týsdagur 20. august 2013síða 8

Mikudagur 21. august 2013 · Nr. 95 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Vilmund Jacobsen »Adipositas« er læknaliga heitið fyri yvirvekt, tá henda er so stór, at hon kann gerast ein vandi fyri heilsuna. Seinastu fimmti árini er talið av teimum, sum ger­ast ov feit, nógv vaksið, og um­ leið 14% av vaksnað danska fólkinum viga ov nógv. Góðu tíðindini eru, at vøksturin sambært Jens Meldgaard Bruun, sum er formaður fyri Dansk Selskab for Adipositasforskning, er steðg­aður. Ringu tíðindini eru, at enn eru ikki effektivir viðgerðar­ møguleikar, tá sæð verður burtur frá skurðviðgerð. Dansk Sundhedsinstitut kom í fjør við eini frágreiðing um lívstílviðgerð fyri fiti og yvirvekt, og niðurstøðan var eitt nú, at »lívstílviðgerð av fólki við yvirvekt bara hevur eina lítla ávirkan á vekttap – líka mikið, hvat slag av uppí­ legging verður brúkt…« Í ávísan mun Men, hetta ger ikki Bjørn Richelsen, doktara í føðslu og ser­frøðing í fiti, ovfarnan. – Broytingar í kosti og motion kunnu brúkast fyri at vinna á einari lítlari yvirvekt, men tosa vit um yvirvekt á 15-20 kilo ella meiri, er talan um eina meira kroniska støðu, enn tey flestu geva sær far um. Fólk missa kanska ein part av yvirvektini, men oft­ast taka tey kilo’ini upp á aftur. Fyribyrging er eftir mín­um tykki ein nógv betri íløga í mun til at berjast fyri at fáa yvirvektina burtur aftur. Bjørn Richelsen leggur tó dent á, at tað eru nógvir heilsu­ligir fyrimunir við at eta sunt og motionera, sjálvt um fólk ikki sleppa av við tey nógvu kilo’ini. Peter Frunch-Jensen, dokt­ari í kirugiskari gastro­ enterlogi, sum er ein teirra, ið hevur gjørt flestar »gastric bypass« viðgerðir í Danmark, stuðlar úttalilsunum hjá Bjørn. – Tað eru umleið fimm prosent, sum eru før fyri at tapa seg og síðan halda fast um vektina – bert við at halda seg til klænkikurin. Kropp­urin vil altíð royna at taka upp á aftur í vekt, og henda effektin varar í fleiri ár. Peter Frunch-Jensen held­ ur, at fólk, sum hava vekt­ trupul­leikar, kortini eiga at royna at tapa í vekt við lív­ stíl­broytingum. – Ert tú millum tey fimm prosentini, sum hava eydn­ una við sær, eru ongar av­ leið­ingar ella vandar knýttar at hesum. At kirurgi er eitt skilagott alternativ hjá teimum 95 pro­ sentunum, er Jens Meldgaard Bruun, lækni, samdur í:   – Beint nú er kirurgi hin einasti effektivi viðgerðar­ hátturin  hjá teimum, sum viga alt ov nógv. Jens Meldgaard Bruun heldur tó, at talið av teimum, sum eftir vekttap kunnu halda seg til røttu vektina, ligg­ur nakað oman fyri fimm pro­sent. Fiti skal ikki viðgerast – men fyribyrgjast Tú ert fangi í egnum kroppi Heilsubetri kostur og meiri motión eru orðini, sum í nógv ár eru brúkt fyri at fáa fólk at ansa eftir síni vekt. Men sambært læknum, eru tað bara eini fimm prosent, sum megna at halda vektini við líka, so tey ikki taka upp á aftur – Tað er ræðuligt at viga so nógv, og tú ert fangaður í egnum kroppi, sigur danin, Hardy Hvam Vilmund Jacobsen Í Danmark er »gastric bypass« mest brúkti hátturin, tá stórir trupulleikar eru við yvirvekt. Við »gastric bypass« verður eitt nú magin minkaður, og eisini kann føðin leiðast uttan um byrjanina av tarmunum – tólvfingratarmin – sum merkir, at ikki øll neringin frá mat­inum, tú etur, verður tikin upp. Tað ber ikki til at broyta tað aftur, sum verður framt við »gastric bypass« skurð­viðgerðini, hóast sjúk­ ling­urin ikki hevur hug at vera verandi viðgjørdur. Ein teirra, sum hevur fingið »gastric bypass«, er Hardy Hvam. Hann er farin út 188 kilo niður í 103 kilo. – Tað er ræðuligt at viga so nógv. Tú ert fangaður í egn­um kroppi. Tú sigur nei til nógv, sum tú kundi hugsað tær, men sum tú ikki kanst. Tú roynir at billa tær sjálvum og øðrum inn, at tú ikki tímir, men innast inni ger tað ilt, sigur hann. vilmund@sosialurin.fo Tað er ikki bara sum at siga tað at tapa seg í vekt, um tú ert vorðin ov feit/-ur. Tað siga læknar, sum tó mæla til, at fólk ansa eftir, hvat tey eta Fólk liva longri, tí lívs­ umstøðurnar og við­ gerð­ar­møguleikarnir eru betri enn nakrantíð áður. Hetta viðførir ein vøkstur, tá ræður um kroniskar sjúkur. Mett verður, at um­leið 1/3 av danska fólk­inum livir við einari ella fleiri kroniskum sjúk­um. Av tí, at nógv fleiri fólk líða av hesum sjúk­um, verð­ ur eisini nógv meiri gjørt í dag fyri at fyri­byrgja hesum. Kroniskar sjúk­ur kunnu greinast sum sjúk­ ur, ið vara leingi – ella, sum altíð eru aftur­vend­ andi. Tað eru í flestu før­ um tey gomlu, sum líða av kron­iskum sjúkum. vilmund@sosialurin.fo Fleiri hava kroniskar sjúkur