkaði fólkatalið við um­leið 3.300 fólkum. Eftir hetta proklameraði javnað­ar­høvdingurin Jóanes Eides­gaard tunnils-timeout, nú skuldi verða slutt við tunnils­bygging, nú skuldu vit til at raðfesta bleyt virði og út­búgvingar í staðin. Well, tað hava vit nú gjørt í 7 ár, og í 2013 er fólkatalið tað sama sum í 2006. Tølini tala. Við hesum er ikki sagt, at tað er tunnilsgerðin sum skap­ar fólkavøkstur, men tann optimisman ið breiðir seg millum fólk grundað á tunnils­gerð, og teir logistisku møgu­leik­ar ið uppstanda veg­na betrað infrakerv, skulu av­gjørt ikki undirmetast tá tað kemur til fólkavøkstur. Eysturoyartunnilin gulleggið? Eg eri samdur við teimum sum siga, at ein beinleiðis far­leið inn á Skálafjørðin hev­ur stórt samfelagsgagn við sær. Tí fari eg at gera tað eg eri mentur fyri at fremja hesa farleið. Eg eri tó sera ivasamur, um skilagott er at gera tunnil­in í almennum høpi. Gott nokk fær samfelagið ikki tað fullu nyttuna úr tunli­num fyrstu árini um tunnil­in verður privatur, men uppá longri sikt kann henda loysn­in gerast ein rættur sam­felags­ fongur. Um tunnilin verður gjørd­ ur í einum almennum parta­ felagi, kemur landið at hefta fyri tunlinum so ella so, og tað kann ganga útyvir væl­ ferði­na í landinum í nógv ár. Um so verður, at privatur Eystur­oy­artunnil verður ein so góð forrætning sum nøkur vilja verða við, fellur tunnilin aft­ur til landið um nøkur ár, ókeyp­is. Tá hava vit eitt gott grund­ ar­lag fyri einum sterkum al­menn­um parta­felagi, har allir undir­sjóvar­tunl­ar­nir eru akt­iv, ið kunnu nýtast at fáa laga­liga fígg­ing til Suður­ oy­ar­tunnilin við. Mugu hugsa langsiktað Heini staðfestir, at vit brúka 300 mió kr uppá samferðslu í dag, bæði til rakstur og íløgur. Eg fegnist um at tað kem­ur fram í ljósið, tí av eini samlaðari fíggjarlóg á knapp­ar 5.600 mió kr, fyllir sam­ferðsla einans 300 mió kr. Hetta talið er alt ov lágt sæð yvir tíð, og ber boð um at vit í ólukku­mát hava niðurraðfest sam­ferðslu seinastu árini. Hetta tal eina rættvísgerð, at landið eigur at fara í holt við Sandoyartunnilin alt fyri eitt. Íløgan í ein komandi Sandoy­ar­tunnil, er ikki bara ein íløga til 1300 fólk í Sand­ oynni. Hesin tunnil er byrjan­ in til eina komandi Suður­leið eftir landi, har tað verður koyr­andi til Suðuroynna. Har­afturat fáa allir borgarar land­sins betri atkomu til eina perlu, eitt rekreatiónsøki av Guðs náði. Í dag hava vit tvinnar Suður­leiðir, ið hvørt ár kosta landi­num 80 mió kr í rakstri. Aftur­at hesum koma íløgur í nýggj skip og ferjulegur, tí nýggj skip skulu til hvørt 25-30 ár og ferjulegur til­svar­andi. Um vit ikki gera tunlar, hvørki til Sandoynna ella Suður­oynna komandi 40 árini, hava tey ið halda sam­felag­num uppi hesi árini fram til 2053, vit og børn okkara, gold­ið 3.200 mió kr í rakstri av sjó­vegis farleiðunum suður á land. Harumframt hava vit bygt nýggja Sandoyarferju, Suður­ oyar­ferju og tilpassa ferju­ legur­nar, fyri minst 1.200 mió kr. Hetta er alt í dagsins prís­ um, afturat tí koma prís- og lønar­framskrivingar. Gera vit ta dáragerð, at vit ikki útbyggja innfrakervið suðureftir landi, koma vit sum land í ta støðu um 40 ár, at hóast vit hava brúkt allan henda pening til rakstur og íløgur, hava vit ongan produk­ti­vi­tets­vøkstur, onga menning av lokaløkjunum suðuri á landi, og ongan bú­ skapa­rvøkstur fingið burtur­ úr teimum 4.400 mió kr, í dagsins prísum, ið vit hava brúkt uppá økini. Tað má ikki henda!! Føroyar størri enn Havnin Vit mugu koma burtur frá hugsun­arhátti, ið negativt saman­tvi­nnar vælferð og út­ bygging av infrakervi í landi okkara. Hesi