týsdagur 3. september 2013síða 8

Mikudagur 4. septmeber 2013 · Nr. 101 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Lygn ella fávitska? Thorbjörn Brochs Fyri nökrum dögum síðani sá eg eina grein, sum æt “Gamalt var, at ein steinaði börn síni” ella nakað sum líktist. So varð víst til Bíbliuna, at ein har kundi finna útav, hvussu ein skuldi gera tá hetta og hætta hendi. Tá ið Bíblian verður tikin fram, er tað ikki ofta, at fólk hava sett seg inn í, hvat samband er millum teirra tos og tað Bíblian veruliga sigur. Í hesum föri er greinskrivarin óvitandi um, nær og hvar tann lógin var galdandi, sum hann umtalaði. Stutt sagt var lógin bert galdandi í einum av­mark­að­ um felagsskapi. Hann ið ikki vildi vera í felagsskapinum, kundi fara av landinum, og nökur gjördi tað eisini. Tó ikki nógv, tí hóast har vóru lógir at halda, so var har oftast gott landaskil. T.d. hövdu kvinn­ur arvarætt, nakað sum var heilt óhugsandi í granna­londunum. Eitt annað sum var serligt í Ísrael var, at eingin kundi dömast, um nakar ivi var. Og hvör var dómari? Verjin var dómari. Og tað var ikki familian, sum skuldi útinna dómin. Tað er ófatiligt, at nakar ídag kann vera óvitandi um, at seremonilógirnar og revsi­lógirnar, sum vóru gald­ andi í gamla Ísrael, longu vóru avtiknar í árinum 31 eft­ir okkara tíðarrokning, tað árið Jesus (Messias) varð kross­festur. Men nú veit eg sjálvandi, at nógvar lygnir verða sagdar og skrivaðar, tí fólk hava hug at trúgva “spennandi” sögur. Hetta vita bæði tíðindafólk og “human­ istar”. “Vísindafólk” hava sagt, at sögan um Ábraham ikki kann vera sonn, tí á hansara tíð hövdu menn ikki kamelar. Verulig vísindafólk vita væl, at menn hövdu kamelar áðr­ enn ta tíð. Álopini eru nógv, og eg havi ilt við at trúgva, at talan bert er um fávitsku. Um blankokekk at privatisera tunlar Bjørt Samuelsen tingkvinna Sonevndi blankokekkurin - ein­karrættarlógin, sum Løg­ ting­ið í 2010 samtykti - hev­ur verið nógv umrøddur og varð eisini nevndur á mót­mælis­ til­takinum, sum savnaði tús­undtals fólk leygardagin. Ein av framúr góðu røðar­un­ um helt fyri, at eingin í Løg­ ting­inum var ímóti lógini. Tað vóru tað. Í sambandi við viðgerðina av tingmáli 161/2009, varð áhaldandi víst á, at hetta var at privatisera Skála­fjarð­at­unnilin við bindi fyri eyguni. Loyvi mær at prenta nøkur brot úr álit­inum, undirritaða sum minni­luti í Rættarnevndini skri­vaði tá: ”Tunnilin er ein skila­ góð íløga, sum fer at skapa vøkst­ur og hevur góð­ar fyri­treytir fyri at bera seg væl. Uppskotið er ikki ein spurn­ingur um at vera fyri ella ímóti Skála­fjarð­ar­tunli­ num, men ein spurningur um, at landið upp á forhond við lóg verður bundið til at gera avtalu við eitt ávíst felag, áðrenn treytirnar fyri avtaluni við felagið eru kend­ ar. Lógin ... gevur felagum rætt­indi og trygd, og still­ ar landið í eina sera veika sam­ráðingarstøðu. Sam­ stundis bindur landið seg á ymiskan hátt, soleiðis at felagið fær endurgjald fyri mistar inntøkur. Ei held­ur her ber til at kenna av­leið­ing­ ar­nar, tí treytirnar verða at finna í