týsdagur 24. september 2013síða 8

Mikudagur 25. september 2013 · Nr. 110 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Jón Brian Hvidtfeldt Heita tunnilskjakið í summ­ ar bleiv nærum til ein trúar­ spurning, har hvør parturin tvíhelt um síni egnu tøl. Men meðan samgongan í summ­ar helt fast um privatu tunnilsloysnina, so er vent í hol­uni. Bæði við politikk­ inum og tølunum. Landsstýrið arbeiðir nú eftir einum tilmæli um Eystur­oyar­tunnilin, framleitt av »Tilmælisbólkinum fyri Eysturoyartunnilin.« Politisku avgerðirnar skulu byggj­ast á hesi tilmæli, her skulu svarini finnast. Og tað er ein greiður boð­ skapur, ið bólkurin leggur fyri politikararnar. Privata tunnils­loysnin er nógv tann dýrasta fyri brúkaran og harvið samfelagið. Ítøkiliga er privata tunnilsloysnin 3,5 milliardir krónur dýrari fyri brúkaran, næstu 30 árini. Arbeiðsbólkurin tekur støði í, at Eysturoyartunnilin kostar 1,2 milliard krónur at gera. Somuleiðis verður rokn­að við, at tað almenna kann læna til eina rentu á 3,5 prosent, meðan tað privata lænir til rentu á fimm pro­ sent. Aðrar loysnir, alment fartafelag ella alment-privat samstarv, vilja kunna læna pengar til eina rentu á 4,5 til fimm prosent. Hinvegin vil ein privatur íleggjari altíð leggja prísstøðið soleiðis til rættis, at »hann vil optimera eftir hægst umsetningi,« sum arbeiðsbólkurin orðar seg. Arbeiðsbólkurin roknar við, at tað fer at kosta 100 krón­ur hvønn vegin at koyra gjøgn­ um Eysturoyartunnilin, um hann verður privatur. Ikki landskassan Hóast tað er bíligast fyri brúk­aran, so mælir arbeiðs­ bólkurin frá at tað almenna sjálvt ger tunnilin, eins og tað almenna til dømis ger við Viðareiðistunnlinum. Tað vil siga, at tunnilin hevur sína konto á fíggjarlógini. Arbeiðsbólkurin argu­ menter­ar við, at tað kanska ikki fer at kennast rættvíst hjá øðrum borgarum, um so er at verkætlanin verður fíggj­að yvir skattin. Eisini verð­ur víst á, at líkareglan verð­ur ikki hildin, tá hinir báðir undir­sjóvartunnlarnir jú eru skipaðir í almennum parta­feløgum. Men saman­ umtikið verður ikki roknað við, at tað fer at ávirka so­ nevndur »ratingina« hjá al­ mennu Føroyum, um so er at landskassin sjálvur stendur fyri íløguni. Sambært arbeiðs­bólk­ inum kann prísurin koma nið­ur á 32 krónur fyri túrin, um so er at tað almenna sjálvt stend­ur fyri tunnlinum. Alment partafelag Tað kemur greitt til sjóndar, at arbeiðsbólkinum dámar best loysnina við einum al­ mennum partafelag. Víst verð­ur á, at tunnilin er hildin uttan fyri fíggjarlógina. Roknað verður við, at fólk fara at halda hetta vera ein rættvísa loysn, tí so­leiðis hevur samfelagið valt at fíggja hinar báðar undir­ sjóvar­tunnlarnar. Tó verður tað 198 milliónir krónur dýr­ ari fyri brúkaran næstu 30 ár­ini, um tunnilin verður gjørd­ur av einum almennum partafelag. Tað merkir, at tað fer at kosta 34,25 krónur at koyra ein túr gjøgnum tunn­ ilin, og harvið verður sam­ felags­nyttan eitt vet minni, enn um landskassin stóð fyri arbeiðinum. Eysturoyartunnilin verður mettur at kosta 1,2 milliard, og arbeiðsbólkurin roknar tað fyri lítið sannlíkt, at landið megnar at skjóta 60 prosent av íløguni inn við játtanum á fíggjarlógunum yvir nøkur ár, eins og gjørt varð við Vága- og Norðoyatunnilin. Ar­beiðs­bólkurin skjýtur tí upp at skjóta ein part av egin­pening­inum úr hinum báð­um tunnils­feløgunum inn í nýggja tunnilin. Alment privat Ber ikki til at gera Eystur­ oyar­tunnilin í einum al­ menn­um partafelag, so er næst­besta loysnin at fáa privatar íleggjarar við í eitt alment-privat samstarv (APS). Eitt samstarv, har leist­urin er at kalla tann sami sum við almenna parta­felags­leistinum, men har tað almenna og privata býta íløguna millum sín. Arbeiðs­bólkurin dugir tó enn ikki at siga, hvussu nógv dýrari ein slík loysn verður fyri brúkaran, sammett við al­mennu alternativini. APS- loysn­in kann í besta føri vera líka bílig sum almenna parta­ felags­loysnin, og í ringasta føri vera líka dýr sum privata loysnin. Tað valdast, hvør av­ tala fæst í lag. 3,5 milliardir dýrari Ávara móti APS Tað almenna skal gera Eysturoyartunnilin Eftir togan aftur og fram í summar er almenna fatanin hjá landsstýrinum nú tann, at privat tunnilsloysn verður 3,5 