áhugamál eiga bæði tvey rúmd í samfelag okkara, men alt ov ofta verða tey sett upp ímóti hvørjum øðr­um, við at tað eina beinir fyri hinum. Soleiðis kann man ikki føra eitt land longri fram á leið. Hesi áhugamál skulu ganga hond í hond, bæði mugu verða á breddanum í senn, annars hála tey hvørt ann­að niður, ístaðin fyri at stuðla uppundir hvørt ann­að. Greinin hjá Heina ber brá av nógvu tokuni í Havn í summar, og av tí sama gerst sjónarringurin í so snævur. Eitt er at Heini ikki sær út um Glyvursnes til dagligt. Tá hann so heldur ikki fær eygu­ ni upp fyri toku, gerst verðin so lítil, at lætt er at villast til bara at hugsa um egin lokal áhugamál. Helst er tað tí hann ákærir sandoyartingmenn fyri tað sama. Hanus Samró dregur blankt Góði Hanus! Hatta var ein stór kanón - men har er einki krút Sjúrður Skaale Góði Hanus! Mann má siga, at tú dregur blankt í politisku debattini fríggja­dagin. "Sjúrður Skaale ein trojanskur hestur" pro­ klam­er­ar tú. Einki minni. Í yvir­skrift­ini. Ein trojanskur hestur er ein, sum lumpar síni egnu og umboðar fíggindan. Tú sig­ur altso, at eg í veru­leika­num arbeiði fyri ES í silda­stríð­ num. Tað er ikki hissini ákæra. Men tá tú skalt royna at seta skorðar undir tín ógvus­ liga pástand - so hevur tú ong­ ar. Alt hongur í leysum lofti. Tú sigur, at eg "sái iva og mis­treysti". Orsøkin er, at eg havi sett nakrar viðkomandi og sakligar spurningar við lands­stýris­ins handfaring av stríð­num við ES. Tað haldi eg vera neyðugt, skulu vit ikki gera - ella endurtaka - mistøk. Ikki at seta spurningar við tað, vit gera, styrkir ikki okk­ ara støðu. Tú sigur, at eg haldi tað vera "týdn­ing­ar­miklari at vinna al­menna rúm­ið enn at stríð­ast við sam­ráð­ing­ar­ borðið". Eg haldi al­mennu um­røðuna hava týdn­ing, tí hon ávirk­ar tey, sum taka av­ gerð­ir­nar. Men at hon hev­ur størri týdn­ing enn at "stríð­ ast við sam­ráð­ing­ar­borð­ið" havi eg aldrin sagt. Tú sigur, at vit mugu ikki blan­da stýringina av okkara egnu fiskivinnu upp í stríðið við ES. Eg haldi spurningin um, hvussu vit umsita tey eyka tonsini vit skriva okk­ um, verða alneyðugan at umrøða innanhýsis í Før­ oy­um. Men eg havi aldrin bland­að hetta upp í sjálvt stríð­ið við ES. Tú hartar meg fyri at hava nevnt, at prísurin á pelag­isk­ um fiski er sera lág­ur í løtu­ ni og sigur, at vit skulu bíða við at kjakast um hvørt "vit skulu hava til­feing­is­gjald, uppboðssølu ella einki" til í heyst ella kom­andi ár. Men í næsta setn­ingi vilt tú kortini hava meg at greiða frá "Hvussu lági prís­ur­in samsvarar við upp­boðs­ søluna". Eg vildi fegin svarað - men eg skilji ikki spurn­in­g­in. "Samsvarar við upp­boðs­sølu­ na?" Hvat meinar tú? -- Hetta var so tað, sum skuldi gera meg til ein "trojansk­an hest"... Heldur tú sjálvur, at tað hongur sam­ an? Eg havi alt ov ofta, tá eg havi skrivað eina grein í sinnis­muni, verið ov skjótur at trýsta á "send". Seinni havi eg ásannað, at míni álop hava ver­ið ov ógvuslig - og angrað tað, eg segði. Eg vóni tú eisini ásannar, at tú ikki hevur nóg mikið av krúti til at skjóta við so stór­ ari kanón. At tú nýtir eina yvirskrift, sum einki grund­ ar­lag er fyri. Eg havi gjørt alt, sum eg uppá nakran máta havi kunn­að, til tess at verja støðu Før­oya og umboða Føroyar á virðiligan hátt í hesum máli­ num. Ofta í tøttum samskifti við landsstýrið og tess um­ sit­ing. At taka ávís viðurskifti upp alment - viðurskifti sum gera, at vit eru fyri at­finn­ing­ um uttanlands - er ein partur av hesum sama: At styrkja okk­ara støðu. Teir leiðarar, sum bara hava ryggklapparar rundan um seg, ganga seg altíð í ó­føri.