avtaluni, sum lands­ stýris­kvinnan fer at gera við felagið. Í lóginin eru so nógvar óvissur, at um Løgtingið sam­tykkir hesa lóg, er tað at samanbera við at privatisera ein undirsjóvartunnil við bin­di fyri eyguni! Minnilutin vísir í hes­um sambandi til teir 53 spurn­ ingarnar, sum Rættar­nevndin sendi Inn­lendis­mála­ráð­num um lóg­ina, um­framt spur­n­ ing­ar­nar, sum løg­frøð­in hjá løg­tings­um­sitingini hevur sett til lógina. Fleiri av hes­ um spurn­ingum hevur Inn­ lendis­málaráðið ikki kunnað svarað greitt. Heldur ikki er støða tikin til avleiddar verkætlanir fyri nærri 200 milliónir krónur. Útbyggingar, sum landið verð­ur at gera, og sum mugu inn í raðfestingarnar hjá lands­kassa­num. Ikki minst tí at talan er um eina útbygging, sum ber seg sera væl fíggjarliga, eru í veruleikanum fáar forðingar - aðrar enn politiskar - fyri, at landið sjálvt kann byggja tunnil­in. Landið kann læna pengar til munandi lægri rentu enn privat feløg, tí land­ið verður mett at hava høgt kredittvirði. Tá landið kortini velur at lata privat átaka sær størstu útbygging í infrakervi okk­ara nakrantíð, má eitt minsta krav vera, at verk­ ætlan­in verður boðin út. Úbjóð­ing er einasti háttur, land­ið kann tryggja sær, at undir­sjóvartunnilin verður gjørd­ur við lægst møguligu for­rentn­ing av eginogn og bílig­astu fígging, soleiðis at landsins borgarar ikki skulu gjalda ein óneyðugan ovur­ prís. Tað er eisini ein álvarsom tilsíðu­setan av javnbjóðis rætti­ndunum hjá vinnunum at bjóða seg fram til stór­ arbeiði, landið setir í gongd. Fíggjarligi parturin Nevndin hevur ikki fingið út­rokningar, sum lýsa fíggj­ ar­ligu viðurskifini kring verk­ætlanina og eitt nú inntøkur, og hvussu stórt avkast felagið væntandi fer at fáa árliga og yvir 25 – 35 ár (burtusæð frá leysligum meting­um frá Deloitte, sum vísa á møgueika fyri 9,3% í avkasti av saml­að­um kapi­ tali og 15% í egin­peni­ngs­ avkasti). Útrokningar, sum áður eru gjørdar, vísa, at inntøkurnar frá tunlinum verða væl oman fyri 100 milliónir krónur ár­liga, at talan verður um milliar­da yvirkot yvir 30 ár. Nevndin hevur fingið at vita, at felagið arbeiðir við at gera nýgg­jar kostnaðarmetingar og ferðslutøl, men hevur ikki fingið nýggju metingarnar. Men, sum skilst verða hesi tøl frá felagnum partur av grundarlagnum undir av­ taluni við landsstýrið. Í nevndarviðgerðini er kom­ið fram, at tað eigur at verða sett spurnartekin við, hví felagið sambært met­ing­ unum hjá Deloitte, sær út til at skula skal hava eitt av­ kast, sum er munandi hægri enn tað “risikoavkast”, sum hevði verið rímiligt. Tess hægri avkast, tess meira skal brúkarin gjalda. Inn­lendis­ málaráðið hevur ikki givið nak­að greitt svar upp á slíkar spurn­ingar. Lítil ella stórur vági? Ein høvuðsgrundgeving at lata privata fe­lagnum verk­æt­l­an­ina er, at landið slepp­ur undan stórum váða. Sam­stundis skal avkastið áset­ast sam­svarandi tí váða, felag­ið átekur sær. Men, tað fyriliggur ikki nøkur váða­ met­ing, sum nevndin hevur kunn­að fyrihildið seg til. Mest sann­líkt er váðin við hesi verk­ætlan