milliardir krónur dýrari fyri brúkaran, enn um tað almenna sjálvt ger tunnilin Konservativi flokkurin í Bretlandi ávarar borgarliga systurflokkin í Norra móti at lata privatar íleggjarar sleppa fram at almennu verk­ætlanum. Tað verður alt ov dýrt fyri samfelagið, ljóð­ar ávaringin. Meðan landsstýrið fram­ vegis letur dyrnar standa á glopp fyri APS-leistinum, nú Eysturoyartunnilin skal gerast, so lýsa ávaringar­ lamp­urnar móti hesum leisti í Bretlandi. APS stend­ ur fyri alment-privat sam­ starv, og merkir í praksis, at privatir pengakassar bjóða sær til at fíggja stórar íløgur í infrakervi og aðrar verk­ætlanir, ið tað almenna van­liga hevur staðið fyri, men ofta ikki hevur ráð til. Leisturin er eittnú brúkt­ur í Bretlandi, Svøríki, Italia, Hollandi, Fraklandi og Spania. Men royndirnar hava verið so sum so. Borgar­ligi sigurin á norska stór­tings­valinum herfyri fekk Konservativa flokkin í Bretlandi senda eina ávaring eystur um Norðsjógvin til sín systurflokk í Norra. Boðini til Høyre vóru greið. Almennar verkætlanir verða ov dýrar, um privatir íleggjarar skulu fíggja og reka tær. – Stórsti vandin við APS- leistinum er, at samlaðu út­ reiðslurnar verða sera nógv dýrari, enn um tað almenna sjálvt stóð fyri fíggingini, sigur Adam Morris, tals­ maður fyri konservativa flokk­in í Skotlandi í samrøðu við norska blaðið Dagens Næringsliv. Morris nevnir sum dømi eitt sjúkrahús í Edinburgh, har tað almenna tá avtornaði noyddist at rinda 10,6 milliardir krónur fyri eina verk­ætlan, ið varð mett at kosta 1,8 milliard krónur. Eisini í Svøríki eru roynd­ ir­nar av APS vánaligar. Dagens Næringsliv nevnir sum dømi Karolinska sjúkra­hús­ið í Stockholm, har saml­aða rokning til borgar­arnar gjørdist 44,6 milliardir krónur, hóast byggikostnaðurin varð sett­ ur til 12,3 milliardir krónur. jonbrian@sosialurin.fo Landsstýrið hevur tikið til­mælini til sín, og tí verður Eysturoyartunnilin antin gjørdur av einum al­menn­um partafelag ella í samstarvi við eitt privat felag, sigur Jørgen Niclasen, lands­stýris­maður í fíggjar­málum. Meðan tað var ein reint politisk avgerð, at Eystur­ oyartunnilin skuldi vera privatur, so er tað nú ein avgerð við støði í tilmæli frá einum arbeiðsbólki, at Eysturoyartunnilin skal vera almennur. Landsstýrið hevur tik­ ið tilmælini til sín, og tí verður Eysturoyartunnilin antin gjørdur av einum almennum partafelag ella í samstarvi við eitt privat felag. – Formenninir í sam­ gongu­flokkunum og sam­gongu­meirilutin í Fíggjar­nevndini hjá løg­ ting­inum fara nú at ar­ beiða víðari við hesum báð­um møguleikunum, sigur Jørgen Niclasen, lands­stýris­maður í fíggjar­ málum. Harvið er privata tunnils­loysnin, sum Kári P. Højgaard arbeiddi við, nú enda­liga jarðað. – Hinvegin er púra greitt, at tað almenna má standa fyri Sandoyartunnlinum, sum ikki hevur somu inn­tøku­møguleikar sum Eystur­oyar­tunnlinum, sig­ ur Jørgen Niclasen. Í játtanarkørmunum fyri 2014 standa seks milliónir krónur at brúka til Eystur­oyartunnilin og fimm milliónir krónur til Sand­oyar­tunnilin. Hóast landsstýrið sigur seg vilja gera báðar tunnlar­ nar næstu árini, so leggur landsstýrismaðurin dent á, at játtanarkarmarnir skulu haldast. – Avbjóðingin er at finna eina loysn, sum ber til, bæði politiskt og fíggjar­ liga, sigur Jørgen Niclasen. jonbrian@sosialurin.fo Jørgen Niclasen, landsstýris­maður í fíggjarmálum FAKTA: Arbeiðsbólkur: Róaldur Jákupsson Tórir Michelsen Hans Albert Hansen Stýrisbólkur: Rúni Joensen Kaj Johannesen Bjarni Askham Bjarnason Bjørgfríð Ludvig Pól Edvard Egholm Petur Petersen Marjun Hanusardóttir Ewald Kjølbro So nógv er sett av til undirsjóvartunnlar Eysturoyartunnilin: Seks milliónir krónur eru settar av á fíggjarlógini fyri 2013, og ætlanin er at seta seks milliónir krónur av í 2014. Pengarnir skulu brúkast til at fyrireika útbjóðing av verkætlanini at gera Eysturoyartunnilin. Sandoyartunnilin: Til Sandoyartunnil verða 5 mió. kr. settar av í 2014 og í 2015. Síðan hækkar játtanin til 25,0 mió kr. í 2016, og til 35 mió kr. í 2017. Í 2020- 2024, hækkar játtanin til 50,0 mió kr. Samanlagt 390 mió kr. í tíðarskeiðinum 2014 – 2024. Endamálið er at fyrireika og byggja Sandoyartunnilin. Kelda: búskaparfrágreiðing 1. mars 2013