lítil. Eingin pri­vat­u­r hevði viljað sett eina milli­ard í eina verkætlan, varð hetta ikki mett at vera ein rími­liga trygg íløga. At enda vil minnilutin bara vísa á, at landið, við at gera Skálfjarðatunnilin privat­an, missir møguleikan at lata hendan tunnilin verða part av framtíðar planlegging av infrakervinum, til dømis í mun til at gera sam­halds­fast­ ar skipanir fyri alt okkara infra­kervi.” Undirritað hin 7. mai 2010. Løgtingið varð sostatt staði­ liga mælt frá at samtykkja lóg­ina, sum varð samtykt við einans fimm atkvøðum ímóti. Leggjast kann afturat, at EIK-grunnurin, sum tá átti P/F Skálafjarðatunnilin sam­an við LÍV, fyri nevndini hevði upplýst, at tey neyv­an fóru at seta pening í verk­ ætlanina! So, útlitini fyri, at felagið fór at eydnast, vóru smá. Samtykta einkar­rættar­ lógin er orsøkin til, at KPH helt seg hava blankokekk at fara undir samráðingar við CIP. Ein heimild fleiri væl skøddir løgfrøðingar hava víst á, var dottin burtur. Serfrøðin prostituerað seg sjálva Johan Petersen Við at luttaka í politiskari krav­gongu hjá teimum, sum rópa harðast, hevur ser­frøðin gjørt seg samseka í heksa­jakstr­an og at gera gjøld­ur við løgmanni og ein­um landsstýrismanni, bara tí hann hevur klárað tað, sum aðrir undan hon­ um ikki hava klárað. Í hesum er ser­frøðin væl stuðl­að av ”ó­hefta” tíð­inda­ flutn­inginum hjá almenna Kring­varpinum. Kann nak­ ar eftir hetta taka ”ser­frøð­ ina” í álvara? Leygardagin lut­tóku 28 fakfeløg í pol­it­iskt fyri­skip­ aðari mót­mæl­is­gongu. Har­ ímillum vóru Verk­frøð­inga­ fel­ag­ið, sum eg sjálvur eri lim­ur í, og Búskapar- og Løg­ frøð­ing­a­fel­ag­ið, sum sigur seg umboða flestu alment ansettu starvs­fólkini. Bæði feløg­ini siga seg saman við øðr­um luttakandi fel­øg­um um­boða serfrøðina í land­i­ num. Men við at hava lut­tik­ ið og ikki seinni boða frá, at tey taka frá­støðu frá tí, sum sambært fjøl­miðl­u­ num kom framm á mót­ mæl­is­ti­l­tak­i­num, gera tey seg samsek í heks­a­jakst­ r­an og at gera gjøld­ur við løgmanni og ein­um lands­ stýrismanni, bara tí hann við eini heimild fyrst frá 24 tingfólkum í 2010, síðan staðfest aðru­ferð frá 25 tingfólkum við lógar­broyt­ ing í 2011, triðj­u­ferð í játtan­ ar­karmum fyri 2013, fjórðu ferð í fíggj­ar­løg­tings­lóg fyri 2013 og fimtu ferð í játt­an­ ar­kar­m­um fyri 2014, hevur megnað at gjørt sátt­mál­ a­upp­skot um bygging av Skála­fjarðartunlinum. Nevndu feløg og onn­ ur við siga seg ikki verða hoyrd, tí pol­it­iski myndug­ leikin ikki ger, so sum hesi feløg vilja hava myndug­ leikan at gera. Men hvussu kann ein pol­it­isk­ur mynd­ ug­leiki taka hesi fel­øg og limir tess í álvara, tá ið tey nú hava víst sítt ver­u­liga andlit: partapolitisk á­virk­ að serfrøði! Veit ikki um Fisk­i­mann­ a­fel­ag­ið luttók í mót­mæl­i­ s­gong­uni, men tess umboð vóru í hvussu so er sera iva­som um rætt­leikan í at lut­taka í til­taki­num. Hetta hevur eft­ir øll­um at døma ikki kom­ið Verk­frøð­ ingafelagnum ella Bú­skap­ ar- og Løg­frøð­ing­a­fel­ag­ num til hugs. Hvør kann framyvir taka ”ser­frøð­ina” í álvara?